Search the Community

Εδώ και αρκετά χρόνια, η τέχνη των κόμικς στη χώρα μας διανύει μια «χρυσή εποχή». Το αποδεικνύουν τα μεγάλα φεστιβάλ και οι πολλές εκθέσεις, οι νέοι δημιουργοί, τα συνέδρια και η αρθρογραφία, η στροφή της εκπαίδευσης προς τη διδακτική τους αξιοποίηση, οι πολλές εκδόσεις και μεταφράσεις. Το αποδεικνύει όμως και η προς τα κάτω διεύρυνση των ηλικιών στις οποίες απευθύνονται τα κόμικς. Κι αυτό δεν αποτελεί μόνο ελπιδοφόρα ένδειξη για το παρόν αλλά και εγγύηση για το μέλλον καθώς, στο πλαίσιο των σύγχρονων πολυγραμματισμών, η εξοικείωση των μικρών παιδιών με τη γλώσσα των κόμικς συνεπάγεται την αναγνωστική τους ωρίμανση και την πολυπόθητη πολυτροπική προσέγγιση των τεχνών. Ένα τέτοιο κόμικς που επιτυγχάνει τα παραπάνω είναι το «Στόουν» των Άγγελου Αγγέλου – Έμης Σίνη (κείμενα) και Δημήτρη Ευστρατιάδη (σχέδια), του οποίου ο δεύτερος τόμος με υπότιτλο «Το Ταξίδι Ξεκινά» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη (96 σελίδες) υπό την επιμέλεια του Γιώργου Γούση. Όμορφα χρωματισμένες, με τις κατάλληλες δόσεις αγωνίας και γεμάτες νέες γνώσεις για τα παιδιά, οι περιπέτειες του μικρού κυβόλιθου συνεχίζονται καθώς από τον εξωτικό και αθέατο κάτω κόσμο της Υπογειάνας προσπαθεί να επιστρέψει στην επιφάνεια μέχρι που ένας σεισμός διακόπτει την πορεία του και το μεγάλο ηφαίστειο φαίνεται να ξυπνά! Και το σχετικό link...

Η αλλαγή εποχής στα αναγνώσματα των παιδιών και των εφήβων είναι ένα σημαντικό, αν και υποτιμημένο στον δημόσιο διάλογο, χαρακτηριστικό της Μεταπολίτευσης. Τότε, τα παραδοσιακά αναγνώσματα παλαιότερων γενεών υποχώρησαν σταδιακά και άρχισαν να κυκλοφορούν ευρέως διαφορετικού ύφους βιβλία, προπάντων εκείνα των Άλκης Ζέη και Ζωρζ Σαρή. Ό,τι, ωστόσο, υπήρξε άλλοτε επαναστατική καινοτομία, σήμερα είναι πλέον παράδοση· λογίζεται κλασικό. Και το κλασικό αργά ή γρήγορα θα διασκευασθεί σε «κλασικό εικονογραφημένο». Άραγε πόσα παιδιά, από το 1970 που πρωτοκυκλοφόρησε μέχρι σήμερα, ανατράφηκαν με την ιστορία της 15χρονης Χριστίνας από τη Θεσσαλονίκη που, ύστερα από ένα κακό διαζύγιο των γονιών της και την εγκατάλειψή τους από τον πατέρα, βρίσκεται να ζει σε ένα κολωνακιώτικο υπόγειο της δεκαετίας του ’60; Η μητέρα της δουλεύει θυρωρός και μοδίστρα για να τα βγάλουν πέρα, η ίδια επιλέγει να κρύψει τις συνθήκες της ζωής της από τις/τους συμμαθήτριες/ές του ιδιωτικού σχολείου στο οποίο, χάρη σε συγγενική διαμεσολάβηση και στις άριστες επιδόσεις της, φοιτά. Το ψέμα φουσκώνει μέρα με τη μέρα εντός της και την πνίγει. Το εφηβικό δράμα κορυφώνεται και λύνεται, όταν η μικρή ηρωίδα φέρνει στο φως, ταυτόχρονα με το δικό της, και ένα άλλο, κακόβουλο ψέμα, και αποκαθιστά μια αδικία. Τα σκίτσα και τα χρώματα της υπό συζήτηση εικονογραφημένης διασκευής του «Ψέματος» εμφυσούν νέα ζωή στο αγαπημένο βιβλίο. Το κείμενο συγκροτείται αποκλειστικά από αυτούσια αποσπάσματα του πρωτότυπου. Η δημιουργική παρέμβαση είναι, εδώ, μια γερή, υποδειγματική αφαίρεση. Δεν θα βρούμε, βέβαια, στη γραφιστική νουβέλα τη χαρακτηριστικά παλλόμενη, συγκινημένη στο έπακρο, αλλά χωρίς ίχνος γλυκερότητας πένα της Ζωρζ Σαρή, που μας χάρισε φράσεις όπως: «Κι όμως, η κάθε λεπτομέρεια της ζωής μου μπήγεται στη σκέψη μου σαν τη βελόνα της μαμάς στο ρούχο της πελάτισσας». Με αυτή την αφορμή όμως, ας παρακινηθούν μεγάλοι και μικροί να ξαναδιαβάσουν τα βιβλία της. Και ας σκεφθούμε κριτικά προς δύο κατευθύνσεις. Πρώτον, δεν επιβεβαιώνει, άραγε, κάθε περιδιάβαση στις σελίδες των δύο μεγάλων κυριών, ότι πρόκειται όχι απλώς για «σταρ» της παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας αλλά, όσο αυστηρά κι αν το κρίνει κανείς, για δύο από τις πιο γερές πένες στην ελληνική μεταπολεμική πεζογραφία; Και, δεύτερον, γιατί δεν παρακινούνται οι νεότερες/οι συγγραφείς να μη βιάζονται, να μην απλοποιούν και να επιχειρήσουν να βυθομετρήσουν με τη γλώσσα τα συναισθήματα και να διαπλάσουν με φιλόδοξη στόχευση χαρακτήρες που δεν θα καταναλωθούν απλώς, αλλά θα «μείνουν»; Επανέρχομαι στην υπό συζήτηση γραφιστική νουβέλα. Υπάρχει, όπως είπαμε, μια αυστηρή επιλογή: Τα «λόγια», δηλαδή οι διάλογοι (και οι εσωτερικοί μονόλογοι) είναι αποκλειστικά και μόνον της Ζωρζ Σαρή, από το πρωτότυπο «Ψέμα». Δύσκολο χειρουργείο, που δικαιώνεται απόλυτα από το αποτέλεσμα. Επιστρατεύεται, μονάχα, ένα απλό όσο και ευφυές τρικ, για να διευκολυνθεί η ροή της αφήγησης. Αυτό συνίσταται σε μικρές μετατοπίσεις σκηνών, χωρίς αλλαγή του περιεχομένου τους, π.χ. η σκηνή με τη συμμαθήτρια/εξαδέλφη Ρέα, που ντύνεται και συζητάει με τη μαμά της τις ψυχολογικές παρατηρήσεις της. Στα – λίγα – μειονεκτήματα θα συγκατέλεγα την επιμονή στη μελαγχολική χρωματική ομοιομορφία, όπου κυριαρχούν οι ψυχροί ιώδεις, κυανοί και φαιοί τόνοι, μην επιτρέποντας να αναδειχθούν, κατ’ εξαίρεση έστω, πράγματα σημαντικά όπως τα λουλουδάτα πολύχρωμα καλύμματα, που, με μητρική πρωτοβουλία, ομορφαίνουν την υπόγεια κατοικία, απαλύνοντας τη δυσθυμία της μικρής πρωταγωνίστριας. Μου λείπει, επίσης, η αθηναϊκή γεωγραφία που, στο μυθιστόρημα, πολύ εύστοχα, συμπρωταγωνιστεί: η Κάνιγγος του φροντιστηρίου, οι ονοματισμένοι δρόμοι του Κολωνακίου, το υπόγειο της Πατριάρχου Ιωακείμ όπου κατοικεί η πρωταγωνίστρια-Χριστίνα, η κατηφόρα της Μαρασλή, η Βασιλίσσης Σοφίας – και, στο βάθος, οι δρόμοι της χαμένης για πάντα Θεσσαλονίκης, η λεωφόρος Νίκης, η παραλία… Η έλλειψη αυτή στο κόμικ αφαιρεί πολύτιμες δυνατότητες ταύτισης των σημερινών νεαρών αναγνωστ(ρι)ών με τον τόπο, μέσω της λογοτεχνίας. Τέλος, η διασκευή προσπερνά την έμμεση αλλά σαφή αυτοαναφορά στην ίδια τη Ζωρζ Σαρή και την οικογένειά της (δυο παιδιά, αγόρι – κορίτσι), που και αυτή συμπρωταγωνιστεί στο «Ψέμα», πιάνοντας, άλλωστε, το νήμα της αφήγησης από τον «Θησαυρό της Βαγίας». Θα ήταν ωραίο να την αναγνωρίζαμε στο σκίτσο, να μας έκλεινε το μάτι ως μητέρα του Αλέξη και της Λίνας, μέσα από τις εικονογραφημένες σελίδες. Ζωρζ Σαρή Το ψέμα (Graphic Novel) σενάριο – εικονογράφηση Άλεξ Στεφανής Πονς επιμ. Γιώργος Γούσης εκδ. Πατάκη, 2026 σελ. 128 Και το σχετικό link...

Δεν είναι η πρώτη φορά που θα αναφερθώ στον Ιεροεξεταστή του Αρκά. Και δεν θα είναι και η τελευταία καθώς, απ’ ό,τι φαίνεται, η ιστορία θα έχει ακόμα πολλές συνέχειες. Και γιατί να μην έχει, αφού το κοινό την απολαμβάνει είτε στις ηλεκτρονικές αναρτήσεις του δημιουργού της είτε στην έντυπη εκδοχή της από τις εκδόσεις Πατάκη. Στη συγκεκριμένη σειρά ο Αρκάς δείχνει να βρίσκεται σε μία από τις καλύτερες στιγμές του, κάτι που επιβεβαιώνεται και από τη μεγάλη συχνότητα με την οποία φιλοτεχνεί τα ταξίδια του δήμιου Μπερδούγου στην Ευρώπη καβάλα στον γάιδαρό του, υπό τις εντολές τού μόνο κατ’ όνομα Πανσεβασμιότατου αλλά κατ’ ουσίαν αμοραλιστή και υποκριτή που ηγείται της Ιεράς Εξέτασης. Πριν από λίγους μήνες κυκλοφόρησε ο όγδοος τόμος με τίτλο «Ο Κώδικας της Εύας», με την ιστορία να εκτυλίσσεται στη Φλωρεντία, και πριν από λίγες μέρες ο ένατος με τίτλο «Ο Δαίμων του Σωκράτη», με τη δράση να μεταφέρεται στην τουρκοκρατούμενη Αθήνα. Ο Μπερδούγος σε κάθε συνέχεια, σε κάθε τόμο εξακολουθεί να διαψεύδει πλήρως το επάγγελμά του καθώς, αν και βιοπορίζεται ως δήμιος, κρύβει μέσα του μια μεγάλη καρδιά, μη διστάζοντας να ρισκάρει ακόμα και τη ζωή του όταν πρόκειται να σώσει τις ζωές άλλων.Ταυτόχρονα, όταν του δίνεται η ευκαιρία, σαρκάζει ανελέητα το αφεντικό του και κάθε εξουσία, θρησκευτική και κοσμική, και μοιάζει να είναι ένας από τους ελάχιστους που αντιλαμβάνονται πλήρως τα παιχνίδια για επιρροή και επικράτηση που παίζονται στα παλάτια των ευγενών και στα διαμερίσματα των υψηλόβαθμων στελεχών της Εκκλησίας. Συχνά πυκνά μάλιστα θα βρει και συμμάχους, έστω και άρρητους, που θα τον βοηθήσουν και θα τους βοηθήσει, όπως η πενθούσα λεσβία και πρώην μοναχή Άλμπα που αναζητά ένα απόκρυφο βιβλίο για να ξεσηκώσει τις γυναίκες ενάντια στην πατριαρχία, η γριά, υποτιθέμενη μάγισσα που περιθάλπει κάθε κατατρεγμένο, η εγκυμονούσα καλόγρια που πρέπει να φύγει από το μοναστήρι λόγω της «αμαρτίας» της, η φτωχή μάνα ενός μωρού με σημάδι που οι σκοταδιστές αγροίκοι περνούν για τον Αντίχριστο, ο ξυπόλητος πιτσιρίκος στην Αθήνα που ξεναγεί τον Μπερδούγο σε αρχαιότητες και μυστικές σπηλιές. Σ’ αυτόν τον τετραπέρατο πιτσιρίκο θα επανέλθουμε… Και το σχετικό link...

Το βιβλίο του Σάκη Σερέφα «Τα Μυστικά της Αθήνας – Τι λες κι εσύ, κυρ Σωκράτη;» σε εικονογράφηση του Πέτρου Χριστούλια κυκλοφόρησε πριν δύο χρόνια και σημείωσε μεγάλη επιτυχία ως ένας διαφορετικός τουριστικός οδηγός στην ιστορία της Αρχαίας Αθήνας μέσω μιας ενδιαφέρουσας προτεινόμενης περιήγησης στη σύγχρονη. Πριν λίγες μέρες κυκλοφόρησε και η συνέχεια της σειράς των Σερέφα – Χριστούλια με τίτλο «Τα Μυστικά της Θεσσαλονίκης – Μια καμήλα στην Καμάρα. Σοβαρά;» (εκδόσεις Πατάκη, 110 σελίδες) και είναι εξίσου ενδιαφέρουσα. Ο πολυβραβευμένος Σάκης Σερέφας, άλλωστε, στο πλαίσιο της μεγάλης και πολυετούς συγγραφικής του καριέρας, έχει γράψει πολλά βιβλία για τη Θεσσαλονίκη, την ιστορία της και τις τέχνες της («Οδοιπορικό Θεσσαλονίκης» – 2021, «Εδώ: τόποι βίας στη Θεσσαλονίκη» – 2012, «Θεσσαλονίκη: μια πόλη στη λογοτεχνία» – 2006, «Η Θεσσαλονίκη των ξένων» – 2003, «Πτώματα και φαντάσματα στη Θεσσαλονίκη του Εμφυλίου» – 1998 κ.ά.), ενώ ο Πέτρος Χριστούλιας γνωρίζει επίσης πολύ καλά την πόλη καθώς σπούδασε και έζησε στη Θεσσαλονίκη και ξεκίνησε την πορεία του στα κόμικς και την εικονογράφηση από αυτήν. Πρωταγωνιστής στο βιβλίο τους είναι ο δαιμόνιος ντετέκτιβ Μουστάκης Μυστικάκης που παρέα με το λαγωνικό του, τον Μήτσο, τριγυρίζουν στη σημερινή Θεσσαλονίκη και περνούν από μέρη φορτισμένα με μνήμες και από σημεία της πόλης που κρύβουν απίστευτα μυστικά και συναρπαστικές ιστορίες. Πεζοδρόμια, δρόμοι, μνημεία, πάρκα και πλατείες όπου κάποτε συνέβησαν σημαντικά γεγονότα που σημάδεψαν τη ζωή της πόλης και των κατοίκων της, τώρα γίνονται η αφορμή για μια βόλτα στην ιστορία της Θεσσαλονίκης. «Η Καμάρα, το λιμάνι και η πλατεία Ελευθερίας, η Άνω Πόλη, οι εκκλησίες της Αγίας Σοφίας και της Αχειροποιήτου, η Εγνατία, μνημεία και δρόμοι της πόλης υποκύπτουν στο απίστευτο χάρισμα του Μουστάκη Μυστικάκη να μυρίζεται κρυμμένα μυστικά και να αποκαλύπτει τι κρύβεται πίσω από αυτά», περιγράφει ο Σάκης Σερέφας στον πρόλογό του. Αυτά τα μυστικά καλούνται να ανακαλύψουν οι νεαροί αναγνώστες σε μια πολύ πρωτότυπη και πλούσια έκδοση που εικονογραφείται άψογα από τον Πέτρο Χριστούλια, συνοδεύεται από βιβλιογραφία, λεξιλόγιο και πανοραμικό χάρτη της πόλης με όλα τα σημεία ενδιαφέροντος του βιβλίου, ενώ κάθε κεφάλαιο συμπληρώνεται από επιπλέον γνώσεις και συμπληρωματικές προτάσεις για επίσκεψη. Στο πρώτο κεφάλαιο, κεντρικό θέμα είναι η μεγάλη πυρκαγιά του 1917 που κατέκαψε το 1/3 της Θεσσαλονίκης και άφησε άστεγους 80.000 ανθρώπους, στο δεύτερο οι αναγνώστες γνωρίζουν κάθε λεπτομέρεια για τον τορπιλισμό του τουρκικού θωρηκτού «Φετχί Μπουλέντ» το 1912, λίγες μέρες πριν την απελευθέρωση της πόλης, στο τρίτο μαθαίνουν για τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι 120.000 πρόσφυγες οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στην πόλη μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και στο τέταρτο ξετυλίγεται η τραγωδία των Εβραίων από τη ναζιστική κτηνωδία κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κι όλα αυτά, όσο κι αν ακούγεται παράξενο, δοσμένα με τις κατάλληλες δόσεις χιούμορ, όπου αυτό είναι εφικτό και, φυσικά, με απόλυτο σεβασμό στην Ιστορία. Και το σχετικό link...

