Search the Community

Μια σπουδαία έκθεση σπάνιων σοβιετικών γελοιογραφιών παρουσιάζει τη διαχρονική προσπάθεια γελοιοποίησης των μοντερνιστικών καλλιτεχνικών ρευμάτων από τα επίσημα κομματικά όργανα. Εγκαινιάστηκε πριν από λίγες μέρες και θα συνεχιστεί μέχρι τις 10 Ιανουαρίου 2027 στο MOMUS, Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης – Συλλογή Κωστάκη της Θεσσαλονίκης, η πολύ ιδιαίτερη έκθεση γελοιογραφίας με τίτλο «Γελοιοποιώντας τον Μοντερνισμό – Σοβιετικές γελοιογραφίες για την τέχνη από τη συλλογή του Γιούρι Αλμπέρτ», σε επιμέλεια της Μαρίας Τσαντσάνογλου, καλλιτεχνικής διευθύντριας του μουσείου. Ο Γιούρι Αλμπέρτ είναι Ρώσος εννοιολογικός καλλιτέχνης, ο οποίος εδώ και πολλές δεκαετίες συλλέγει γελοιογραφίες με θέμα τους τη μοντέρνα τέχνη, δημοσιευμένες σε έντυπα της Σοβιετικής Ένωσης με στόχο να σατιρίσουν τον φορμαλισμό, την αφαίρεση και κάθε άλλη μέθοδο και τεχνοτροπία των καλλιτεχνών του μοντερνισμού. Όπως επισημαίνει ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του MOMUS, Επαμεινώνδας Χριστοφιλόπουλος, στον πρόλογο του καταλόγου της έκθεσης, ο Γιούρι Αλμπέρτ «συλλέγει αυτά τα τεκμήρια με την ευαισθησία εκείνου που μεγάλωσε μέσα στον κόσμο που απεικονίζουν και με την κριτική απόσταση εκείνου που κατανοεί πόσο πολύ τον διαμόρφωσαν». Στην έκθεση θα επανέλθουμε σε επόμενο φύλλο, ώστε να αναφερθούμε πιο αναλυτικά στις γελοιογραφίες της συλλογής, στην πρόσληψη και στην εικαστική απόδοση του μοντερνισμού από τους σοβιετικούς καλλιτέχνες και γελοιογράφους, στην κριτική που έχουν υποστεί αυτές οι γελοιογραφίες, στα κοινά τους σημεία με τις αντίστοιχες δυτικές γελοιογραφίες – κάτι που συχνά αποσιωπάται εντέχνως κάνοντας τους Σοβιετικούς γελοιογράφους να φαίνονται οπισθοδρομικοί και κομματικά – καθεστωτικά κατευθυνόμενοι κ.λ.π. Ας σταθούμε σήμερα στη γελοιογραφία του εξωφύλλου του καταλόγου, έργο του 1963 του Ιβάν Σεμιόνοφ, του οποίου και άλλα έργα της ίδιας θεματικής περιλαμβάνονται στην έκθεση. Με τίτλο «Εγκρίθηκε ομόφωνα, με μία αποχή», μια παραλλαγή της ίδιας γελοιογραφίας από τον Γιούρι Φιόντοροφ είχε δημοσιευτεί στο εξώφυλλο του σατιρικού σοβιετικού περιοδικού Κροκοντίλ, στα τέλη του 1962. Οι παρακμιακοί κριτές με θολωμένα βλέμματα, ίσως σε κατάσταση μέθης, ψηφίζουν με τα πόδια και εγκρίνουν τη συμμετοχή του έργου σε κάποια έκθεση, ενώ ο στερεοτυπικά και δυτικότροπα σχεδιασμένος μοντερνιστής καλλιτέχνης, με μακριά μαλλιά, μουσάκι, πολύχρωμο πουκάμισο και τσιγάρο στα χείλη, καμαρώνει το μονοχρωματικό έργο του που έχει τοποθετηθεί οριζόντια στο πάτωμα παραπέμποντας από τη μια στη σχεδιαστική πρακτική του αφηρημένου εξπρεσιονιστή Τζάκσον Πόλοκ και από την άλλη στο Μαύρο