Με βοηθό τον αρχαίο μαθηματικό και φιλόσοφο Πυθαγόρα, ο Λου και η παρέα του απολαμβάνουν το καλοκαίρι συζητώντας για την αρμονία, τη μουσική, τη μετενσάρκωση και την κρυφή γοητεία των αριθμών. Πριν από λίγες ημέρες, όπως κάθε χρόνο στις 14 Μαρτίου, για να ταιριάζει με το π = 3,14 (πηλίκο της περιμέτρου προς τη διάμετρο ενός κύκλου) αλλά και με την ημέρα που γεννήθηκε ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, γιορτάστηκε η Παγκόσμια Ημέρα των Μαθηματικών. «Γιορτή» μόνο κατ’ όνομα, βέβαια, καθώς οι περισσότεροι την αγνοούν ή τους είναι παντελώς αδιάφορη, αν όχι ενοχλητική, καθώς τα μαθηματικά απαιτούν σκέψη. Ούτε παρελάσεις ούτε γλέντια και πανηγύρια γίνονται αυτή τη μέρα. Τα μαθηματικά, εσφαλμένα, θεωρούνται δύσκολο «σπορ», μια πολυτέλεια μόνο για τις «ελίτ». Η αλήθεια είναι πως τα μαθηματικά μάς αφορούν όλους και θα ήταν χρήσιμο να κατανοούμε κάποιες βασικές τους έννοιες. Κάτι τέτοιο (θα έπρεπε να) ξεκινά, φυσικά, από την παιδική ηλικία με τα μαθηματικά να διδάσκονται και να βιώνονται ως παιχνίδι. Στην κατεύθυνση αυτή κινείται το «Πυθαγόρας – Παιχνίδια του Νου» σε σενάριο των Ηλία Γεωργούλα και Φίλιππου Μανδηλαρά και σχέδια του Τόμεκ Γιοβάνη (εκδόσεις Πατάκη, 104 σελίδες), ένα βιβλίο που προτείνεται για παιδιά μεγαλύτερα των 9 ετών αλλά είναι κατάλληλο για ανθρώπους κάθε ηλικίας που επιθυμούν να κατανοήσουν μέρος της σκέψης του μεγάλου Έλληνα διανοητή της αρχαιότητας χωρίς προαπαιτούμενα και εξειδικευμένες γνώσεις. Η ιστορία εκτυλίσσεται στο σπίτι του παππού Αριστοτέλη, κάποιο καλοκαίρι, δίπλα στη θάλασσα με πρωταγωνιστή τον Λου και τους φίλους του να απολαμβάνουν τον ήλιο, το νερό και το παιχνίδι. Αλλά και τις συζητήσεις. Τόσο αυτές που κάνουν μεταξύ τους, αφήνοντας στην άκρη τα κινητά τηλέφωνα και τις οθόνες κάθε φύσης, όσο και αυτές που ακούν από τους ηλικιωμένους φίλους του παππού, τον Διογένη τον Λαέρτιο, τον Ιάμβλιχο κ.ά. Συζητήσεις για τον επίσημο καλεσμένο, που δεν είναι άλλος από τον Πυθαγόρα, μετενσαρκωμένο στο σώμα μιας νυφίτσας! «Μ’ αρέσει να τους ακούω να μιλάνε, γιατί έτσι ανακαλύπτω μια άλλη διάσταση του κόσμου και διαπιστώνω πως όλα, μα όλα, μπορούν να είναι παιχνίδια του νου!» μονολογεί ο Λου που δεν ξέρει ποιος είναι ο Πυθαγόρας. «Πολύπλοκο μυαλό, φιλόσοφος, μαθηματικός, γεωμέτρης, θεωρητικός της μουσικής, μυστικιστής…» εξηγεί η Χαρά για να ξεκινήσει ένα όμορφο ταξίδι στη σκέψη και τη θεωρία του Πυθαγόρα, του οποίου δεν σώζεται κανένα γραπτό και όσα ξέρουμε γι’ αυτόν τα οφείλουμε στους βιογράφους του. Για τα ταξίδια του στις χώρες της Ανατολής, στην Αίγυπτο και τη Βαβυλωνία, για τη ζωή του στη γενέτειρά του, τη Σάμο, και τον Κρότωνα στη Νότια Ιταλία, για τη Σχολή του, που θύμιζε θρησκευτική κοινότητα με έναν σωρό ασκητικούς κανόνες για τα μέλη, για τη σωτηρία της ψυχής και τις διαρκείς μετεμψυχώσεις που υποσχόταν στους «πιστούς», για την αρμονία και τη μορφή του σύμπαντος και τις αριθμητικές αναλογίες που διέπουν τη μουσική, για την πολύπλοκη, δυσνόητη φιλοσοφία του που γίνεται προσιτή και συναρπαστική με τα έξυπνα και χιουμοριστικά κείμενα των Γεωργούλα-Μανδηλαρά και τα πανέξυπνα σχέδια του Γιοβάνη. Και το σχετικό link...

Με αφορμή την Ημέρα των Ερωτευμένων και αποφεύγοντας τις σαχλαμάρες εμπορευματικού χαρακτήρα που συχνά τη συνοδεύουν, περιηγούμαστε στον πρακτικό οδηγό «Πώς να Αγαπάς» του Alex Norris που μας βοηθά να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε για να κάνουμε τη ζωή μας λίγο πιο όμορφη. Ανθοπωλεία και ζαχαροπλαστεία αναμένεται να ξεπουλήσουν σήμερα, όπως και κάθε χρόνο στις 14 Φεβρουαρίου, Γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου και Ημέρα των Ερωτευμένων. Είναι όμως αυτό το νόημα μιας τέτοιας ημέρας; Μετριούνται η αγάπη κι ο έρωτας με σοκολάτες σε σχήμα καρδιάς και με κατακόκκινα τριαντάφυλλα; Μήπως έτσι διαστρέφεται το πιο όμορφο συναίσθημα και εκπίπτει σε εξαγορά συνείδησης και αγοραίο ρομαντισμό; Μήπως δεν ξέρουμε πώς να αγαπάμε και καταφεύγουμε σε τεχνάσματα-αυταπάτες που σύντομα θα καταρρεύσουν; Το Alex Norris με το «Πώς να Αγαπάς. Ένας πρωτότυπος οδηγός για τον έρωτα και τις σχέσεις» (μετάφραση: Γιώργος Παναγιωτάκης, εκδόσεις Πατάκη, 226 σελίδες), με σοβαρότητα αλλά και τις κατάλληλες δόσεις χιούμορ, με κατανόηση και χωρίς διδακτισμούς, δίνει μια σειρά από συμβουλές που απευθύνονται σε ανθρώπους κάθε ηλικίας για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν και να συναισθανθούν τις χαρές και τις λύπες του έρωτα. Γεννημένο στο Σουόνσι της Ουαλίας και με σπουδές αγγλικής λογοτεχνίας στην Αγγλία, το Alex Norris αυτοπροσδιορίζεται ως κουίρ άτομο που είχε τη φιλοδοξία να γίνει συγγραφέας, αλλά μετά την αποφοίτησή του το 2013 κατάλαβε ότι μπορεί να αφηγηθεί όλα όσα επιθυμούσε μέσω των κόμικς. Η πρώτη του επιτυχία ήταν το «Dorris McComics», μια πειραματική σειρά web comics με αρκετή σουρεαλιστική βία, ακρωτηριασμένα και παραμορφωμένα σώματα κ.λ.π. Άλλες δουλειές του είναι η επίσης διαδικτυακή σειρά «Hello World!», της οποίας κάθε επεισόδιο αποτελείται από φωτογραφίες πάνω στις οποίες σχεδιάζονται οι κόμικς χαρακτήρες, και η ιδιαίτερα δημοφιλής σειρά διαδικτυακών strips με τίτλο «Webcomic Name», όπου κάθε strip αποτελείται από μόνο τρία καρέ με κατάληξη κάποιον από τους χαρακτήρες να αναφωνεί πάντα «Ω, όχι». Η μεγαλύτερη επιτυχία του ωστόσο, είναι το «Πώς να Αγαπάς» (πρωτότυπος τίτλος: «How to Love», 2023), ο πανέξυπνος και εξαντλητικός οδηγός για όλα όσα αφορούν τις ανθρώπινες σχέσεις αλλά συνήθως προσπερνάμε, νιώθουμε ότι είναι ασήμαντα ή θεωρούμε ότι χειριζόμαστε σωστά μέχρι να απογοητευτούμε, να αποσυρθούμε, να στενοχωρηθούμε και να στενοχωρήσουμε και τον άνθρωπό μας γιατί ποτέ δεν εκπαιδευτήκαμε πώς να αγαπάμε και να αγαπιόμαστε. Το σπουδαιότερο προτέρημα του ιδιότυπου εγχειριδίου είναι η ανοικτότητά του που εδράζεται στην ειλικρινή απόπειρα του δημιουργού του να είναι στον μέγιστο βαθμό συμπεριληπτικό και να απορρίπτει τις συμβάσεις, αντί να βασίζεται σε κανόνες και να θέτει όρια. «Ίσως πιστεύεις πως μόνο αν είσαι “κανονικός” θα σε αγαπήσουν. Και ψάχνεις ένα βιβλίο που θα σε βοηθήσει να μοιάσεις με τον υπόλοιπο κόσμο, αφού σου μάθει τους κανόνες του έρωτα και πώς να τους ακολουθείς. Στον έρωτα μας βομβαρδίζουν κανόνες και συμβάσεις. Αυτό το βιβλίο θα σου δείξει πόσο παράλογες είναι αυτές οι συμβάσεις και θα βρείτε μαζί άλλους τρόπους για να προχωρήσεις που ίσως σου ταιριάζουν πιο πολύ. Δεν θα σου δώσει έτοιμες απαντήσεις, μόνο σκέψεις και ιστορίες που θα σε βοηθήσουν να δεις τον έρωτα με άλλο μάτι ώστε να συνεχίσεις να αναρωτιέσαι, να εξερευνάς και τελικά να προσεγγίσεις τον έρωτα με τον δικό σου μοναδικό τρόπο», ξεκαθαρίζει το Alex Norris στην εισαγωγή του. Το βιβλίο χωρίζεται σε τέσσερα μέρη που αναπτύσσονται με τη λογική με την οποία συναντάς (ή όχι) τον έρωτα στην πραγματική ζωή: πρώτα δεν τον έχεις και τον αναζητείς, μετά τον έχεις μαζί με άκρατο ενθουσιασμό, μετά αναρωτιέσαι για το βάθος και τη διάρκεια της σχέσης σου και, τέλος, μπορεί να έρθει ο χωρισμός. Στο πρώτο κεφάλαιο, λοιπόν, με τίτλο «Μόνο Εγώ και ο Εαυτός μου» απαντιούνται «ερωτήματα για όταν δεν έχουμε ταίρι», με πιο σημαντικό, ίσως, το ερώτημα «έχω στ’ αλήθεια ανάγκη τον έρωτα;». Το δεύτερο μέρος έχει τίτλο «Μυριάδες Συναισθήματα» με «ερωτήματα για όταν ερωτευόμαστε», στο τρίτο μέρος με τίτλο «Μαζί» τίθενται «ερωτήματα για τις σχέσεις» και στο τέταρτο και τελευταίο κεφάλαιο με τίτλο «Και Ζήσανε Αυτοί…» δηλώνεται με έξυπνο τρόπο ότι «τα ερωτήματα δεν τελειώνουν εδώ» και χωρίς υπερβολές και δραματοποιήσεις, το Alex Norris εξετάζει τις περιπτώσεις όπου μια σχέση δεν εξελίσσεται ομαλά και ιδανικά και πρέπει να τελειώσει. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του βιβλίου είναι τα πολύ εύστοχα και σύντομα κείμενα που χωρίς να κουράζουν καλύπτουν με πληρότητα κάθε ερώτημα, ακόμα κι όταν αυτό είναι πολύ σοβαρό. Σε αυτό βοηθούν τα σχέδια που με την απλότητά τους και τα καθαρά τους χρώματα λειτουργούν ανακουφιστικά και συνοδευτικά, χωρίς να ανταγωνίζονται τα κείμενα. Σήμερα (και κάθε μέρα) το «Πώς να Αγαπάς» είναι ιδιαίτερα επίκαιρο και χρήσιμο γιατί όσο κι αν οι σχέσεις δεν προχωράνε με κανόνες, πάντα βοηθά να έχεις μια δεύτερη γνώμη. Και το σχετικό link...

Η κλασική ιστορία της Χριστίνας ξαναζωντανεύει σε κόμικ – Μιλούν στην «Κ» ο δημιουργός Άλεξ Στεφανής-Πονς και ο επιμελητής της έκδοσης, Γιώργος Γούσης. Σκίτσο του Άλεξ Στεφανή-Πονς από τη νέα έκδοση του βιβλίου της Ζωρζ Σαρή, «Το Ψέμα». (εκδ. Πατάκη) Μια δεκαπεντάχρονη έρχεται πρόσωπο με πρόσωπο με τον χειρότερό της εφιάλτη. Η Χριστίνα βλέπει τη ζωή της να ανατρέπεται όταν οι γονείς της χωρίζουν – ο πατέρας της φεύγει στο εξωτερικό και η μητέρα της τη μεταφέρει από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα. Κάθε ημέρα φαντάζει ξένη και δύσκολη, καθώς προσπαθεί να προσαρμοστεί, να βρει τη θέση της σε έναν κόσμο με τον οποίο δεν περίμενε να βρεθεί αντιμέτωπη. Η ιστορία αυτή προέρχεται από το βιβλίο «Το Ψέμα» της Ζωρζ Σαρή, που καθήλωσε γενιές αναγνωστών με τα θέματα που θίγει και την ευαισθησία του. Κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1970 και ακολούθησαν επανεκδόσεις – μεταξύ των οποίων και audiobook – ανά τα χρόνια, κρατώντας το επίκαιρο για νεότερους βιβλιοφάγους. Όμως, οι θαυμαστές της συγγραφέως έχουν έναν ακόμη λόγο να χαρούν, καθώς το κλασικό έργο επιστρέφει σε μορφή graphic novel (μυθιστόρημα σε μορφή κόμικ). Η περιπέτεια της Χριστίνας παρουσιάζεται ξανά μέσα από σκίτσα και έντονα χρώματα, προσφέροντας μια νέα οπτική στην αφήγηση. Σκίτσο του Άλεξ Στεφανή-Πονς από τη νέα έκδοση του βιβλίου της Ζωρζ Σαρή, «Το Ψέμα» (εκδ. Πατάκη). Όλα ξεκίνησαν με μια ανάρτηση των εκδόσεων Πατάκη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ήταν 22 Αυγούστου, ημέρα γέννησης της Ζωρζ Σαρή – κατά κόσμον Γεωργία Σαριβαξεβάνη – το 1923. Οι φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν έδιναν μια πρώτη γεύση από το πρότζεκτ που ετοιμάζει ο κομίστας Άλεξ Στεφανής-Πονς, υπό την καθοδήγηση του κομίστα και σκηνοθέτη Γιώργου Γούση. «Όταν διάβασα το βιβλίο, ταυτίστηκα αμέσως με τη Χριστίνα», λέει στην «Κ» ο Στεφανής-Πονς. «Με συγκίνησε η δυσκολία της να ενσωματωθεί και να αισθανθεί άνετα στον περίγυρό της». Τις πρώτες ημέρες στην Αθήνα, η έφηβη ηρωίδα τα βλέπει όλα μαύρα. Η ψυχολογική της κατάσταση είναι άσχημη, η ίδια ξεσπά στη μητέρα και στους νέους της συμμαθητές, τη στιγμή που προσπαθεί να βρει τη θέση της στο καινούργιο περιβάλλον. Πώς θα νιώσει αποδοχή; Με ένα μικρό ψέμα που λέει για την οικονομική της κατάσταση. Αλλά το ένα ψέμα φέρνει το άλλο και σύντομα θα βρεθεί παγιδευμένη σε έναν φαύλο κύκλο, σε έναν κόσμο που η ίδια έχει δημιουργήσει και από τον οποίο δύσκολα μπορεί να ξεφύγει. Σκίτσα του Άλεξ Στεφανή-Πονς από τη νέα έκδοση του βιβλίου της Ζωρζ Σαρή, «Το Ψέμα» (εκδ. Πατάκη). Όπως σε όλο το συγγραφικό της έργο, έτσι και στο «Ψέμα» η γραφή της Ζωρζ Σαρή ξεχωρίζει για την ικανότητά της να αποτυπώνει σε βάθος όσα απασχολούν το μυαλό των χαρακτήρων της και να θίγει με αμεσότητα τα κοινωνικά θέματα της κάθε εποχής. Ένα πλούσιο και απαιτητικό υλικό, το οποίο ο Στεφανής-Πονς επιχειρεί να μεταφέρει σε εικόνες, χρησιμοποιώντας τη δική του εικαστική γλώσσα. «Στο κόμικ, ήθελα να δείξω κυρίως τον εσωτερικό της κόσμο και τα συναισθήματά της», αναφέρει ο δημιουργός, που με το ταλέντο του κέρδισε αμέσως την εμπιστοσύνη της υπεύθυνης παιδικού βιβλίου των εκδόσεων Έλενας Πατάκη. Ο 24χρονος κομίστας, που σπούδασε Animation στο Πανεπιστήμιο Τεχνών του Μπόρνμουθ, υπογραμμίζει τη διαχρονικότητα του κεντρικού θέματος: «Τη διαφορετικότητα και την πρόκληση της ένταξης τις βιώνουμε ακόμα και σήμερα». Σπάζοντας το «τείχος» Από την πλευρά του, ο Γιώργος Γούσης εκφράζεται με θερμά λόγια για τον Άλεξ, χαρακτηρίζοντας τη δουλειά του εξαιρετική. «Κάνω coaching για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, παρέχοντας υποστήριξη σε ό,τι αφορά τη σειρά των σκηνών και τα πιθανά προβλήματα που μπορεί να προκύψουν», σημειώνει. Ο ίδιος έχει ήδη διαγράψει σημαντική πορεία στον χώρο των κόμικς: εκτός από το graphic novel Ερωτόκριτος (2016, εκδ. Polaris), έχει εργαστεί ως εικονογράφος και σχεδιαστής σε έντυπα όπως ο Μπλε Κομήτης, το «9» της Ελευθεροτυπίας, η Athens Voice κ.ά. Σκίτσα του Άλεξ Στεφανή-Πονς από τη νέα έκδοση του βιβλίου της Ζωρζ Σαρή, «Το Ψέμα» (εκδ. Πατάκη). «Τα τελευταία χρόνια», όπως εξηγεί, «οι εκδότες έχουν διαπιστώσει ότι το προϊόν του graphic novel είναι πιο προσιτό και “πιασάρικο”, τόσο για παιδιά όσο και για μεγαλύτερους. Υπάρχει και η δυνατότητα να σπάσει το “τείχος” ανάμεσα σε κλασικά έργα και νέες αναγνώσεις, διασκευάζοντας πολλά από αυτά σε κόμικς – κάτι που το κοινό αγαπά ιδιαίτερα». Το βιβλίο, πάνω στο οποίο ο Στεφανής-Πονς εργάζεται με πάθος, αναμένεται να κυκλοφορήσει τον Ιανουάριο. Όπως, όμως, αναφέρει ο ίδιος στο τέλος της κουβέντας μας: «Η δική μου δουλειά θα ολοκληρωθεί στις αρχές Νοεμβρίου». Και το σχετικό link...

Δεν ξέρω τι είχε στον νου του ο Αρκάς όταν ξεκινούσε τη σειρά «Ο Ιεροεξεταστής» (εκδόσεις Πατάκη), ούτε πώς φανταζόταν τη συνέχειά της, την πλοκή της, την ανάπτυξη των χαρακτήρων κ.λ.π. Το σίγουρο είναι ότι, επτά τόμους μετά, ανεξαρτήτως των αρχικών του προθέσεων, έχει σκιαγραφήσει ένα από τα πιο σύνθετα και ενδιαφέροντα πρόσωπα των κόμικς, τον δήμιο Μπερδούγο! Πιθανολογώ ότι δεν βρισκόταν στα αρχικά πλάνα του Αρκά να είναι ο Μπερδούγος ο πρωταγωνιστής της σειράς. Κι αυτό ίσως μαρτυρούν τα εξώφυλλα των επτά πρώτων τόμων. Στα εξώφυλλα των δύο πρώτων («Μη Εισενέγκης Ημάς» και «Δύσκολοι Καιροί για Μάγισσες») μάλιστα, δεν εμφανίζεται καν ο Μπερδούγος παρά μόνο ο Ιεροεξεταστής και οι κατηγορούμενες για μαύρη μαγεία αθώες γυναίκες. Στον τρίτο τόμο («Σε Ειδική Αποστολή») ο Μπερδούγος οδηγεί τον γάιδαρό του, τον Μπούρο, πάνω στον οποίο επιβαίνει μια εγκυμονούσα καλόγρια. Στους επόμενους τόμους ο Μπερδούγος φιγουράρει δίπλα σε έναν ένοχο για κλοπή μοναχό («Το Μοναστήρι της Αμαρτίας»), μαζί με έναν γιατρό σε περίοδο θανατηφόρας επιδημίας («Ο Μαύρος Θάνατος»), στο πολυτελές γραφείο ενός ραδιούργου ιερωμένου («Ο Σκοτεινός Καρδινάλιος»). Και στον έβδομο τόμο που μόλις κυκλοφόρησε («Η Συντέλεια»), ο Μπερδούγος μαζί με τον Ιεροεξεταστή παρακολουθούν με δέος τον μετεωρίτη να πέφτει στη Γη. Ο εντολοδόχος δήμιος, ακόμα και στην εικόνα του εξωφύλλου, έχει πάρει πια τη θέση του κεντρικού προσώπου της σειράς, έχοντας εκτοπίσει κάθε άλλον χαρακτήρα, ακόμα και αυτόν του γενικού τίτλου. Και δικαίως! Μπορεί να μην έχουμε δει ποτέ τα μάτια του και το πρόσωπό του παρά μόνο την τεράστια μύτη του που εξέχει από τη σφιχτή κουκούλα του, αλλά σε κάθε καινούργια ιστορία του ο Μπερδούγος έρχεται όλο και πιο κοντά μας. Μπορεί να (μην) εκτελεί τα καθήκοντά του υπό τις εντολές υψηλά ιστάμενων προσώπων της Καθολικής Εκκλησίας αλλά, όσο κι αν δεν θέλει να το παραδεχτεί, η καλοσύνη του ξεχειλίζει από το σακί που ‘χει για ρούχο. Βοηθάει τους κατατρεγμένους, σώζει τους αδίκως καταδικασμένους, σαρκάζει ανελέητα τη θρησκευτική εξουσία και σώζει την τιμή ενός κόσμου που οδηγείται στην καταστροφή χωρίς να έχει την ανάγκη κανενός μετεωρίτη, καθώς τα καταφέρνει μια χαρά και μόνος του να φτάσει στο τέλος του. Και το σχετικό link...

Ίσως ο πιο γνωστός και επιτυχημένος δημιουργός κόμικς στην Ελλάδα εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, ο Αρκάς, έχει διχάσει τα τελευταία χρόνια τους παραδοσιακούς αναγνώστες του λόγω των πολιτικών θέσεων που έχει εμμέσως εκφράσει ή δεν έχει εκφράσει στα κόμικς και τις γελοιογραφίες του. Αυτό δεν μπορεί να αλλάξει όμως ότι στο παρελθόν έχει δώσει εμβληματικά έργα όπως ο «Κόκκορας», ο «Ισοβίτης», οι «Χαμηλές πτήσεις», ο «Καστράτο», η «Ζωή μετά» κ.ά., ενώ ακόμη είναι παραγωγικότατος με ποικιλία κόμικς, με πιο πρόσφατη επιτυχία του τον απολαυστικό Ιεροεξεταστή που συνεχίζεται. Εκτός από τα κόμικς όμως, ο Αρκάς είχε δώσει και δυο πολύ ενδιαφέροντα θεατρικά μονόπρακτα, τα «Εχθροί εξ αίματος» (2007) και «Βιολογικός μετανάστης» (2011), με μαύρο χιούμορ και παράδοξους χαρακτήρες που φιλοσοφούν αδιάκοπα προσπαθώντας να προσαρμοστούν στις πιο αταίριαστες καταστάσεις. Το τρίτο λογοτεχνικό έργο του που κυκλοφόρησε πριν από λίγες εβδομάδες διαφέρει ωστόσο από όλες τις προηγούμενες δουλειές του, καθώς πρόκειται για ένα εικονογραφημένο διήγημα με τίτλο «Ο Θεός αγαπάει τα χρυσόψαρα» (εκδόσεις Πατάκη, 64 σελίδες), έντονα αλληγορικό, γεμάτο συμβολισμούς, υπαρξιακές αναζητήσεις και αγωνίες μέσα σε ένα ενυδρείο. Αν ο κόσμος όλος είναι ένα διάφανο κουτί στο οποίο η τροφή πέφτει κάθε μέρα από ψηλά, ποιος μπορεί να είναι ο Θεός και τι μορφή θα έχει; «Αυτό το κενό που άνοιξε μέσα μου και ζητούσε να με καταπιεί, αυτός ο ίλιγγος, αυτή η ναυτία οφειλόταν σε κάτι άλλο, πιο ουσιαστικό: στην έλλειψη νοήματος. Αν όλα τελειώνουν όταν πεθαίνουμε, τότε δεν έχει νόημα η ζωή μας. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να ζούμε, κανένας σκοπός. Όλα φαίνονται άδεια, μάταια και παράλογα», σκέφτεται ο ένας έγκλειστος στο ενυδρείο και ετοιμάζεται για έναν νέο, επεισοδιακό και ενδεχομένως αδιέξοδο και βίαιο διάλογο γύρω από την πίστη, την ύπαρξη και το νόημα της ζωής. Υπαινικτικά κωμικό μέσα στην κλειστοφοβική ατμόσφαιρά του και τραγικό μπρος στη συνειδητοποίηση της κατάστασης των πραγμάτων, το «Ο Θεός αγαπάει τα χρυσόψαρα» με τις υπέροχες, σιωπηλές και υγρές εικόνες του Αρκά είναι «ένα μικρό βιβλίο για τα μεγάλα ερωτήματα», όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλό του και ένα καινούργιο βήμα στην τεράστια καριέρα του δημιουργού του. Και το σχετικό link...

O "μικρος Νικολας σε νεες περιπετειες" επανεκδιδεται αυτην την φορα απο τις εκδοσεις Πατακη τον Μαρτιο του 2021 >Παρουσιαση 1ης εκδοσης εδώ «…Μετά το μάθημα, η δασκάλα με κράτησε για λίγο στην τάξη και μου είπε πως δεν είχα λύσει σωστά το πρόβλημα της αριθμητικής. Πρέπει να θυμηθώ να πω στον μπαμπά να είναι πιο προσεχτικός». Ένας τόμος λογοτεχνικός θησαυρός από ογδόντα περιπέτειες με το ανεπανάληπτο χιούμορ του Ρενέ Γκοσιννύ (δημιουργού του Αστερίξ και του Λούκυ Λουκ) και τα μοναδικά σκίτσα του Ζαν-Ζακ Σενπέ. Μέσα από τις σκανταλιές της πιο απίθανης τρελοπαρέας, τα παιδιά ανακαλύπτουν τον εαυτό τους και οι μεγάλοι ξαναθυμούνται δικές τους αγαπημένες ιστορίες, γιατί κατά βάθος όλοι κρύβουμε έναν μικρό Νικόλα μέσα μας. Ο δεύτερος τόμος του μικρού Νικόλα σε νέες περιπέτειες με σαράντα πέντε ιστορίες των Γκοσιννύ και Σενπέ που ξεδιπλώνουν μπροστά στα μάτια μας απίστευτες περιπέτειες και διασκεδαστικές σκανταλιές της πιο τρυφερής κι ευφάνταστης ηλικίας. Θα παρακολουθήσουμε τα παιδιά να εξεγείρονται απέναντι στην άδικη απόφαση του Γουρλομάτη, θα δούμε τον Κλοταίρ να σημειώνει πρόοδο και να μην είναι πια ο τελευταίος της τάξης, αλλά ο προτελευταίος, και τη γιαγιά σε μια νέα δυναμική εμφάνιση. Ο Νικόλας και η παρέα του θα μας περιφέρουν από την αυλή του σχολείου στην αλάνα και στο πάρκο, μαγεύοντάς μας με την αστείρευτη ευρηματικότητά τους, χαρίζοντάς μας τη μία έκπληξη μετά την άλλη. «– Ε, Αλσέστ! Κοίτα! Χιονίζει! ψιθύρισα στον Αλσέστ, που σκούντησε τον Μεξάν, που έκανε νόημα στον Ζοακίμ, που έδωσε μια αγκωνιά στον Ζοφρουά, που το είπε στον Εντ, που ξύπνησε τον Κλοταίρ, που σηκώθηκε να πάει στον πίνακα, γιατί νόμιζε πως τον φώναζαν να πει μάθημα». Goscinny René: Ο Rene Goscinny γεννήθηκε στις 14 Αυγούστου του 1926 στο Παρίσι. Είναι ένας από τους πιο πολυδιαβασμένους Γάλλους συγγραφείς στον κόσμο. Μόνον από τις περιπέτειες του "Αστερίξ", που έχουν μεταφραστεί Ζαν Ζακ Σανπέ: Γεννήθηκε στις 17 Αυγούστου του 1932 στο Μπορντό. Μετά από μάλλον μέτριες σπουδές και διάφορες μικροδουλειές ανεβαίνει σε ηλικία 18 ετών στο Παρίσι. Υπηρετώντας τη στρατιωτική του θητεία ψάχνει παράλληλα για δουλειά σαν σκιτσογράφος. Το 1951 πουλάει το πρώτο του σκίτσο στην εφημερίδα Sud Ouest και ακολουθούν άλλα έντυπα όπως τα Le Rire, Noir et Blanc, Ici Paris. Γνωρίζεται με τον Ρενέ Γκοσινί και συνυπογράφουν τις πολυδιαβασμένες περιπέτειες του μικρού Νικόλα.

Πριν λίγους μήνες παρουσιάζαμε με διάχυτο ενθουσιασμό την κυκλοφορία του πρώτου τόμου του «Ιεροεξεταστή» του Αρκά, μιας πολλά υποσχόμενης σειράς στην οποία ο δημιουργός της επιστρέφει στο γνωστό αφηγηματικό-θεματικό τέχνασμα με το οποίο εν πολλοίς έγινε θρύλος των σύγχρονων ελληνικών κόμικς: τη μαεστρική κατασκευή διπόλων από πλήρως αντιθετικούς χαρακτήρες (Κόκορας-Γουρούνι, Ισοβίτης-Μοντεχρήστος, Βαγγέλης-Χλέμπουρας, Καστράτο-Λουκρητία, Παντελής-Λιοντάρι κ.ά.) οι οποίοι ανταλλάσσουν φαρμακερές ατάκες κατά τις φαινομενικά ασύμβατες διαδρομές τους μέχρι την τρομακτική συνειδητοποίηση του αναγνώστη ότι αυτοί οι χαρακτήρες έχουν εντέλει αλληλένδετες ζωές και ο καθένας τους αποκτά υπόσταση μόνο μέσω του άλλου. Ο ένας, μοιρολατρικά και πεσιμιστικά, συμπληρώνει τον άλλον. Κάτι παρόμοιο (ίσως και να μη) συμβαίνει στον Ιεροεξεταστή, του οποίου κυκλοφόρησαν ήδη ο δεύτερος και ο τρίτος τόμος («Δύσκολοι Καιροί για Μάγισσες» και «Σε Ειδική Αποστολή», εκδόσεις Πατάκη, 64 σελίδες) με πρωταγωνιστές από τη μια τον πανιερότατο, παναγαθότατο και πανσεβασμιότατο μεσαιωνικό Ιεροεξεταστή που ηδονίζεται να στέλνει στην πυρά «αιρετικούς» και «μάγισσες» και από την άλλη τον φουκαρά Μπερδούγο, τον γεμάτο τύψεις δήμιο και (διόλου πιστό) υπηρέτη του. Όπως σχεδόν πάντα συνέβαινε στις μεγάλες ιστορίες του Αρκά, ο θίασος των χαρακτήρων δεν περιορίζεται στα δύο κεντρικά πρόσωπα αλλά διαρκώς διευρύνεται, και όλο και περισσότερα θύματα της θρησκευτικής μισαλλοδοξίας του Ιεροεξεταστή κάνουν την εμφάνισή τους, οδηγούνται στα σκοτεινά μπουντρούμια, αλυσοδένονται, βασανίζονται για να ομολογήσουν και καίγονται σε λαϊκά πανηγύρια υπό τις ιαχές του κοινού. Ο αδέκαστος, πανοσιότατος κριτής τους δεν λυγίζει ποτέ παρά μόνο μπρος στα θέλγητρα της κοκκινομάλλας «μάγισσας» η οποία παίζει έξυπνα το παιχνίδι από τις «Χίλιες και Μία Νύχτες» για να επιμηκύνει τη ζωή της. Αλλά ο Μπερδούγος; Το εκτελεστικό (με όλες τις σημασίες) όργανο της εξουσίας που ματαίως διεκδικεί ένα γρήγορο άλογο για να αντικαταστήσει το ψωραλέο γαϊδούρι του και ταυτόχρονα ένας από τους πιο σύνθετους και ενδιαφέροντες χαρακτήρες του Αρκά, με τη βαριά του κάπα και την τεράστια κουκούλα η οποία κρύβει κάθε έκφραση, επιτρέποντας μόνο σε μια πελώρια μύτη να ξεπροβάλλει, σιγά σιγά αυτονομείται και συνειδητοποιεί τη θέση του. Δεν αρκείται στις λεκτικές αντιπαραθέσεις, τον σαρκασμό και την ειρωνεία απέναντι στο αφεντικό του, αλλά το αμφισβητεί εμπράκτως. Κι έτσι το δίπολο αρχίζει να τρίζει. Μπορεί άραγε να σπάσει; Και το σχετικό link...