Τετράγωνο του Κάζιμιρ Μάλεβιτς. Τέτοια έργα δεν ανταποκρίνονταν στη στράτευση και στη στιβαρότητα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού και γίνονταν συχνά αντικείμενο σφοδρής κριτικής και γελοιοποίησης ακόμα και από τα πιο επίσημα χείλη. Όπως γράφει ο Γιούρι Αλμπέρτ: «Λίγο νωρίτερα, την 1η Δεκεμβρίου, ο πρώτος γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ και πρωθυπουργός της ΕΣΣΔ, Νικίτα Χρουστσόφ, επισκέφθηκε την έκθεση των πειραματιστών – καλλιτεχνών του στούντιο “Νέα Πραγματικότητα” στο Μανέζ, αφιερωμένη στην 30ή επέτειο του τμήματος Μόσχας της Ένωσης Καλλιτεχνών της ΕΣΣΔ (ΜΟΣΧ). Ο Χρουστσόφ εξοργίστηκε με όσα είδε, φώναζε στους καλλιτέχνες χρησιμοποιώντας χυδαία γλώσσα, τους έβριζε και πρότεινε ακόμη και την απέλασή τους από τη χώρα». Αποδεικνύοντας ότι η τέχνη παίζει συχνά πολύ μεγαλύτερο ρόλο από αυτόν που της αποδίδουμε. Και ακριβώς το ίδιο συμβαίνει και με την κριτική της και την παρουσίασή της. Και το σχετικό link...

Από το 1972, όταν ο Justin Green δημιούργησε το «Binky Brown Meets the Holy Virgin Mary», μέχρι σήμερα έχουν φιλοτεχνηθεί αμέτρητα αυτοβιογραφικά κόμικς, άλλα ως προσωπικές καταθέσεις και «εξομολογήσεις», άλλα ως απομνημονεύματα και ημερολόγια και άλλα ως μαρτυρίες και ρεπορτάζ. Ο Justin Green, βέβαια, παρουσίασε το Binky Brown ως μυθοπλασία και μόνο χρόνια αργότερα δήλωσε ότι αποτελεί κατά κάποιον τρόπο μια καταγραφή των βιωμάτων, εμπειριών και τραυμάτων της παιδικής ηλικίας. Κι αυτό γιατί το 1972 δεν ήταν συνηθισμένη η λυτρωτική παραδοχή της ανάγκης ψυχολογικής στήριξης και βοήθειας. Με την κυκλοφορία τέτοιων κόμικς όμως η κατάσταση άλλαξε και πλέον υπάρχουν πολλοί δημιουργοί που χρίζουν τους εαυτούς τους πρωταγωνιστές μετατρέποντας τις ζωές τους σε ιστορίες. Το «Θανατάδικο» και το «Μήπως είσαι μάνα μου;» της Alison Bechdel, το «Marbles: Mania, Depression, Michelangelo and Me» της Ellen Forney, το «Persepolis» της Marjane Satrapi είναι ορισμένες από τις πιο επιτυχημένες περιπτώσεις. Η έκθεση «Συγγνώμη, μιλάω» που συνεχίζεται στο Ισπανικό Ινστιτούτο Θερβάντες της Αθήνας (Σκουφά 31, Κολωνάκι) μέχρι τις 17 Μαΐου (Δευτέρα έως Παρασκευή: 10.00-13.30 και 16.00-20.00, Σάββατο: 10.00-13.30, είσοδος ελεύθερη), σε συνεργασία με τον πολιτιστικό κόμβο CentroCentro του Δήμου της Μαδρίτης και το Comicdom Con Athens, είναι αφιερωμένη σε τέτοια αυτοβιογραφικά κόμικς στην ισπανική γλώσσα από 35 γυναίκες δημιουργούς προερχόμενες από διάφορες χώρες (Ισπανία, Αργεντινή, Μεξικό, Χιλή, Ιταλία, Γερμανία, Κολομβία, Περού). Σύμφωνα με τους διοργανωτές «ο τίτλος της έκθεσης αναφέρεται στην ανάγκη να αναδειχθεί και να δοθεί ορατότητα στο έργο αυτών των καλλιτεχνών. Απόσπασμα