«Γεννήθηκα το 1981 στην Αθήνα και, όταν έμαθα να διαβάζω, συνέχισα να διαβάζω. Και να βλέπω ταινίες, πολλές ταινίες. Και να ονειρεύομαι κόσμους μακρινούς, με δράκους, μάγους και ξωτικά, κυνηγητά με κλέφτες και αστυνόμους, μάχες ανάμεσα στο καλό και στο κακό. Κι όταν κάποια φορά μεγάλωσα, άρχισα να οργανώνω τα όνειρά μου, να τα περνάω στο χαρτί, βάζοντας τη μια λέξη μετά την άλλη […]» γράφει ο συγγραφέας Σπύρος Γιαννακόπουλος στο σύντομο βιογραφικό του σημείωμα για το υπέροχο παραμύθι «Η περιπέτεια ενός ιππότη» (εκδόσεις Πατάκη). Και η δημιουργός κόμικς και σχεδιάστρια Γεωργία Ζάχαρη στο δικό της βιογραφικό αναφέρει: «Γεννήθηκα το 1994 στην Αθήνα. Πολύ σύντομα άρχισα να απαιτώ να μου διαβάζουν, και λίγο μετά έμαθα να διαβάζω μόνη μου και να ζωγραφίζω στα περιθώρια όσων διάβαζα. Πολύ-πολύ μετά αποφάσισα αυτά που ζωγράφιζα να τα δείχνω στους άλλους, κι έτσι έκανα φίλους που κι αυτοί έγραφαν και ζωγράφιζαν[…]». Παρατηρήστε πόσες φορές αναφέρεται η λέξη «διαβάζω» στα βιογραφικά δύο καλλιτεχνών. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια πως όποιος διαβάζει πολύ θα γίνει οπωσδήποτε και καλός δημιουργός. Απαραίτητη προϋπόθεση όμως για να γίνει κάποιος καλός δημιουργός είναι να διαβάζει πολύ. Στο έργο του Σπύρου Γιαννακόπουλου (Ο Τρύφωνας από τη Δρακολανδία, Το κορίτσι με το ξύλινο σπαθί, Νάνσι, Αλλόκοσμος επισκέπτης, Κοσμοναύτης κ.ά.) και της Γεωργίας Ζάχαρη (Φεστιβάλ, Το καπλάνι της βιτρίνας, Κοντά στις ράγες κ.ά.) είναι φανερό το πόσο και οι δύο έχουν διαβάσει. Λογοτεχνία, δοκίμια, κόμικς, παραμύθια, τα πάντα. Αν σε αυτό προσθέσουμε το μεγάλο τους ταλέντο να αφηγούνται ιστορίες με κάθε μέσο και κάθε τρόπο, το αποτέλεσμα είναι εγγυημένο. Γι’ αυτό και «Η περιπέτεια ενός ιππότη» είναι ένα ανατρεπτικό και συγκινητικό παραμύθι που υπερβαίνει τα στερεότυπα, ένα μικρό και πανέμορφο «εγχειρίδιο» γεμάτο συμβολισμούς και παραλληλισμούς για τις αυταπάτες, τις εμμονές, τις διαψεύσεις, τις απογοητεύσεις και εντέλει, ένας ύμνος για τη χαρά της ζωής, για τη συμφιλίωση με τον εαυτό, για την απελευθέρωση από τους άνωθεν επιβεβλημένους ρόλους. Για το πόσο πιο σημαντικό είναι να ζεις και να απολαμβάνεις κάθε μέρα αντί να ακονίζεις το σπαθί σου. Και το σχετικό link...

Ένα μεγάλο μέρος της τεράστιας καριέρας του Αρκά βασίστηκε στις απολαυστικές συνυπάρξεις των απολύτως αντιθέτων. Τα δίπολα που συνέθεταν οι χαρακτήρες του ήταν υπέροχα λόγω της φυσικής και αναπόφευκτης εγγύτητας των δύο πόλων, η οποία ήταν αντιστρόφως ανάλογη με την αγεφύρωτη απόσταση των εσωτερικών κόσμων τους και των προσδοκιών τους. Κόκορας και Γουρούνι, Βαγγέλης και Χλέμπουρας, Ισοβίτης και Μοντεχρήστος, Καρχαρίας και Κορνήλιος, Καστράτο και Λουκρητία υπήρξαν αξεπέραστα δίδυμα που με τις «περιπέτειές» τους χτίστηκε το όνομα του Αρκά. Ωστόσο κάποιες από τις επιλογές του στη συνέχεια, και κυρίως η προσπάθειά του να αναφερθεί άμεσα στην εκάστοτε τρέχουσα πολιτική πραγματικότητα τα τελευταία δέκα χρόνια και μάλιστα μέσω διαδικτύου με μια υπερπαραγωγή σκίτσων και γελοιογραφιών, σε συνδυασμό με τη μερική από μέρους του εγκατάλειψη των διπόλων εις όφελος πιο απλοϊκών καστ σε πιο αναγνωρίσιμα κοινωνικά περιβάλλοντα, οδήγησαν στην απομάκρυνση ενός σημαντικού τμήματος των παραδοσιακών αναγνωστών του που ένιωσαν προδομένοι, πολιτικά και θεματικά, από το ίνδαλμά τους. Ο Αρκάς όμως, όσο κι αν διαφέρει από τον Αρκά των πρώτων δεκαετιών, δεν έχει ξεχάσει το πικρό, καυστικό, μαύρο χιούμορ που τον καθιέρωσε. Και το αποδεικνύει με τη νέα του σειρά με τίτλο «Ο Ιεροεξεταστής» και υπότιτλο του πρώτου τόμου το θρησκευτικά παρακλητικό «Μη Εισενέγκης Ημάς» (εκδόσεις Πατάκη, 64 σελίδες). Πρωταγωνιστής είναι ένας εκπρόσωπος της Ιεράς Εξέτασης στην καρδιά του πιο σκληρού Μεσαίωνα, ένα τυφλωμένο από μίσος όργανο της Εκκλησίας που ηδονίζεται να βασανίζει «αμαρτωλούς» μέχρι θανάτου, και δίπλα του βρίσκεται ο άξεστος αλλά ειλικρινής δήμιος Μπερδούγος που πασχίζει να κρατήσει τη δουλειά του ικανοποιώντας κάθε απαίτηση του αφεντικού του. Και όλα βαίνουν καλώς για τους βασανιστές μέχρι που μια νεαρή «μάγισσα» κλέβει την καρδιά του Ιεροεξεταστή, ο οποίος παλεύει χωρίς αποτέλεσμα να απαλλαγεί από τους πειρασμούς. Κι αντί να τη ρίξει στην πυρά, φλέγεται ο ίδιος από το πάθος του γι’ αυτήν χωρίς να μπορεί να το παραδεχτεί. Σε μια έξοχη εκδοχή της παλιάς, δοκιμασμένης και άκρως επιτυχημένης συνταγής, που δικαίως καθιέρωσε τον Αρκά ως έναν από τους κορυφαίους Έλληνες δημιουργούς. Και το σχετικό link...

Ο Τζάκ, είναι ένα ήσυχο αγόρι που ζει µε τος γονείς του στο δάσος. Μια µέρα χάνεται και ψάχνει απεγνωσµένα να βρει τον δρόµο του γυρισµού. Ο δρόµος τον βγάζει σε µια κόκκινη βατραχίνα που µιλάει µε ανθρώπινη φωνή και του γυρεύει ένα φιλί, για να γίνει και πάλι πριγκίπισσα. Ο Τζακ την φιλάει αλλά το ξόρκι δεν σπάει. Συνεχίζουν τον δρόµο µαζί µέχρι που συναντάνε τους νάνους. Λίγο πιο θα τους βρει µια µάγισσα η οποία έχει βάλει στο µάτι τον αµύθητο θησαυρό των νάνων και τον βάζει να της φέρει ένα ασηµένιο µήλο από την κοιλάδα των γιγάντων! Όλα αυτά που συµβαίνουν στο δάσος θα µπορούσαν να είναι ιστορίες από πολλά διαφορετικά παραµύθια. Μέσα όµως από την πένα του Σπύρου Γιαννακόπολου, µπλέκονται όλα στην ίδια αφήγηση. Έτσι µας εξιστορεί το ταξίδι του Τζακ, ουσιαστικά προς την ενηλικίωσή του, όπως άλλωστε συµβαίνει και σε πολλά από τα κλασσικά παραδοσιακά παραµύθια. “ΣΤΟ ∆ΑΣΟΣ” Ο Σπύρος Γιαννακόπουλος είναι αρθρογράφος και συγγραφέας παιδικών κυρίως βιβλίων. Είναι όµως και λάτρης των κόµικ, κάτι που έχει αποδεικνύει έµπρακτα µε την ενεργή του παρουσία στα φεστιβάλ κόµικ της Ελλάδας. Το 2020 αποφάσισε να κάνει ένα βήµα παραπέρα στο συγγραφικό ταξίδι του, και συνεργάστηκε µε την ταλαντούχα εικονογράφο Στέλλα Στεργίου για να κυκλοφορήσει το πρώτο του κόµικ µε τίτλο “Το ∆άσος” από τις εκδόσεις Πατάκη. Όπως µας εξοµολογείται και ο ίδιος: «Είχα πρόσφατα ολοκληρώσει τη “Νάνσι”, ιστορία όπου µια πριγκίπισσα έσωζε ιππότη από δράκο, µυθιστόρηµα όπου “έπαιζα” µε τα παραµύθια, βιβλίο που αγαπώ πολύ, και ήθελα να το ξανακάνω. Είχα τον σκελετό της νέας ιστορίας, του “∆άσους”, µιας περιπέτειας ενός αγοριού που θα χανόταν στο δάσος (βλέπε τόσα και τόσα παραµύθια), και αναρωτιόµουν αν θα µπορούσε να γίνει κόµικς. Η εκδότριά µου, Έλενα Πατάκη, ήταν παραπάνω από θετική. Ήταν ενθουσιασµένη! Έπρεπε όµως να βρούµε κοµίστα. Είχα δει δουλειά της Στέλλας, εκτός από τον “Μικρό Πρίγκιπα” και µια ιστορία στον “Μπλε Κοµήτη” (περιοδικό για κόµικς, δυστυχώς βραχύβιο), όπου έδειχνε να απολαµβάνει να σχεδιάζει νάνους. Και η ιστορία µου είχε πολλούς νάνους. Της είπα τι είχα στο µυαλό µου και δέχτηκε µε χαρά. Έτσι ξεκινήσαµε να δουλεύουµε. Φεύγοντας από τη µοναχική δηµιουργία του µυθιστορήµατος, πλέον, ως σεναριογράφος κόµικς, έµπαινα σε οµαδική δουλειά. Έγραφα τους διαλόγους, περιέγραφα τα καρέ, το στήσιµο, τις σελίδες, και το συζητούσα µε τη Στέλλα. Συζητούσαµε τα πάντα, και οφείλαµε να είµαστε δεκτικοί ο ένας στα σχόλια του άλλου. Και ήµασταν. Όχι ότι υπήρξαν πολλά να χωρίσουµε. Η Στέλλα ήξερε τι έκανε, και έδειχνε να το απολαµβάνει. Κι έτσι, µετά από πολύ δουλειά, γεννήθηκε το “∆άσος”. Αυτό που, σε ένα σχολείο, όταν το παρουσίαζα, τα παιδιά το χαρακτήρισαν ως “Παραµυθοσαλάτα”». “Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΕΝΟΣ ΙΠΠΟΤΗ” Έτσι άρχισε το ταξίδι του Σπύρου στον κόσµο του κόµικ. Και ταξίδεψε για δύο χρόνια, µε πολλές παρουσιάσεις και βραβεία, µέχρι που συνάντησε την εξίσου ταλαντούχα εικονογράφο Γεωργία Ζάχαρη. Κι άρχισαν µαζί να εξιστορούν την διαδροµή ενός άλλου ήρωα, ενός ιππότη. Όπως κάθε γνήσιος ιππότης, έχει κι αυτός ένα άλογο, σπαθί, πανοπλία, κράνος και ασπίδα. Τρώει σωστά, του αρέσει το διάβασµα και θέλει να ελευθερώσει µια φυλακισµένη δεσποσύνη. Έτσι θα ξεκινήσει το ταξίδι του, στο οποίο όµως θα συναντήσει πολλούς που θα ζητήσουν την βοήθειά του. Επιλέγει κάθε φορά να τους βοηθήσει µε κίνδυνο να χάσει την πριγκίπισσα. Τελικά θα φτάσει στο κάστρο, αλλά η δεσποσύνη δεν θα είναι εκεί. Η ιστορία αποτυπώνεται σε ένα ξεχωριστό κόµικ, µε τίτλο “Η περιπέτεια ενός ιππότη”. Σε αυτό , που άλλες φορές κείµενο και εικόνα αλληλοσυµπληρώνονται, ενώ άλλες το κείµενο απουσιάζει παραχωρώντας τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην εικόνα να αφηγηθεί την δράση. Ελπίζουµε ο Σπύρος να συνεχίσει το συγγραφικό του ταξίδι, περιπλανώµενος στον µαγικό κόσµο του κόµικ, δίνοντας µας εξαιρετικές δουλειές που αν και απευθύνονται σε µικρά παιδιά, διαβάζονται εξίσου ευχάριστα από άτοµα κάθε ηλικίας. Πηγή: https://www.haniotika-nea.gr/apo-to-paramythi-sto-komik/