από την ιστορία της Barbara Alca Πρόκειται για έργα τολμηρά (κάποια μπορούν να χαρακτηριστούν και προκλητικά) λόγω της ειλικρίνειάς τους, που δεν αφήνουν τον θεατή αδιάφορο […] Η έκθεση δίνει έμφαση σε μια σειρά καθημερινών θεμάτων που είναι σημαντικά για την κατανόηση του αυτοβιογραφικού κόμικ: ο κόσμος των συναισθημάτων, το φεμινιστικό κόμικ με προσωπικές μαρτυρίες, η κοινότητα ΛΟΑΤΚΙ, η υγεία, ο χώρος εργασίας και το οικογενειακό και ιστορικό τραύμα». Συμπληρώνοντας την έκθεση, η Βιβλιοθήκη του Ινστιτούτου εκθέτει μια επιλογή αυτοβιογραφικών κόμικς γυναικών δημιουργών από τη συλλογή της που οι επισκέπτες μπορούν να διαβάσουν ελεύθερα στη φιλόξενη αίθουσα ανάγνωσης. Και το σχετικό link...

Το διεθνές φεστιβάλ comics της Αθήνας έρχεται για τα 20α γενέθλιά του στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων. Η Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων γίνεται στις 15, 16 και 17 Μαΐου, το απόλυτο σημείο συνάντησης για τους φίλους των comics. Mε προσκεκλημένο τον συν-δημιουργό του εμβληματικού V for Vendetta, David Lloyd, επετειακές και μουσικές εκθέσεις, ντοκιμαντέρ για τον θρυλικό Milo Manara (σε πρώτη προβολή), και περισσότερους από 200 διεθνείς και εγχώριους καλλιτέχνες στο μεγαλύτερο artists alley με νέα comics, η Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων γίνεται στις 15, 16 και 17 Μαΐου, το απόλυτο σημείο συνάντησης για τους φίλους των comics, της εικονογράφησης, του animation και των επιτραπέζιων παιχνιδιών, με ένα πλούσιο πρόγραμμα για κάθε λάτρη της pop κουλτούρας. Όπως κάθε χρόνο, το φεστιβάλ παραμένει το μόνο αυτής της κλίμακας με ελεύθερη είσοδο σε όλες τις δράσεις του, προσφέροντας παράλληλα δωρεάν τον κατάλογό του σε όλους τους επισκέπτες! ΟΙ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΑΚΗ ΈΚΘΕΣΗ: 20 Χρόνια Comicdom CON Athens – 30 Χρόνια Comicdom Μέσα από πρωτότυπο αρχειακό υλικό, εκδόσεις, αφίσες, φωτογραφίες και σπάνια τεκμήρια, ο επισκέπτης της κεντρικής επετειακής έκθεσης θα ακολουθήσει τα βήματα ενός ταξιδιού: από τις πρώτες αυτοεκδόσεις και τα fanzines που κυκλοφορούσαν χέρι με χέρι, μέχρι τη θεσμοθέτηση του Comicdom CON Athens. Η έκθεση φιλοξενεί παράλληλα όλα τα έργα που φιλοτέχνησαν διεθνείς και εγχώριοι καλλιτέχνες, ειδικά δημιουργημένα για το Φεστιβάλ από τους Milo Manara, John Romita Jr, Mark Buckingham, David Lloyd και Emanuela Lupacchino, μέχρι τους Μιχάλη Διαλυνά, Ηλία Κυριαζή, Τόμεκ, DaNi, Αγγελική Σαλαμαλίκη και Θανάση Πέτρου. Την οπτική εμπειρία συμπληρώνουν 8 νέες εικονογραφήσεις, φιλοτεχνημένες αποκλειστικά για τα 20α γενέθλια του μακροβιότερου διεθνούς φεστιβάλ comics της Αθήνας. Επιμέλεια: Λήδα