Η γιορτή της γυναίκας στις 8 Μαρτίου συνιστά πάντα μια μέρα μνήμης για τους γυναικείους αγώνες και μια υπενθύμιση για ισότητα και πάταξη κάθε μορφής ανισοτήτων. Η γυναικεία δυναμική καθρεφτίζεται εξαιρετικά στο graphic novel “Κόκκινη Ρόζα. Ρόζα Λούξεμπουργκ η εικονογραφημένη βιογραφία” της Kate Evans, το οποίο παρουσιάζει τη ζωή και την πολιτική δράση της Ρόζας Λούξεμπουργκ. Η Γερμανία νικήθηκε Επαναστατική & φλογερή καρδιά Ευτυχή σύμπτωση αποτελεί η σύμπραξη τριών γυναικείων φωνών στο κόμικ “Κόκκινη Ρόζα”: το κείμενο και την εικονογράφηση επιμελείται η Kate Evans, Βρετανίδα δημιουργός κόμικ και ακτιβίστρια σε μετάφραση της Σώτης Τριανταφύλλου, από τις εκδόσεις Πατάκη και αποτυπώνει με ενδελεχή έρευνα και λεπτομέρεια την μεγάλη προσωπικότητα της διεθνούς αριστεράς και μαρξίστριας φιλοσόφου Ρόζας Λούξεμπουργκ. Δεν πρόκειται όμως για απλή βιογραφία. Η Kate Evans κατορθώνει να εντάξει σε 179 σελίδες (ενώ επιπλέον 40 σελίδες με σχόλια, σημειώσεις και βιβλιογραφία κατατοπίζουν περαιτέρω τον αναγνώστη) όχι απλώς τη συμμετοχή της σε σημαντικές ιστορικές στιγμές αλλά και να αποδώσει τον εσωτερικό κόσμο της Ρόζας μέσα από ένα πρωτότυπο εικαστικό αποτέλεσμα. Έρωτας & πολιτική Το κόμικ ξεκινάει από τη γέννηση της Λούξεμπουργκ, η οποία γεννήθηκε στις 5 Μαρτίου 1871 στο Ζάμος της Πολωνίας, που βρισκόταν τότε υπό ρωσικό έλεγχο, από εβραϊκή οικογένεια, λίγες μόλις μέρες πριν από τα γεγονότα της παρισινής Κομμούνας. Εξαιτίας μιας δυσπλασίας στο ισχίο, η Ρόζα κουτσαίνει και σε ηλικία μόλις 5 χρόνων της βάζουν γύψο, τον οποίο θα κρατήσει για έναν χρόνο. Δυστυχώς, το πόδι της θα παραμείνει ατροφικό και έτσι κούτσαινε ελαφρώς για όλη της τη ζωή. Ωστόσο, η φλογερή της καρδιά ξεπέρασε τα εμπόδια και στην εφηβεία της συμμετέχει σε αριστερές σοσιαλιστικές ομάδες, πράγμα παράτολμο για μια εποχή όπου οι γυναίκες ήταν περιορισμένες σε οικιακές ασχολίες. Μάλιστα, γίνεται μέλος του “Προλεταριάτου” ενός αριστερού πολιτικού κόμματος, από το 1886. Ωστόσο, εξαιτίας της δράσης του και της σύλληψης κάποιων από τα μέλη, η Ρόζα αναγκάζεται να μετακομίσει στην Ελβετία, το 1889 όπου και σπούδασε Φιλοσοφία, Ιστορία, Πολιτικές Επιστήμες, Οικονομικά και Μαθηματικά. Εκεί, το φθινόπωρο του 1890, συναντήθηκε με τον Leo Jogiches, έναν Λιθουανό Εβραίο τρία χρόνια μεγαλύτερό της με επαναστατική φήμη με τον οποίο θα παραμείνει πολλά χρόνια ερωτευμένη. Η Ρόζα Λούξεμπουργκ είναι μια γυναίκα που αγαπούσε τον αγώνα αλλά και τον έρωτα, η ίδια έλεγε πως «η προσωπική ευτυχία και ο αγώνας για κοινωνική δικαιοσύνη, πρέπει να συνυπάρχουν». Παρόλα αυτά το 1898, έφυγε για το Βερολίνο προκειμένου να συμμετάσχει στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας, το πιο ισχυρό τότε κόμμα στην Ευρώπη. Υπερασπίστηκε με πάθος την οργάνωση των εργατών του προλεταριάτου με στόχο τη γενική απεργία ενάντια στον καπιταλισμό και τον εθνικισμό. Φυσικά, η προσήλωσή της στον αγώνα, η συγγραφή άρθρων, βιβλίων και η συνολική της πολιτική δράση την οδήγησαν πολλαπλές φορές στη φυλακή, ενώ δεν δίστασε να συγκρουστεί και με τον Λένιν. Μάλιστα, υπήρξε ιδρυτικό μέλος των Σπαρτακιστών και στη συνέχεια του Κομμουνιστικού Κόμματος Γερμανίας που έδρασε ιδιαίτερα το 1918. Στις 15 Ιανουαρίου του 1919, συλλαμβάνεται από τις πολιτοφυλακές και εκτελείται εν ψυχρώ στο κεφάλι. Μια πρωτότυπη βιογραφία Η Kate Evans έχει ενσωματώσει με ξεχωριστή γραμματοσειρά αποσπάσματα από γραπτά και επιστολές της Ρόζας Λούξεμπουργκ, οι οποίες ζωντανεύουν στο μυαλό του αναγνώστη την ιδιαίτερη προσωπικότητά της. Μάλιστα, το εξώφυλλο του κόμικ ήδη προμηνύει πως αυτή η βιογραφία θα αποτυπώσει και άλλες διαστάσεις της πρωταγωνίστριας με τρόπο αισθητικό, παρασύροντας τον αναγνώστη στον κόσμο της Λούξεμπουργκ, τις σκέψεις της, τον αισθησιασμό, το θάρρος και την αγωνία της για τις κοσμοϊστορικές εξελίξεις. Το κεφάλι της Λούξεμπουργκ σε προφίλ γέρνει μπροστά με τα μάτια σφιγμένα ενώ στρατιώτες σέρνονται πάνω στη γυμνή της σπονδυλική στήλη και στα πυκνά μαλλιά της, με τις εκρήξεις του πολέμου να διαχέονται στην υπόλοιπη σελίδα. Το μυαλό της βρίσκεται κυριολεκτικά «στη φωτιά». Το κόμικ συνιστά μια ασυνήθιστη αλλά σημαντική συνεισφορά στις ήδη υπάρχουσες βιογραφικές μελέτες για την Ρόζα Λούξεμπουργκ, αφού έχει το πλεονέκτημα του συνδυασμού της εικόνας και του λόγου που δίνουν στον αναγνώστη τη δυνατότητα να παρακολουθεί παράλληλα τη ζωή και το έργο της. Πηγή: https://www.haniotika-nea.gr/i-kokkini-roza

Στο πρώτο βιβλίο της σειράς «Στόουν», ένα μικρό πετραδάκι χάνεται στην Υπογειάνα, έναν αλλόκοτο κόσμο βαθιά μέσα στη γη, γεμάτο παράξενους κατοίκους και γεωλογικά μυστικά. Πριν από κάποιες δεκαετίες, όταν η μικρή αλλά ανθηρή ελληνική σκηνή κόμικς δεν είχε πάρει ακόμα τα πάνω της, ο συνήθης ψόγος απέναντι στο μέσο ήταν ότι απευθυνόταν μόνο σε παιδιά, ότι τα κόμικς ήταν «παιδικά» – αλλά όχι μόνο με την ηλικιακή σημασία του όρου: εννοούσαν, όσοι τα χαρακτήριζαν έτσι, ότι ήταν απλοϊκά, αφελή και ότι ως τέτοια απομάκρυναν τα παιδιά από τη λογοτεχνία, τα «σοβαρά» βιβλία. Φυσικά εννοούσαν εμμέσως πλην σαφώς ότι δεν αφορούσαν ούτε κατά διάνοια τους ενήλικες! Τα τελευταία αρκετά χρόνια έχει συντελεστεί μια αντιστροφή. Τα κόμικς που κυκλοφορούν από εγχώριους/ες δημιουργούς απευθύνονται κατά κύριο λόγο σε νεαρούς και μεγαλύτερους ενήλικες, ίσως και σε εφήβους, αλλά σπανιότατα σε παιδιά. Το ηλικιακό γκρουπ των παιδιών από προσχολικές ηλικίες μέχρι την προεφηβεία υποεκπροσωπείται στην ελληνική παραγωγή. Αυτό το έλλειμμα έχει επισημανθεί ουκ ολίγες φορές σε σχετικές συζητήσεις, τόσο δημόσιες όσο και ιδιωτικές. Η νέα κυκλοφορία των εκδόσεων Πατάκη που παρουσιάζουμε σήμερα, αποτελεί μια ευχάριστη εξαίρεση σε αυτόν τον κανόνα. Πρόκειται για το πρώτο τεύχος της σειράς με τον τίτλο «Στόουν», που έγινε με τη συνεργασία του Άγγελου Αγγέλου, της Έμης Σίνη και του Δημήτρη Ευστρατιάδη. Το πρώτο βιβλίο της σειράς (Στόουν 1. Χαμένος στην Υπογειάνα) μας ταξιδεύει «βαθιά μέσα στη γη, κάτω από ηφαίστεια και λίμνες, μέσα από τούνελ και σπηλιές». Εκεί, στα έγκατα της γης, βρίσκεται η Υπογειάνα, ένας αλλόκοτος κόσμος γεμάτος υπόγειες λίμνες, πολύχρωμα πετρώματα και ποτάμια από λάβα. Ένας κόσμος τον οποίο βλέπουμε μέσα από τα μάτια του Στόουν, μιας μικροσκοπικής πέτρας, που κατά παράξενη συγκυρία κατρακυλάει από μια χαραμάδα στο έδαφος και χάνεται σε μέρη που ούτε είχε ποτέ φανταστεί. Εκεί γνωρίζει περίεργους κατοίκους όπως οι Μπερπς, οι Φαταούλες, οι Νεροσταλίδες και οι Σπηλαιογίγαντες. Μέσα από την περιπετειώδη περιπλάνησή του σε αυτόν τον άγνωστο κόσμο προσπαθεί να ανακαλύψει τις καταβολές του, από πού προέρχεται και πώς δημιουργήθηκε. Η ιστορία του είναι στην ουσία η ιστορία της Γης μας. Αυτή η πρωτότυπη ιδέα της Έμης και του Άγγελου, που υλοποιήθηκε με τα πενάκια και τα ψηφιακά χρώματα του Δημήτρη και την επιμέλεια του Γιώργου Γούση, είναι η καλύτερη εισαγωγή για τους μικρούς μας φίλους στις επιστήμες της Γεωλογίας και της Σπηλαιολογίας, αλλά με έναν διόλου «δασκαλίστικο» τρόπο. Απεναντίας, προτάσσει τη διασκεδαστική δράση και το χιούμορ, ωθώντας τα παιδιά μέσα από τα καρτουνίστικα σχέδια και τα έντονα πλακάτα χρώματα, να επικεντρωθούν στην πλοκή και στην αγνή απόλαυση του να διαβάζεις κόμικς. Και το σχετικό link...

Σάκης Σερέφας και Στέλλα Στεργίου ενώνουν τη δημιουργική τους φαντασία και μας ξανασυστήνουν τον μεγάλο παραμυθά της αρχαιότητας Αίσωπο μέσα από πέντε διαχρονικούς μύθους του. Από τα πιο ανθεκτικά στον χρόνο αναγνώσματα με τα οποία έχουν μεγαλώσει γενιές και γενιές είναι οι μύθοι του Αισώπου. Του μεγάλου αυτού παραμυθά της αρχαιότητας από τη Φρυγία που άκμασε στις αρχές του 6ου π.Χ. αιώνα και θεωρείται ο κορυφαίος της διδακτικής μυθολογίας, ενός είδους αυτοτελών μικρών μύθων με πρωταγωνιστές κυρίως ζώα. Στον Αίσωπο οφείλεται ο ανθρωπομορφισμός που έχει αποδοθεί διαχρονικά σε πολλά ζώα, καθώς οι μύθοι του έχουν έναν ηθικοδιδακτικό και αλληγορικό χαρακτήρα και προσβλέπουν στην αποφυγή, εκ μέρους των ανθρώπων, παραστρατημάτων και κακοτοπιών, που προέρχονται, μεταξύ άλλων, από την πλεονεξία, το ψέμα και την αλαζονεία. Οι αισώπειοι μύθοι έχουν γραφτεί ξανά και ξανά ανά τους αιώνες – και ουκ ολίγες φορές έχουν εικονογραφηθεί – πάντα διατηρώντας ως επιμύθιο το αυστηρό διδακτικό τους ύφος. Πώς θα μπορούσαμε να φέρουμε όμως τον αρχαίο παραμυθά στις μέρες μας, μεταβάλλοντας τα εξωτερικά γνωρίσματα των μύθων του και κρατώντας τον πυρήνα των διδαγμάτων του χωρίς το ενοχλητικό, στην εποχή μας, κούνημα του δαχτύλου; Την απάντηση δίνει με τον καλύτερο τρόπο το νέο κόμικ του Σάκη Σερέφα «Ο ψεύταρος βοσκός Μητς Μπόι και άλλες ιστορίες» από τις εκδόσεις Πατάκη, σε εικονογράφηση Στέλλας Στεργίου. Ο Σάκης Σερέφας ειδικεύεται εδώ και χρόνια στο να γράφει ποίηση, πεζογραφία, θέατρο και βιβλία για νέους αναγνώστες, έχοντας λάβει στο παρελθόν βραβεία για βιβλία του όπως «Ένας δεινόσαυρος στο μπαλκόνι μου», «Μια τρύπα στο νερό» και «Δρόμο παίρνω, δρόμο αφήνω». Τη Στέλλα Στεργίου βεβαίως, η οποία τώρα κάνει καριέρα στην εικονογράφηση και τη δημιουργία κόμικς στο Βέλγιο, την ξέρουμε από το ντεμπούτο της με τον «Μικρό Πρίγκιπα» (εκδόσεις Polaris, 2017) και από άλλες συνεργασίες και συμμετοχές της σε εκθέσεις. Αυτό που καταφέρνει ο συγγραφέας στον «Ψεύταρο βοσκό» είναι να φέρει τους μύθους αυτούς σε γείωση με τη δική μας εποχή, κάνοντας χρήση σύγχρονων μέσων και παραστάσεων (όπως για παράδειγμα ο απατηλός κόσμος των σμάρτφοουν και των κοινωνικών δικτύων, η ματαιοδοξία των λάικς και η Γιουροβίζιον) χρησιμοποιώντας ένα χιούμορ ευφυές και καυστικό που φλερτάρει με τον σουρεαλισμό. Το βιβλίο διαρθρώνεται από πέντε διασκευασμένες ιστορίες οι οποίες αντιστοιχούν σε πέντε αντίστοιχους μύθους του Αισώπου. Στην πρώτη, με τον τίτλο «Δυο φίλοι, μια αρκούδα και μια επιχείρηση που έκλεισε πριν καν ανοίξει», ο κλονισμός μιας φιλίας μετά την επίθεση μιας αρκούδας στο δάσος, εμπόδισε μια για πάντα τη δημιουργία μιας start-up εταιρείας που θα πούλαγε… εξοχή στους πελάτες της. Στη δεύτερη ιστορία («Ο ψεύταρος βοσκός Μητς Μπόι και κάτι μακαρόνια που παραλίγο να βράσουν»), η οποία δίνει εν μέρει τον τίτλο της στο βιβλίο, η φάρσα του νεαρού βοσκού που φώναζε ψεύτικα στους συγχωριανούς του για τον λύκο στήθηκε προς άγραν λάικς στα σόσιαλ μίντια. Η «Τραγωδία με δύο τράγους κι ένα τραγούδι στο ραδιόφωνο» διεκτραγωδεί με... πινελιές manga την επική μάχη δύο τράγων για το ποιος θα διασχίσει πρώτος το γεφύρι. Στη συνέχεια βλέπουμε ένα μικροσκοπικό ποντίκι να ανταποδίδει στο λιοντάρι τη χάρη να μην το κάνει μια μπουκιά, με το να το γλιτώνει από την καταναγκαστική συμμετοχή του στη Γιουροβίζιον. Ενώ μια λιχούδω αλεπού, σε παραλλαγή του πασίγνωστου μύθου της αλεπούς με τα σταφύλια, καθώς δεν φτάνει τα τσαμπιά τα... κάνει κρεμαστάρια – η διαφορά με τον μύθο είναι ότι για πρώτη φορά διαβάζουμε και την απάντηση των σταφυλιών προς την αλεπού! Πέντε σπαρταριστές ιστορίες με ευρηματική ρίμα στους διαλόγους και τις λεζάντες αφήγησης, με μια πρωτότυπη διαδραστική δομή όπου ο αναγνώστης και η αναγνώστρια καλούνται να συμπληρώσουν γραπτώς πιθανές ή εναλλακτικές ατάκες και εκδοχές, γινόμενοι/ες μέτοχοι-συνδιαμορφωτές/τριες της κάθε ιστορίας. Όλα αυτά όμως δεν θα μπορούσαν να γίνουν εφικτά χωρίς τον εξαιρετικά δυναμικό σχεδιασμό των σελίδων και των καρέ από τη Στέλλα Στεργίου, η οποία με την εικονογραφική της τολμηρότητα και τις έντονες χρωματικές παλέτες της, κάνει τα σκίτσα της να αποπνέουν έναν νεανικό και εύθυμο «αέρα» ελευθερίας, «εκτοξεύοντας» την αφήγηση σε μυθικά ύψη. Και το σχετικό link...

Ο μικρός Νικόλας και η παρέα του έχει διασκεδάσει πολλές γενιές μέσα από τα βιβλία με τις περιπέτειες του. Πόσοι γνωρίζουμε ότι η πρώτη του κυκλοφορία ήταν σε μορφή κόμικ; Αυτό το βιβλίο περιέχει 28 μονοσέλιδες εικονογραφημένες ιστορίες. Που χρονολογούνται μεταξύ 25 Σεπτεμβρίου 1955 εώς 20 Μαίου 1956. Οι δύο τελευταίες παρουσιάζονται και ως αφηγηματικό κείμενο. Όμορφη σκληρόδετη έκδοση. Έντονα χρώματα και όμορφη γραμματοσειρά. Είμαι από αυτούς που μεγάλωσαν με τα βιβλία του και πραγματικά το απόλαυσα. Στο οπισθόφυλλο γράφει από 5 χρονών και πάνω. Αλλά είμαι σίγουρος ότι οι γύρω στα συν-πλην 40 που μεγαλώσαν μαζί του θα το εκτιμήσουν πολύ περισσότερο. Αν πέσει στα χέρια σας πάντως μη διστάσετε να το διαβάσετε. Θα περάσετε ευχάριστες στιγμές. Πολλές ευχαριστίες στον @Valtasar που μου έδωσε την ευκαιρία η πρώτη μου παρουσίαση να είναι για έναν πιτσιρικά που λατρεύω. Αφιερωμένη στον @germanicus που αγαπάει εξ' ίσου τον Μικρό Νικόλα!!!

Εκατό χρόνια μετά τη γέννηση της Ζωρζ Σαρή, ο «Θησαυρός της Βαγίας» γίνεται γκράφικ νόβελ από τον Kanellos Cob. Η στιγμή που το καράβι φτάνει στο λιμάνι της Αίγινας, στην αρχή της ιστορίας. Mια σκηνή όπου ο Kanellos Cob μοιάζει να έχει γίνει ναυπηγός και αρχιτέκτονας, «χτίζοντας» με λεπτομέρεια και την πόλη του νησιού και το καράβι της γραμμής. Ο «Θησαυρός της Βαγίας», το πρώτο βιβλίο που έγραψε η Ζωρζ Σαρή στα τέλη του ’60, ήταν μια συνοπτική απεικόνιση του καλοκαιριού όπως λίγο-πολύ το έζησαν τα παιδιά στην Ελλάδα κατά τις δεκαετίες του ’60, ’70 και ’80. Και όπως συμβαίνει με κάθε σημαντικό, κλασικό έργο πολιτισμού, εκείνη η καλοκαιρινή περιπέτεια μιας παρέας παιδιών στο νησί της Αίγινας επιβίωσε θριαμβευτικά μέσα στις δεκαετίες και τις γενιές, και εκφράστηκε από την καθεμιά με τα δικά της κυρίαρχα και δημοφιλή μέσα: όταν γράφτηκε στα τέλη του ’60 έγινε βιβλίο, στις αρχές του ’80 τηλεοπτική σειρά και σήμερα, ακριβώς εκατό χρόνια μετά τη γέννηση της συγγραφέως γίνεται γκράφικ νόβελ, ζωγραφισμένο από έναν κορυφαίο εικονογράφο και εκ των πρωταγωνιστών της εντυπωσιακής άνθησης των κόμικς στην Ελλάδα τα τελευταία λίγα χρόνια, τον Kanellos Cob. Στη σύντομη κουβέντα που κάναμε μαζί του μας διηγείται πως η ίδια η συγγραφέας είχε εμφανιστεί κάποτε στη ζωή του, και με μια της μόνο φράση όρισε άθελά της κατά πολύ το ήθος της δουλειάς του: «Πρέπει να ήμουν στην πέμπτη ή την έκτη δημοτικού», μας λέει, «όταν η Ζωρζ Σαρή είχε έρθει στο σχολείο να μας μιλήσει, έπειτα από κάλεσμα του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων. Και αφού έκανε την παρουσίασή της, θυμάμαι να της κάνω μια “περίεργη” ερώτηση: “Αυτό που κάνετε, το κάνετε επειδή σας αρέσει ή για τα λεφτά;”. Εκείνη μου απάντησε κάτι που μπήκε για πάντα στο μυαλό μου: “Αυτές οι δουλειές δεν γίνονται για τα λεφτά, αλλά επειδή τις αγαπάς”. Έτσι συνδέθηκα μαζί της όχι μόνο λόγω του ότι είχα διαβάσει τα βιβλία της ως παιδί, αλλά κι επειδή μου έδωσε κάτι σαν πρώτη συμβουλή για τη δουλειά του εικονογράφου που θα ασκούσα στο μέλλον». «Έργο αγάπης» Πράγματι, ξεφυλλίζοντας τον «Θησαυρό της Βαγίας» του Kanellos Cob που εξέδωσε ο Πατάκης το φθινόπωρο της χρονιάς που πέρασε, θαυμάζουμε ένα «έργο αγάπης» που κάθε καρέ του, κάθε γωνιά του, μαρτυρά μια αυθεντική και βαθιά σύνδεση με το θρυλικό πρωτότυπο υλικό. Εκείνη η σκηνή πάνω στο κατάστρωμα του πλοίου της γραμμής που έβαλε πλώρη για την Αίγινα, ένα ζεστό πρωινό χαμένο κάπου στον χρόνο (στο βιβλίο, κάπου στα μέσα του ’60, στην τηλεοπτική σειρά, κάπου στις αρχές του ’80), με τους δύο μικρούς πρωταγωνιστές να μιλούν για το καλοκαίρι που ξεκινάει, αποτελούν το προλόγισμα αυτού του μικρού καλοκαιρινού έπους που η Σαρή είχε αποδώσει με τον πιο ηλεκτρισμένο και ζωντανό τρόπο. Ένα προλόγισμα που μέσα στις εικόνες του Kanellos Cob και τον εντυπωσιακό τρόπο που αποδίδει το φως και τις σκιές, γίνεται φόρος τιμής όχι μόνο στην ίδια τη συγγραφέα αλλά και στο μικρό τηλεοπτικό αριστούργημα που σκηνοθέτησε ο Δημήτρης Δημογεροντάκης για την ΕΡΤ το 1984. Λάμψη και χρώμα από τη δεκαετία του ’60 Το ποστάλι που εμφανίζεται στο βιβλίο, ο θρυλικός «Πορτοκαλής Ήλιος», αντικαθίσταται στην τηλεοπτική μεταφορά από έναν άλλο θρύλο της ακτοπλοΐας μας, το θρυλικό «Μυκήναι», και όπως έγραφε και η Ζωρζ Σαρή, έπλεε εκείνο το ζεστό πρωί σε μια «θάλασσα ασάλευτη», που θα έμοιαζε με γυαλί «αν δεν ήταν οι άσπροι αφροί που ξεσήκωνε το καράβι χαράζοντάς την». Το γκράφικ νόβελ όμως μένει πιστό στον «Πορτοκαλή Ήλιο» που αναφέρεται στο μυθιστόρημα, το πλοίο που πριν το κάνει επιβατηγό ο Κώστας Λάτσης ήταν καζίνο και που το εντυπωσιακό του όνομα συνδέθηκε με τις κρουαζιέρες του Αργοσαρωνικού από τη δεκαετία του ’60 έως και το ’80 και που, δυστυχώς, έγινε παλιοσίδερα το 2020. Ο εικονογράφος το ανασταίνει δημιουργικά, δείχνοντας μεγάλο ενδιαφέρον στις ναυπηγικές του λεπτομέρειες και στην αυθεντική πολυτελή του ατμόσφαιρα, που είναι λες και γίνεται ο ίδιος ναυπηγός του. Μέχρι και τις πορτοκαλιές τέντες του αναβιώνει, ενώ στη σκηνή που το αποθεώνει (αυτήν κατά την οποία καταπλέει στην Αίγινα) εκτός από ναυπηγός γίνεται και αρχιτέκτων, «κατασκευάζοντας» με το πενάκι του με τον πιο τρυφερό τρόπο το λιμάνι του νησιού. Τα αρχοντικά της ιστορικής ναυτικής πολιτείας σμιλεύονται από τον Kanellos Cob ένα ένα, λες και αληθινά χτίζονται από το πενάκι του, λες και κάθε παράθυρο, κάθε μαρμάρινο μπαλκόνι έχει σημασία, ενώ δεσπόζει ανάμεσά τους ο Άγιος Νικόλαος ο «Στεριανός» με τα επιβλητικά καμπαναριά του. Όπως μας είπε ο ίδιος, «μου είναι απαραίτητο να αποτυπώνω με λεπτομέρεια τον χώρο και τον τόπο στον οποίο διαδραματίζεται η ιστορία που έχω να πω. Θέλω να πάρω τον αναγνώστη από το χέρι και να του πω “να, έτσι ήταν αυτός ο τόπος”. Επιπλέον, το αρχιτεκτονικό στοιχείο μου είναι πολύ ελκυστικό, ίσως και παραπάνω από το ανθρώπινο», θα μας πει ο εικονογράφος, και όμως στη δουλειά του αυτή, παράγει εξίσου παραστατικά και ζωντανά και ανθρώπινα πορτρέτα. Η παρέα των παιδιών-πρωταγωνιστών που γέννησε η φαντασία της Ζωρζ Σαρή πατώντας σε αυτοβιογραφικά στοιχεία, εδώ μοιάζει απόλυτα κινηματογραφική, λες και αποκτά μια δεύτερη ζωή μέσα στο θαυμαστό βασίλειο των κόμικς. Και ενώ στην τηλεοπτική σειρά ο Σταμάτης Σπανουδάκης ντύνει τη δράση με ένα ακαταμάχητα συγκινητικό σάουντρακ, στο γκράφικ νόβελ ο Kanellos Cob ασκεί τη μεγάλη του μαγεία με το χρώμα. Το χρώμα μαζί με τη λεπτομέρεια, αυτό είναι το ακαταμάχητο όπλο της τεχνικής του. Ένα όπλο που επιστρατεύει περίτεχνα όχι μόνο για να γεννήσει συναισθήματα, αλλά και για να αποδώσει την αίσθηση του χώρου και της προοπτικής. Επιπλέον, έχοντας επισκεφθεί την Αίγινα και έχοντας δει από κοντά όλες τις σκηνές της «δράσης», στα καρέ του την καθιστά πρωταγωνίστρια εξίσου σημαντική με τους ανθρώπινους πρωταγωνιστές της ιστορίας. Μάλιστα παντρεύοντας πραγματικότητα και φαντασία, την απεικονίζει σαν τόπο υπερβατικό, λες και η Γαλλοβελγική σχολή των κόμικς είχε ανέκαθεν γεννηθεί στην Αθήνα και στα νερά του Σαρωνικού. Η χρωματική του παλέτα, επίσης, δεν είναι καθόλου τυχαία: έχει μελετηθεί για να μυρίζει νοσταλγία και δεκαετία του ’60. Κληρονομιά Ο «Θησαυρός της Βαγίας» του Kanellos Cob είναι η μεταφορά ενός αριστουργήματος του πρόσφατου παρελθόντος μας σε μια αριστουργηματική παρακαταθήκη για τους νέους του μέλλοντος. Ο κορυφαίος εικονογράφος σήκωσε με άνεση το βάρος της ιστορίας στους ώμους του και τα κατάφερε περίφημα διοχετεύοντας στο έργο του όχι μόνο την απαράμιλλης σαγήνης τέχνη του, αλλά, πρωτίστως πολλή αγάπη. Η ίδια η Ζωρζ Σαρή είναι βέβαιο πως, λουσμένη από έναν «πορτοκαλή ήλιο» του Σαρωνικού, τον κοιτάει χαμογελώντας. Και το σχετικό link...

Ο Kanellos CΟΒ, με την επιμέλεια του Γιώργου Γούση, μεταφέρει σε κόμικς ένα από τα πιο πολυδιαβασμένα παιδικά λογοτεχνικά αριστουργήματα της Ζωρζ Σαρή, τον «Θησαυρό της Βαγίας». Αντικρίζοντας το όνομα της Ζωρζ Σαρή δύσκολα μένεις ασυγκίνητος/η. Πρόκειται για ένα όνομα ταυτισμένο με κάποια από τα πιο σημαντικά έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, καθώς η Ζωρζ Σαρή εκτός από ηθοποιός και παιδί της Αντίστασης, υπήρξε πρωτοπόρα συγγραφέας παιδικών και νεανικών βιβλίων. Πολλές γενιές παιδιών έχουν ανατραφεί και συνεχίζουν να ανατρέφονται πνευματικά από τα βιβλία της. Αντικρίζοντας το όνομα του Kanellos COB, έστω και λίγη επαφή να έχεις με την ελληνική σκηνή των κόμικς, γνωρίζεις ότι εδώ και περίπου μία δεκαετία πρόκειται για έναν από τους πιο ταλαντούχους Έλληνες εικονογράφους με εγχώρια και διεθνή αναγνώριση. Δουλειές του έχουν εκδοθεί σε Γαλλία και Καναδά, ενώ στο ελληνικό κοινό είναι γνωστός κυρίως από την εικονογράφηση των κόμικς «Αντίο Μπάτμαν» του Τάσου Θεοφίλου (εκδ. Red n’ Noir), «Ο ζητιάνος» του Ανδρέα Καρκαβίτσα και «Γυμνά Οστά» του Δημοσθένη Παπαμάρκου (εκδ. Polaris). Όταν μάλιστα αντικρίζεις αυτά τα δύο ονόματα στο ίδιο εξώφυλλο βιβλίου, γνωρίζεις ήδη ότι έχεις να κάνεις με μια άκρως ποιοτική δουλειά που μεταφέρει στη γλώσσα των κόμικς ένα από τα πιο πολυδιαβασμένα και πολυμεταφρασμένα έργα της μεγάλης λογοτέχνιδας: τον «Θησαυρό της Βαγίας», που κυκλοφορεί εδώ και μερικούς μήνες σε κόμικς από τις εκδόσεις Πατάκη. Πριν όμως από την πνευματική «συνάντηση» των δύο ονομάτων – μιας και ο Kanellos ανέλαβε να εικονογραφήσει το πρώτο μυθιστόρημα της Σαρή δέκα χρόνια μετά τον θάνατό της – είχε υπάρξει και μια πραγματική συνάντηση. Το αποκάλυψε ο δημιουργός, λέγοντας ότι σε μία από τις σχολικές περιοδείες της συγγραφέως κατά τη δεκαετία του 1990 την είχε ρωτήσει ο ίδιος, ως μαθητής, αν κάνει αυτή τη δουλειά για τα χρήματα ή επειδή της αρέσει: «Μου είχε απαντήσει ότι αυτές τις δουλειές δεν μπορείς να τις κάνεις αν δεν σου αρέσουν. Πρώτα έρχεται το πάθος και ύστερα τα χρήματα. Αυτό με ακολούθησε στη μετέπειτα πορεία μου… Η συγγραφή και το σχέδιο άλλωστε, είναι αυτό που οι Γάλλοι ονομάζουν επαγγέλματα πάθους» (περιοδικό «Κ» της «Καθημερινής», 12/4/2023). Ο «Θησαυρός της Βαγίας» είναι το πρώτο λογοτεχνικό έργο της Ζωρζ Σαρή. Γράφτηκε το καλοκαίρι του 1969 και αφηγείται την ιστορία μιας παρέας παιδιών που, στη διάρκεια των θερινών τους διακοπών στην Αίγινα, αναζητούν έναν χαμένο θησαυρό από τα χρόνια της Κατοχής. Κομβικό γεγονός στην πλοκή του έργου αποτελεί η επίσκεψη μιας οικογενειακής φίλης από τη Γαλλία που, ως βοηθός ψυχιάτρου στο Παρίσι, προσπαθεί να ανακαλύψει τι κρύβεται πίσω από κάποιες λέξεις που επαναλαμβάνει ένας Γερμανός ασθενής, ο οποίος πάσχει από αμνησία λόγω μιας έκρηξης νάρκης που πάτησε στην Αίγινα κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τα παιδιά προσπαθούν να βγάλουν νόημα από τη σύνδεση των λέξεων και στην έρευνά τους μαθαίνουν ότι ο τότε νεαρός στρατιώτης Χανς είχε κλέψει χρυσές λίρες από μια οικογένεια του νησιού. Εκεί ξεκινάει μια συναρπαστική αναζήτηση θησαυρού που οδηγεί τους νεαρούς πρωταγωνιστές στις μέρες της γερμανικής κατοχής. Το συγκεκριμένο βιβλίο η συγγραφέας το έγραψε πράγματι στην Αίγινα, όπου φιλοξενούσε τα παιδιά της και τους φίλους τους έχοντας αποσυρθεί από το θέατρο ως πράξη αντίστασης στη χούντα. Προσπαθώντας να βρει μια άλλη μορφή έκφρασης, κατέφυγε στο γράψιμο (αποδεικνύοντας στους κάθε λογής δογματικούς πως οι ποικίλες μορφές τέχνης δεν έχουν στεγανά ανάμεσά τους αλλά αποτελούν συγκοινωνούντα δοχεία): «Στο γράψιμο», είχε πει η ίδια, «βρήκα ό,τι δεν μπορούσα να βρω στο θέατρο, ίσως γιατί δεν ήμουν πρωταγωνίστρια και ίσως γιατί δεν ήμουν σε θέση να διαλέξω τους ρόλους που ο θιασάρχης ή ο σκηνοθέτης διάλεγαν για μένα. Τώρα φέρω ακέραιη την ευθύνη των βιβλίων μου. Κάνω αυτό που θέλω, αυτό που μπορώ». Σεβόμενος ένα κείμενο που διαπνέεται από ανθρωπιά και αμνησικακία, ο Kanellos COB κατάφερε, με τα όμορφα σχέδια και τα υπέροχα χρώματά του, να δημιουργήσει εικόνες βγαλμένες από οικείες παιδικές αναμνήσεις ξέγνοιαστων ελληνικών καλοκαιριών. Ένα κόμικς που διαβάζεται, κατά προτίμηση, υπό τη σκιά πεύκου ή αρμυρικιού και «μουσική» υπόκρουση τους ήχους των τζιτζικιών και των παφλαζόντων κυμάτων. Και το σχετικό link...

Κάπου στο μακρινό 1991 οι εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορούν μία σειρά από παραμύθια που τα χαρακτηρίζουν (κι όχι αδικαιολόγητα) "Τα καλύτερα παραμύθια του κόσμου". Η συσκεκριμένη σειρά έρχεται από την γειτονική μας Ιταλία και τον εκδοτικό οίκο Happy Books, με έδρα το Μιλάνο. Ουσιαστικά πρόκειται για μία ανθολογία διάσημων παραμυθιών, που μεγάλωσαν πολλές γενιές σε ολόκληρο τον κόσμο κι έμειναν στην ιστορία και την συνείδησή μας. Εκτός από το κείμενο, υπάρχει και μία εξαιρετική εικονογράφηση, επιμελημένη από ταλαντούχους ζωγράφους ιερών εικόνων της Ρωσίας, γεγονός που δίνει μία έξτρα αίγλη κι απόλαυση στο εκάστοτε διήγημα. Η έκδοση φωνάζει από μακριά την πολυτέλεια που την χαρακτηρίζει. Έχει μεγάλο μέγεθος και οι εσωτερικές σελίδες αγκαλιάζονται από ένα σκληρόδετο περιβάλλον, ό,τι πρέπει για συχνές αναγνώσεις και την, συνήθως ατσούμπαλη, μεταχείριση που κάνουν οι πιτσιρικάδες. Το χαρτί στο εσωτερικό είναι κι αυτό εξαιρετικό και με τέλειο πάχος. Η εκτύπωση των χρωμάτων, ακόμα και μετά από τόσα χρόνια από την κυκλοφορία τους, διατηρείται ολοζώντανη. Πιστεύω ότι δεν θα μπορούσαμε να ζητήσουμε κάτι περισσότερο από την έμπειρη εκδοτική. Υλικό που να συνοδεύει τα παραμύθια δεν θα βρούμε.