Τσενέ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΑΚΗ ΕΚΘΕΣΗ: 20 Χρόνια, 20 Έργα-Σταθμοί: Η Άνθηση των Ελληνικών Comics Ανατρέχοντας στη δυναμική πορεία της εγχώριας σκηνής, παρουσιάζουμε 20 εμβληματικές εκδόσεις που σφράγισαν την πρόσφατη ιστορία της. Η επιλογή των έργων αντανακλά την εντυπωσιακή θεματική και καλλιτεχνική ωρίμανση των Ελλήνων δημιουργών, περιλαμβάνοντας – μεταξύ άλλων – ιστορικές καταγραφές (Αϊβαλί), λογοτεχνικές μεταφορές (Ερωτόκριτος), βιογραφίες εμβληματικών προσωπικοτήτων (Θανάσης Βέγγος: Η Γαλέρα της Ζωής μου), αλλά και το πρώτο εγχώριο εθνογραφικό comic (Σκουριές). Τα 20 αυτά έργα αφηγούνται την εξέλιξη μιας Τέχνης που δεν φοβάται να πειραματιστεί και να συγκινήσει. Επιμέλεια: Αριστείδης Κώτσης, Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου, Μέλανδρος Γκανάς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ: Παύλος Σιδηρόπουλος – Εν Κατακλείδι Ένα οπτικό ταξίδι στη ζωή και το έργο του «πρίγκιπα» της ελληνικής ροκ. Του «διανοούμενου αλήτη» που σφράγισε με τη μουσική του τις καρδιές μας, λοιδορήθηκε εν ζωή για την αντισυμβατικότητα και τις εξαρτήσεις του, αλλά αποθεώθηκε – ακόμη και από τους επικριτές του – σημαδεύοντας ανεξίτηλα τις επόμενες γενιές. Η έκθεση παρουσιάζει εικονογραφήσεις, καρέ και προσχέδια από το νέο graphic novel Παύλος Σιδηρόπουλος – Εν Κατακλείδι (εκδόσεις Μικρός Ήρως), σε σχέδιο Κωνσταντίνου Σκλαβενίτη και σενάριο Ηλία Κατιρτζιγιανόγλου, και θα πλαισιωθεί από την παρουσίαση της έκδοσης, με τη συμμετοχή ανθρώπων που έζησαν και συνεργάστηκαν στενά με τον Παύλο Σιδηρόπουλο. Επιμέλεια Έκθεσης: Γαβριήλ Τομπαλίδης ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ: Πολυκατοικίες – από το Ομώνυμο Τραγούδι του ΛΕΞ Εμπνευσμένο από το φημισμένο ομώνυμο κομμάτι του άλμπουμ 2ΧΧΧ του ΛΕΞ, οι Πολυκατοικίες είναι μια αφηγηματική κατάδυση στα χρόνια της οικονομικής κρίσης. Με ρυθμό που θυμίζει βιντεοκλίπ και εικόνες που κινούνται ανάμεσα στο ρεαλιστικό και το αφαιρετικό, ο Δήμος ξετυλίγει τη ζωή που έζησε όσο ήταν μακριά από τον πατέρα του. Η έκθεση παρουσιάζει εικονογραφήσεις, καρέ και προσχέδια από το graphic novel των εκδόσεων Μικρός Ήρως, σε σχέδιο Δημήτρη-Κρις Αγκαράι και σενάριο Μι Δέλτα. Η έκθεση θα πλαισιωθεί και από μια παρουσίαση της έκδοσης. Επιμέλεια Έκθεσης: Γαβριήλ Τομπαλίδης ΕΚΘΕΣΗ ΤΙΜΩΜΕΝΟΥ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ: Αντώνης Βαβαγιάννης Αν υπάρχει ένας δημιουργός comics/γελοιογράφος, το έργο του οποίου αναδείχθηκε σε εθνικό φαινόμενο, συγκρίσιμο μόνο με αυτό του Αρκά, τότε αυτός είναι ο Αντώνης Βαβαγιάννης, δημιουργός της εμβληματικής best seller σειράς Κουραφέλκυθρα, με περισσότερα από 17 χρόνια αδιάκοπης