«Θύμα» του συντηρητισμού που χαρακτηρίζει την πολιτεία Φλόριντα των ΗΠΑ έπεσε μια εικονογραφημένη έκδοση του ημερολογίου της Άννας Φρανκ. Λίγες ημέρες μετά τον σάλο που ξέσπασε διεθνώς από τον χαρακτηρισμό του αγάλματος του Δαβίδ ως «πορνογραφικού» από γονείς μαθητών της περιοχής, η βιβλιοθήκη ενός σχολείου στην παραθαλάσσια πόλη Vero Beach απέσυρε από τα ράφια της το βιβλίο «Anne Frank ’s Diary: The Graphic Adaptation». Η απαγόρευση του βιβλίου, το οποίο κυκλοφορεί και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη, έγινε έπειτα από αίτημα της γνωστής στις ΗΠΑ συντηρητικής οργάνωσης «Moms for Liberty», που εδώ και δύο χρόνια έχει στείλει τουλάχιστον 50 παρόμοια αιτήματα απόσυρσης βιβλίων που έχουν αναφορές σε μειονότητες και στη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα, όπως το «All Boys Aren ’t Blue». Αυτό που φέρεται να «ενόχλησε» την οργάνωση στο εικονογραφημένο βιβλίο για την Άννα Φρανκ είναι μια υποψία σεξουαλικού περιεχομένου· σε μερικά καρέ, η ηρωίδα του βιβλίου περπατάει σε ένα πάρκο με μια φίλη της και της προτείνει να βγάλουν τις μπλούζες τους. Οι «Moms for Liberty» ισχυρίστηκαν ότι αυτά τα καρέ μειώνουν τη σημασία του Ολοκαυτώματος. Η ειρωνεία είναι ότι η μεταφορά του ημερολογίου σε graphic novel έγινε από τους Ντέιβιντ Πολόνσκι και Άρι Φόλμαν, οι γονείς του οποίου είναι επιβιώσαντες του Ολοκαυτώματος. Και το σχετικό link...

Κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη το κόμικς της Kate Evans «Κόκκινη Ρόζα: Ρόζα Λούξεμπουργκ, η εικονογραφημένη βιογραφία». Για το εξαιρετικό βιβλίο κόμικς «Red Rosa – A Graphic Biography of Rosa Luxemburg» που δημιούργησε το 2014 η Βρετανίδα καλλιτέχνιδα και ακτιβίστρια Κέιτ Έβανς, έχουμε αναφερθεί διεξοδικά σε αυτή τη στήλη κατά το παρελθόν (βλ. Γιάννης Κουκουλάς: «Η ζωή και ο θάνατος της Κόκκινης Ρόζα»). Αποτελεί ευτύχημα ότι πλέον το ελληνικό αναγνωστικό κοινό μπορεί να διαβάσει και στα ελληνικά την ευπώλητη εικονογραφημένη βιογραφία, που κυκλοφορεί εδώ και λίγους μήνες από τις εκδόσεις Πατάκη. Η μεταφορά σε κόμικς της ζωής μιας τόσο εμβληματικής για την παγκόσμια Αριστερά φυσιογνωμίας ενέχει τον κίνδυνο είτε της υπεράσπισης της όποιας ιδεολογικής ορθοδοξίας είτε της αγιογράφησης του βιογραφούμενου προσώπου. Πόσο μάλλον όταν οι ιδέες και η δράση της Ρόζα Λούξεμπουργκ εξακολουθούν να συγκινούν και να χαίρουν ευρύτερης αποδοχής από τα περισσότερα κομμάτια μιας πολυδιασπασμένης, κατά τα άλλα, Αριστεράς, γεννώντας παράλληλα τον φόβο στις άρχουσες τάξεις. Η αφήγηση που μας παρέχει η Έβανς είναι πολυδιάστατη, όπως άλλωστε και ο σχετικά σύντομος αλλά μεστός βίος της «Κόκκινης Ρόζα». Η Πολωνοεβραία επαναστάτρια παρουσιάζεται ως πολυγραφότατη φιλόσοφος και στοχάστρια του μαρξισμού, ως αγωνίστρια, αλλά και ως μια μοναδική γυναίκα με αποφασιστικότητα και αγάπη για τη ζωή. Μέσα από τις καλαίσθητες σελίδες παρακολουθούμε τη μυθιστορηματική ζωή της, από τη γέννησή της σε εβραϊκό περιβάλλον στο Ζάμος της ρωσοκρατούμενης Πολωνίας, μέχρι την πρώιμη πολιτικοποίησή της κατά την περίοδο της εφηβείας. Τις δυσκολίες που αντιμετώπισε από τη σωματική αναπηρία της και τα ερωτικά της σκιρτήματα, μέχρι τους αγώνες που έδωσε ενάντια στην πολεμοκαπηλία και τον εθνικισμό. Την εμπλοκή της με τη Σπαρτακιστική Ομοσπονδία και τη γερμανική επανάσταση του 1918, που κατάφερε να τερματίσει τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά όχι να κερδίσει τον δικό της πόλεμο, με ό,τι αυτό συνεπαγόταν για το μέλλον της επανάστασης στην Ευρώπη και το κομμουνιστικό εγχείρημα γενικότερα. Και τελικά τη φυλάκιση, τον βασανισμό και τη δολοφονία της, στα συντρίμμια όσων λαχτάρησε να χτίσει μαζί με τους συντρόφους της. Το βιβλίο δεν είναι αυστηρά ιστορικό. Όπως μας ενημερώνει η Έβανς, «είναι μια μυθοπλαστική περιγραφή αληθινών γεγονότων [...]. Για να συμπυκνώσουμε την τόσο πλούσια ζωή της Ρόζα [...] παραλείψαμε μερικά γεγονότα, ενώ σε κάποια σημεία ανετράπη η χρονολογική σειρά για λόγους δραματουργίας». Η «Κόκκινη Ρόζα» αποτελεί ένα ερέθισμα για περαιτέρω εμβάθυνση, που συνοδεύεται από πλούσιες σημειώσεις, επίμετρο και προτεινόμενη βιβλιογραφία. Και το σχετικό link...

Ένα graphic novel που περιγράφει με πρωτότυπο και παραστατικό τρόπο τον βίο και την πολιτεία μιας πραγματικής επαναστάτριας. Σε μια εποχή που η ευκολία της εικόνας θα μπορούσε να αποτρέψει τους πιο απαιτητικούς αναγνώστες από τα εικονογραφημένα μυθιστορήματα, όπως συνηθίζουν να λέγονται τα graphic novels, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Ειδικά στην Ελλάδα, το είδος την τελευταία δεκαετία δείχνει να έχει πραγματοποιήσει τεράστια άλματα, αποκαλύπτοντας μια σειρά από εξαίσιους δημιουργούς, συγγραφείς με ευφάνταστες ιδέες και καλλιτέχνες με μεράκι, φαντασία και γνώση. Αν στο εξωτερικό η μετάβαση από το κόμικ, που στόχο είχε την ανάδειξη των σούπερ ηρώων και των περιπετειών τους, στο graphic novel έγινε με τα άκρως πολιτικοποιημένα και σκοτεινά Maus, V for Vendetta, Palestine και Περσέπολις, στην Ελλάδα η καταξίωσή τους στη συνείδηση των πιο απαιτητικών αναγνωστών σημειώθηκε σχεδόν από την πρώτη στιγμή της εμφάνισής τους κάπου στα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 2000, με τον πλέον ευφάνταστο τρόπο. Η αρχή έγινε με το πολυσυζητημένο Logicomix (Ίκαρος) του Απόστολου Δοξιάδη και του Χρίστου Παπαδημητρίου, το οποίο απέσπασε πολλά βραβεία, και ακολούθησαν οι εικονογραφημένοι Δραπέτες της Σκακιέρας (Καλέντη) του Ευγένιου Τριβιζά, το πρώτο βιβλίο που χαρακτηρίστηκε ως graphic novel. Ήδη όμως το έδαφος ήταν ιδιαίτερα πρόσφορο λόγω των μεταφράσεων των πιο αναγνωρισμένων ξένων graphic novels από τις εκδόσεις ΚΨΜ, τις οποίες ακολούθησαν οι εξαιρετικές μεταφορές των κλασικών Ελλήνων συγγραφέων από το δίδυμο Θανάση Πέτρου - Δημήτρη Βανέλλη, από το Παραρλάμα και άλλες ιστορίες του Δημοσθένη Βουτυρά (Τόπος) έως τον πρόσφατο αριστουργηματικό τους Χαλεπά (Πατάκη) ‒ ο Θανάσης Πέτρου έχει μεταφράσει και μια σειρά από εξαιρετικά graphic novels, όπως το Ρεμπέτικο, που κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις της Ελευθεροτυπίας. Αίσθηση είχε προκαλέσει επίσης ο Ερωτόκριτος των Γιώργου Γούση, Δημοσθένη Παπαμάρκου και Γιάννη Ράγκου από τον εκδοτικό οίκο Polaris που ειδικεύεται στα κόμικς, με τον Δημοσθένη Παπαμάρκο να έχει κυκλοφορήσει πρόσφατα και τα Γυμνά Οστά σε συνεργασία με τον Kanellos Cob. Αξιοσημείωτο είναι και το Γρα-Γρου των Τάσου Ζαφειριάδη, Γιάννη Παλαβού και Θανάση Πέτρου (Ίκαρος), ενώ αξεπέραστη είναι η ματιά του Soloup στο εξαίσια εικονογραφημένο Αϊβαλί του Ηλία Βενέζη (Κέδρος). Και επειδή η λίστα είναι μεγάλη, να συμπληρώσουμε απλώς πως ελάχιστα graphic novels έχουν καταθέσει τόσο εμβριθή φιλοσοφική αλλά και γοητευτικά λοξή ματιά όσο το φαντασιο-υπαρξιακό A=-A, ένα αριστουργηματικό εικονιστόρημα του Δημήτρη Αναστασίου που ανεβάζει πολύ ψηλά τον πήχη όσον αφορά το είδος και κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο Καλειδοσκόπιο. Πολύ σημαντική είναι επίσης η συμβολή των graphic novels στην αναθεώρηση της βιογραφίας ως είδους, καθώς καταφέρνουν να καθιστούν ακόμα πιο παραστατική τη μυθιστορία του εκάστοτε προσώπου προσθέτοντας ειδικές, παραστατικές πινελιές. Ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα είναι ο Πρώτος Άνθρωπος, μια εικονογραφημένη βιογραφία του Αλμπέρ Καμί από τον Ζακ Φεραντέζ (Πατάκη) ο οποίος συλλαμβάνει αλλιώς τη σχέση βίου και προσώπου, ή η πρόσφατη ελληνική έκδοση για τη ζωή του Ελευθερίου Βενιζέλου από τη Μάρω Βασιλειάδου (Διόπτρα). Αντιπροσωπευτικό δείγμα της αναβάπτισης των ιστορικών προσωπικοτήτων μέσα από την εικονογραφημένη βιογραφία είναι και η περίπτωση της Κόκκινης Ρόζας της Κέιτ Έβανς, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη σε μετάφραση Σώτης Τριανταφύλλου. Μια επαναστατημένη Ρόζα με φλόγες στα μαλλιά σαν θείο φωτοστέφανο στο εξώφυλλο, μια αισθαντική γυναίκα με επαναστατικές βλέψεις και μια ζωή εξίσου έντονα προσανατολισμένη στον έρωτα, στις σελίδες του βιβλίου. Αυτό είναι το προφίλ που στήνει με φροντίδα και τρυφερότητα η Καναδή καλλιτέχνις και ακτιβίστρια Κέιτ Έβανς, η οποία αναλαμβάνει να μεταφέρει τη ζωή της Ρόζας Λούξεμπουργκ σε εικόνες. Ξεκινώντας από την ατίθαση Εβραία που γεννήθηκε στο ρωσοκρατούμενο πολωνικό Ζάμος και έμαθε από νωρίς να μετατρέπει τα μειονεκτήματα του βίου σε ορμή και δημιουργία, η Έβανς απεικονίζει με τρόπο παραστατικό τα κεντρικά γνωρίσματα ενός χαρακτήρα που ήξερε να ξεπερνά όλα τα εμπόδια. Το ασθενικό πόδι, η μικροσκοπική διάπλαση και η σχετικά άκομψη εμφάνιση της μικρής Ρόζας τη βοήθησαν να αποποιηθεί από νωρίς μια γυναικεία ταυτότητά που την ήθελε αποκλεισμένη από τον δημόσιο χώρο και φυλακισμένη στο σπίτι. Πολύ σύντομα η φωνή της αυτονομήθηκε καθώς η εβραϊκή της οικογένεια της έδωσε πρόσβαση στη μόρφωση, ενώ η ίδια φρόντισε να απαρνηθεί τα γυναικεία της όπλα, π.χ. τα όμορφα μαλλιά της κόβοντάς τα σε νεαρή ηλικία αγορίστικα, πετώντας μακριά τους κορσέδες και δηλώνοντας, για μία ακόμα φορά, την απόφασή της να κινηθεί έξω και πέρα από τις κοινωνικές νόρμες. Για να σπουδάσει μετέβη στην Ελβετία, το μόνο μέρος που επέτρεπε στις γυναίκες να αποκτήσουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Διεκδικούσε με πάθος μέχρι τέλους την ανάγκη της να λειτουργεί μόνη και ανεξάρτητη, ακόμα και όταν υποχρεώθηκε να κάνει ένα τυπικό γάμο με τον Γκούσταβ Λίμπεκ για να αποκτήσει γερμανική υπηκοότητα και να εγκατασταθεί στο Βερολίνο, ώστε να εργαστεί στο Γερμανικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD). Αντιτάχθηκε από νωρίς στις εθνικιστικές ιδέες και στις αποσχιστικές τάσεις που επικρατούσαν τότε στην Ευρώπη, αμφισβητώντας ακόμα και τους Πολωνούς ή Ρώσους σοσιαλιστές που προασπίζονταν την πολωνική ανεξαρτησία. Ως υπέρμαχος του διεθνισμού, η Λούξεμπουργκ εκ των πραγμάτων δεν μπορούσε να ασπαστεί τις λενινιστικές ιδέες περί εθνικής αυτοδιάθεσης ή τις κομματικές νόρμες. Ίδρυσε μάλιστα μαζί με τον εραστή της Λέο Γιόγκιχες ‒ το σεξ διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην εικονογραφημένη βιογραφία της Έβανς, όσο παράδοξη και αν φαίνεται σε κάποιους η παραστατική απεικόνισή του ‒ το Πολωνικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, επιμένοντας στην ανάγκη για ριζική αναδιάρθρωση και όχι εύκολες ρεφορμιστικές λύσεις. Δεν είδε ποτέ με καλό μάτι τις απόλυτες ιδέες του Λένιν και την ανάγκη του για προσκόλληση σε ένα κόμμα και στις ντιρεκτίβες του: για εκείνη άλλωστε, τα μέσα παραγωγής για τα οποία μιλούσε ο Μαρξ δεν προέρχονταν από μια μονοσήμαντη ανάγνωση της άμεσης επίδρασης που ασκούν οι δυνάμεις παραγωγής, αλλά ήταν αντιπροσωπευτικά του τρόπου που οι άνθρωποι δρούσαν, έφτιαχναν κοινωνίες και κοινότητες και ερωτεύονταν. Η επαναστατική τάση της Ρόζας, όπως πολύ σωστά φαίνεται να την αντιλαμβάνεται η Έβανς, πήγαζε από αυτήν ακριβώς τη δύναμη των ανθρώπινων σχέσεων, την ελευθερία των ιδεών και την αυτοδιάθεση του σώματος. Ως εκ τούτου, τα πουλιά που φαίνεται να παρατηρεί διαρκώς η Ρόζα Λούξεμπουργκ στα εικονογραφημένα ενσταντανέ της βιογραφίας, τόσο από το ανοιχτό παράθυρο του σπιτιού της όσο και από το κελί της φυλακής, της δείχνουν τον δρόμο πριν από τους νόμους του κόμματος: «Ήμασταν σαν μια οικογένεια σπουργιτιών, η μαμά δεν έτρωγε καλά, δεν φρόντιζε τον εαυτό της, μας τάιζε όπως η μάνα τα πουλάκια. Ήταν σαν απαραβίαστος νόμος της φύσης. Η μητέρα υπήρχε για να μας ταΐζει. Κυρίως για να φροντίζει τον αρχηγό της οικογένειας» στοχάζεται μια κρίσιμη στιγμή αυτοσυνειδησίας, την οποία διαδέχονται οι αγώνες της για διεκδίκηση του δικαιώματος ψήφου για τις γυναίκες. Λίγο αργότερα θα διαφωνήσει κάθετα με τις ρεφορμιστικές ιδέες του Έντουαρντ Μπερνστάιν, ο οποίος επέμενε στον κοινοβουλευτικό δρόμο των σταδιακών μεταρρυθμίσεων, ενώ η Λούξεμπουργκ πρέσβευε μέχρι τέλους την αναγκαιότητα των ριζικών, επαναστατικών αλλαγών, αντιλαμβανόμενη ότι η εύθραυστη γερμανική κοινωνία δεν αλλάζει με ρεφορμιστικές λύσεις. Ακόμα και ο επιστημονικός της τρόπος όμως, καθώς γνώριζε άψογα τις θετικές επιστήμες, είχε κάτι από την ποίηση του Μαρξ. «Η κοινότητα ήταν ένα σύνολο κατακερματισμένο» έλεγε, αφού οι ανάγκες δεν καλύπτονταν και ο κοινωνικός πλούτος δεν είχε καταφέρει ποτέ να κατανεμηθεί σύμφωνα με τις ανάγκες, κάτι που έκανε «κάθε άτομο να επιπλέει σαν σωματίδιο σκόνης στον αέρα, πασχίζοντας να τα βγάλει πέρα». Οι θεωρίες της ειδικά όσον αφορά τη χρηματοπιστωτική αγορά και τους πολέμους, όπως τις αποκαλύπτει η Έβανς, έχουν επαληθευθεί πολλαπλά μέχρι σήμερα, αν και η ίδια στη βιογραφία αυτοσυστήνεται ως ένα ανεξάρτητο και εύθραυστο κορίτσι που λάτρευε τα ζώα, συνομιλούσε με τα πουλιά και δεν έπαυε να εφιστά την προσοχή στις μικρές, απτές λεπτομέρειες των πραγμάτων αναφωνώντας: «Προσέξτε πόσο βαρύ είναι το άρωμα της ανθισμένης φλαμουριάς, προσέξτε τη λάμψη και τη δόξα της μέρας... μια μέρα που δεν θα ξαναρθεί ποτέ. Μια μέρα δώρο, σαν τριαντάφυλλο που περιμένει να το μαζέψεις και να το μυρίσεις». Σαν να προφήτευε τον θάνατό της που δεν της επέτρεψε να ανθήσει όπως ακριβώς θα ήθελε. Tη νύχτα της 15ης Ιανουαρίου του 1919 το χτυπημένο σώμα της 48χρονης Ρόζας Λούξεμπουργκ θα ριχνόταν από ψηλά, από τη γέφυρα του Λιχτενστάιν, στα παγωμένα νερά του ποταμού: μία από τις πιο αποτρόπαιες πολιτικές δολοφονίες και η απώλεια μιας πραγματικής επαναστάτριας. Και το σχετικό link...