παρουσίας, πάνω από 10 εκδόσεις και δεκάδες χιλιάδες followers στα social media. Ως τιμώμενος καλλιτέχνης του φετινού Φεστιβάλ ο Αντώνης Βαβαγιάννης επιμελήθηκε το επίσημο εικαστικό του, ενώ η παρούσα έκθεση καταγράφει την πορεία του μέσα στο χρόνο, με τα πιο αστεία έργα και strips του, επιλεγμένα από τον ίδιο. ΟΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΠΡΟΣΚΕΚΛΗΜEΝΟΙ Ο David Lloyd αποτελεί μια εμβληματική φυσιογνωμία της 9ης Τέχνης, διεθνώς αναγνωρισμένος ως ο εικονογράφος και συνδημιουργός του V for Vendetta. Το έργο του έχει επηρεάσει βαθιά την παγκόσμια εικονογραφία, με το σχέδιό του να μετατρέπεται σε σύμβολο κοινωνικών κινημάτων. Με μια καριέρα που εκτείνεται από την πρωτοποριακή ψηφιακή πλατφόρμα Aces Weekly έως την πρόσφατη καταξίωσή του στις Καλές Τέχνες μέσω εκθέσεων ζωγραφικής, ο Lloyd γεφυρώνει την pop κουλτούρα με την υψηλή τέχνη. Ο PJ Holden συγκαταλέγεται στους πιο αναγνωρίσιμους εικονογράφους της βρετανικής σκηνής, έχοντας σφραγίσει με το έργο του τον θρυλικό Judge Dredd στο περιοδικό 2000AD. Η πορεία του καλύπτει είδη, από τη δυστοπική επιστημονική φαντασία έως το ιστορικό πολεμικό δράμα. Πρωτοπόρος της ψηφιακής μετάβασης των comics, ανέπτυξε καινοτόμες εφαρμογές που προσέλκυσαν το ενδιαφέρον κολοσσών όπως η NBC Universal. Η Arianna Turturro είναι καταξιωμένη editor στην DC Comics, καθώς και καλλιτέχνιδα, συγγραφέας και performer. Απόφοιτος της Σχολής Εικαστικών Τεχνών στη Νέα Υόρκη, φέρει βαθιά κατανόηση του μέσου στην εργασία της ως επιμελήτρια σειρών όπως η βραβευμένη με GLAAD Media, Poison Ivy, και το βραβευμένο με Eisner διήγημα Finding Batman. Η Turturro θα συμμετέχει στην φετινή Agora, δίνοντας τη δυνατότητα σε Έλληνες καλλιτέχνες να αποκτήσουν πρόσβαση σε μία από τις μεγαλύτερες εκδοτικές comics στον κόσμο. Τη λίστα προσκεκλημένων ολοκληρώνουν οι Βρετανοί καλλιτέχνες Simon Davis και Boo Cook, γνωστοί για τη συνεργασία τους με την 2000 AD (σε συνεργασία με το Relax Your Soul Comics). ΤΟ ARTISTS ALLEY Σχεδόν 200 δημιουργοί comics και εικονογράφοι, καταξιωμένοι, ανερχόμενοι, αλλά και πρωτοεμφανιζόμενοι, θα έχουν τη δυνατότητα να παρουσιάσουν τις νέες, αλλά και παλαιότερες δουλειές τους στους τομείς των comics και της εικονογράφησης. Παράλληλα και λόγω της επέλασης της Τεχνητής Νοημοσύνης στην πολιτιστική βιομηχανία, το Φεστιβάλ στηρίζει και προστατεύει τους καλλιτέχνες, βάζοντας τον κανόνα που απαγορεύει τη συμμετοχή με έργα δημιουργημένα από A.I. ΤΑ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ & ΟΙ ΕΚΔΟΤΙΚΕΣ Περισσότερες από 60 επιχειρήσεις και εκδοτικές συμμετέχουν στο Φεστιβάλ, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να επικοινωνήσουν