Ο στρατιώτης Τάσος Ζαφειριάδης αφηγείται τη δική του ιστορία από τον ελληνοϊταλικό πόλεμο ως μέλος του 67ου Συντάγματος Πεζικού στο μέτωπο της Αλβανίας. Ο εγγονός του Τάσος Ζαφειριάδης την απομαγνητοφωνεί και, μένοντας πιστός στην αφήγηση, την κάνει σενάριο. Και ο Θανάσης Πέτρου της δίνει εικόνα συνθέτοντας μια μοναδικά και πρωτότυπα τεκμηριωμένη ανθρώπινη περιπέτεια. Χωράει μια ολόκληρη ιστορία, αυτή του ελληνοϊταλικού πολέμου στο τέλος του 1940 και τους πρώτους μήνες του 1941, σε μια κασέτα 60 λεπτών; Και μπορούν όλα όσα αφηγείται ένας στρατιώτης της εποχής 45 χρόνια μετά μπροστά σε ένα κασετοφωνάκι να μεταφερθούν σε κόμικς χωρίς να αλλοιωθεί το περιεχόμενο και το νόημα, χωρίς να υποτιμηθούν κάποια γεγονότα ή να υπερτονιστούν κάποια άλλα; Η απάντηση δεν είναι εύκολη. Αλλά το αποτέλεσμα της προσπάθειας του Τάσου Ζαφειριάδη και του Θανάση Πέτρου είναι εντυπωσιακό. Είναι μια απόδειξη του πόσο αναγκαία είναι η καταγραφή της Ιστορίας από πολλαπλές πηγές, από αυτόπτες μάρτυρες, από ανθρώπους που την έζησαν και τη μετέφεραν στις επόμενες γενιές και όχι μόνο από επαγγελματίες ιστορικούς. «Το κόμικς αυτό βασίζεται σε μια αφήγηση ηχογραφημένη σε μια κασέτα 60 λεπτών. Την ηχογράφηση έκανε το 1985 η ξαδέρφη μου Καντιφένια, έφηβη τότε, χωρίς εξειδικευμένες γνώσεις και δίχως να κατευθύνει πρακτικά την αφήγηση με προκαθορισμένες ερωτήσεις. Το θετικό είναι ότι έχουμε μια ροή αφήγησης ζωντανή και “αυτόματη”, η οποία στέκεται σε αυτά που υποκειμενικά ο αφηγητής θεωρεί σημαντικότερα ή έχει πιο έντονες αναμνήσεις απ’ αυτά. Το αρνητικό είναι ότι για πολλά γεγονότα θα θέλαμε πιθανώς να γνωρίζουμε περισσότερες λεπτομέρειες και δεν δίνεται ίσως συνολικότερη εικόνα του μετώπου, αλλά είναι πια πολύ αργά για διευκρινίσεις» εξηγεί ο Τάσος Ζαφειριάδης στο εκτενές επίμετρό του στο νέο του βιβλίο με τίτλο «Ξημέρωσε ο Θεός τη μέρα», που κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες από τις εκδόσεις Πατάκη. Ο τίτλος φυσικά είναι παρμένος από τα λόγια του παππού του συγγραφέα και συνονόματού του, που αφηγείται σαν ποταμός όλα όσα θυμάται από το μέτωπο ξεκινώντας πολλές μέρες της ιστορίας του μ’ αυτές ακριβώς τις λέξεις, «ξημέρωσε ο Θεός τη μέρα». Ο «αφηγητής» Τάσος Ζαφειριάδης, πρωταγωνιστής του βιβλίου και πρωτίστως ένας από τους πρωταγωνιστές των απαρχών ενός πολέμου πέθανε πέντε χρόνια μετά την ηχογράφηση, αλλά ο συγγραφέας και δημιουργός κόμικς Τάσος Ζαφειριάδης δεν άφησε την ιστορία του να ξεχαστεί. Απομαγνητοφώνησε την κασέτα κι έπιασε δουλειά. «Βέβαια δεν μπόρεσα όλα να σας τα πω, γιατί πέρασαν και χρόνια σαράντα…» λέει με απολογητικό ύφος ο παππούς, αλλά αναλαμβάνει να συμπληρώσει τα κενά ο εγγονός: «Με στόχο το τελικό κείμενο να είναι όσο πιο ακριβές γίνεται, ελέγχθηκαν όλα τα πραγματολογικά στοιχεία όπως τα τοπωνύμια, οι ημερομηνίες, οι αριθμοί των ταγμάτων και των άλλων σχηματισμών, και έγινε σύγκριση των δράσεων με αυτές που αναφέρονται στις βιβλιογραφικές πηγές και στο αρχείο του ΓΕΣ/ΔΙΣ. […] Τα περισσότερα λάθη διορθώθηκαν σιωπηρά, ενώ για όσα στοιχεία υφίσταται αμφιβολία ή θεώρησα ότι χρειάζεται διευκρίνιση υπάρχει σχετική σημείωση. Μη δοθεί όμως η εντύπωση ότι η αφήγηση βρίθει λαθών – το αντίθετο. Επιβεβαιώθηκε πολλαπλώς από τη σχετική βιβλιογραφία και συχνά με απροσδόκητους τρόπους και σε σημεία που θα θεωρούσε κανείς αρχικά ασήμαντα. Μερικά παραδείγματα: η συνειδητοποίηση ότι οι “Ιταλικές Παράγκες” ήταν όντως τοπωνύμιο σε χρήση και όχι μόνο κυριολεκτική περιγραφή του παππού μου. Η βαθμιδωτή υφή που παρουσιάζει ακόμα σε δορυφορική άποψη λόφος βορειοδυτικά του Πόγραδετς, τον οποίο ο παππούς μου χαρακτηρίζει “αμπελοσπαρμένο” αν και σήμερα δεν καλλιεργείται, η οποία περιγράφεται επίσης και στα αρχεία του ΔΙΣ. Οι χαρακτηριστικές πλάκες των πετρωμάτων στο Ύψωμα 731 που αναφέρει ότι χρησιμοποίησαν στην κατασκευή του πολυβολείου». Η ιστορία ξεκινά λίγο έξω από τη Θεσσαλονίκη, όταν φτάνουν τα νέα της «γενικής επιστράτευσης» και της κήρυξης του πολέμου από τους Ιταλούς. Ο Τάσος Ζαφειριάδης παρουσιάζεται και με το τρένο μεταφέρεται στο Κιλκίς. Με μια υπέροχη προφορικότητα που έχει διατηρηθεί ακέραια σχεδόν στο σύνολο του βιβλίου αφηγείται: «Ξημέρωσε η μέρα, την άλλη μέρα οπ! Βρίσκω και το θείο σου τον Τάσο, του Ζαφειράκου του μπαμπά, που σήμερα δε ζει. Και οι δυο, μαζί πια και με άλλους πολλούς πατριώτες, μας βάλαν να κοιμόμαστε σε μια εκκλησιά. Ύστερα από δυο μέρες μας έδωσαν οπλισμό. Εμένα μ’ έδωσαν πολυβόλο Hotchkiss και έγινα πολυβολητής. Ο Τάσος ο ξάδερφός μου γεμιστής. Μας κάνουν μια άσκηση εκεί για να εκπαιδευτούμε λίγο στο πολυβόλο κι έτσι περιμέναμε τώρα την ημέρα και την ώρα για να ξεκινήσουμε για την Αλβανία. Για το Μέτωπο». Η συνέχεια της Ιστορίας του Β' Παγκοσμίου Πολέμου είναι λίγο-πολύ γνωστή από τα επίσημα βιβλία, από μελέτες και αρχεία, από τις ταινίες, από απομνημονεύματα και ντοκουμέντα. Η ανθρώπινη ιστορία όμως, όπως την αφηγείται ο Τάσος Ζαφειριάδης κι όπως την έζησαν οι φαντάροι στο μέτωπο, είναι μια μονάκριβη, ασύγκριτα σπουδαία μαρτυρία. Η ατέλειωτη πεζοπορία από το Κιλκίς μέχρι τα σύνορα με την Αλβανία, τα γεύματα που γίνονταν όλο και μικρότερα, οι διανυκτερεύσεις μέσα στα χιόνια, στην υγρασία, στο κρύο, η φιλοξενία αλλά και η καχυποψία στα χωριά μέχρι τον τελικό προορισμό, τα βραχώδη βουνά, η αβεβαιότητα, ο φόβος καταγράφονται σχετικά αποστασιοποιημένα λόγω του χρόνου που έχει περάσει αλλά κυρίως λόγω των όσων θα ακολουθήσουν. Γιατί τον Δεκέμβριο του 1940 οι φαντάροι αρχίζουν τις μάχες σώμα με σώμα, σφαίρες και οβίδες σφυρίζουν πάνω απ’ τα κεφάλια τους. Δεν ήταν ασκήσεις πια αλλά πόλεμος. Αντεπιθέσεις, υποχωρήσεις, έφοδοι, κακουχίες, τραυματίες, νεκροί, «η πρώτη κακιά μέρα της μάχης της 9ης Δεκεμβρίου του 1940». Για τη συνέχεια ο εγγονός Τάσος Ζαφειριάδης, μετά τα τόσα χιουμοριστικά του κόμικς («Σπιφ και Σπαφ», «Ο Κυρ Κονγκ και άλλες Ιστορίες» κ.ά.), τα μυθοπλαστικά του σενάρια με αφορμές πραγματικά γεγονότα ή την ίδια την Ιστορία («Γρα Γρου», «Ψηφιδωτό» κ.ά.), τους κατ’ ουσίαν φιλοσοφικούς πειραματισμούς του πάνω στη φύση της τέχνης των κόμικς («Σκορποχώρι»),κάνει μια σπάνια δουλειά που τη διανθίζει με χάρτες, ιστορικά στοιχεία, αποτυπώματα αρχείων και δεδομένων. Όλα μετά από ενδελεχή μελέτη, μέρος της οποίας παρουσιάζεται στο τέλος του βιβλίου όπου επεξηγούνται πολλές λεπτομέρειες και παρατίθενται φωτογραφίες, ταυτότητες, στρατιωτικοί κατάλογοι, φύλλα πορείας, έγγραφα, ακόμα και προσωπικά γράμματα και σημειώματα του παππού Ζαφειριάδη. Στο αποτέλεσμα παίζει καθοριστικό ρόλο η τεράστια συμβολή του Θανάση Πέτρου. Με την τεράστια εμπειρία του ο Πέτρου, μεταξύ άλλων και δάσκαλος των κόμικς στον ΑΚΤΟ, παραλαμβάνει ένα τεράστιο και πολυεπίπεδο υλικό και το εικονοποιεί συναρπαστικά. Έχοντας υπογράψει πρόσφατα τα σενάρια και τα σχέδια σε δύο σπουδαία βιβλία για τη νεότερη ελληνική Ιστορία («Οι όμηροι του Γκαίρλιτς» και «1922, Το τέλος ενός ονείρου»), με τις συνεργασίες του με το Δημήτρη Βανέλλη πάνω στη μεταφορά σε κόμικς πολλών λογοτεχνικών έργων («Το Παραρλάμα και άλλες Ιστορίες του Δημοσθένη Βουτυρά», «Το Γιούσουρι και άλλες Φανταστικές Ιστορίες» κ.ά.), με τη συμμετοχή του στο «Λεξικό της Κρίσης» στο Καρέ Καρέ, με τα τόσα βιβλία που έχει φιλοτεχνήσει είτε μόνος του είτε σε συνεργασία με συγγραφείς και σεναριογράφους, ο Πέτρου έχει αποδείξει ότι μπορεί να φέρει εις πέρας ακόμα και το πιο δύσκολο εγχείρημα. Στο «Ξημέρωσε ο Θεός τη μέρα» αυτό γίνεται φανερό από τις πρώτες εικόνες. Τα βροχερά τοπία στην Αλβανία, τα χιόνια και οι μαυρισμένοι ουρανοί, η παγωμένη, σιωπηλή μουντάδα της αναμονής, οι εκρήξεις που πότε είναι μακρινές ως ακίνδυνοι «λεκέδες» στο χαρτί, και πότε πλησιάζουν και νομίζεις πως τις ακούς, εικονογραφούνται υποδειγματικά. Πάνω απ’ όλα όμως αποδίδονται ιδανικά τα συναισθήματα του πρωταγωνιστή, οι εκφράσεις του, η προϊούσα απογοήτευση, η αισιοδοξία που δίνει τη θέση της στην ανασφάλεια όσο το στράτευμα και η συλλογική ψυχολογική κατάσταση βυθίζονται στην «καρδιά του σκότους». Σε τέτοιες πρωτότυπες τεκμηριωτικές πρακτικές όπως αυτή των Ζαφειριάδη και Πέτρου έχουν προβεί πολλοί δημιουργοί κόμικς τα τελευταία χρόνια. Συνήθως όμως για γεγονότα της πιο πρόσφατης Ιστορίας ή για πολέμους, κρίσεις και τραγωδίες στις οποίες οι ίδιοι οι δημιουργοί έγιναν μάρτυρες. Από τους πρωτοπόρους αυτής της μεθόδου ήταν ο Art Spiegelman με το «Maus», μια μετα-μυθοπλαστική αφήγηση πάνω στις ηχογραφημένες μαρτυρίες του επιζήσαντα από το Ολοκαύτωμα Εβραίου πατέρα του. Ο Spiegelman μάλιστα, χρόνια μετά το πολυβραβευμένο έργο του, κυκλοφόρησε το «Metamaus» επεξηγώντας τον τρόπο εργασίας του και ενθέτοντας μέρος του πλούσιου υλικού του, τμήμα του οποίου ήταν οι ίδιες οι συνομιλίες του με τον πατέρα του. Με έναν ανάλογο μηχανισμό φιλοτεχνούν οι Ζαφειριάδης και Πέτρου ένα υπέροχο βιβλίο, που είναι δύσκολο να καταταχθεί καθώς ισορροπεί ανάμεσα στην Ιστορία, το ντοκουμέντο, τα απομνημονεύματα, τη μυθοπλασία, την τεκμηρίωση. Κι όλα αυτά με τις μοναδικές δυνατότητες που προσφέρει η γλώσσα των κόμικς όταν χρησιμοποιείται με δεξιοτεχνία. Και το σχετικό link...