τα προϊόντα τους, νέες αλλά και παλαιότερες εκδόσεις. Η σημασία του Comicdom CON Athens στην εγχώρια σκηνή comics, αποτυπώνεται από το γεγονός ότι ένα εξαιρετικά υψηλό ποσοστό της ετήσιας εκδοτικής παραγωγής συντονίζεται για να συμπέσει με τη μεγάλη γιορτή των comics. ΟΙ ΠΡΟΒΟΛΕΣ Ο αποκαλούμενος Μαέστρος, Milo Manara έφερε επανάσταση απελευθερώνοντας την γυναικεία επιθυμία μέσω των πρωταγωνιστριών των comics του. Η καριέρα του σημαδεύτηκε από τη συνάντησή του με τον Hugo Pratt, μέντορα και φίλο του, και από την εξερεύνηση της δύναμης του σεξ ως πολιτικής πράξης, με αποκορύφωμα την έκδοση του Il gioco. Η συνεργασία του με τον Federico Fellini επαναπροσδιόρισε τα όρια μεταξύ ερωτισμού, κινηματογράφου και κόμικς, και το αδιαμφισβήτητο στυλ του τον κατέστησε σημείο αναφοράς για ολόκληρες γενιές. Η προβολή πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών. Manara – Ντοκιμαντέρ της Valentina Zanella σε πρώτη πανελλήνια προβολή. Animasyros Shorts – Southern Voices, Animated Stories Σε συνεργασία με το διεθνές φεστιβάλ animation Animasyros, προβάλλουμε ένα πρόγραμμα ταινιών μικρού μήκους του δικτύου Festivals Animation Network, με θεματική την Ελευθερία, και shorts από την Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία, την Κύπρο και την Πορτογαλία. TAF Animation Shorts Αγγελικό; Ανίερο; Μάλλον Ανιαρό κι Ανθρώπινο. Το Thessaloniki Animation Festival παρουσιάζει ένα διεθνές πρόγραμμα ταινιών μικρού μήκους, το οποίο μέσα από τον τρόμο, το χιούμορ, το δράμα, ακόμα και την ποίηση, εξερευνά το δίπολο φυσικό/μεταφυσικό. Animasyros Shorts – FAN Children Films Προσαρμοσμένες για προβολή σε παιδικά κοινά και οικογένειες, καθώς πέραν της καταλληλότητάς τους οι περισσότερες δεν περιέχουν διαλόγους, έρχεται από το Animasyros, ένα πρόγραμμα ταινιών μικρού μήκους για τους μικρούς, αλλά και τους ενήλικες λάτρεις των κινουμένων σχεδίων. ΤΟ ΝΙΚΗΤΗΡΙΟ COSPLAY ΠΑΕΙ (ΚΑΙ ΦΕΤΟΣ) ΕΥΡΩΠΗ Το Comicdom Cosplay, η πιο δημοφιλής δράση του Φεστιβάλ, επιστρέφει και φέτος ως ο εθνικός προκριματικός του πανευρωπαϊκού Europa Cosplay Cup. Μέσα από χειροποίητα κοστούμια υψηλής ποιότητας, καλλιτέχνες cosplayers ενσαρκώνουν τρισδιάστατα αγαπημένους ήρωες από anime, comics, video games και ταινίες. Ο μεγάλος νικητής θα ταξιδέψει στην Τουλούζη της Γαλλίας, εκπροσωπώντας επάξια την ελληνική κοινότητα σε έναν από τους σημαντικότερους διεθνείς διαγωνισμούς του χώρου. ΤΟ CCA2026 ΦΙΛΟΞΕΝΕΙ ΤΟ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΠΡΩΤΑΘΛΗΜΑ YU-GI-OH! 2026 Το Yu-Gi-Oh! World Championship National Qualifier – Greek National 2026, το σημαντικότερο ετήσιο τουρνουά για το παιχνίδι καρτών Yu-Gi-Oh! Trading Card Game στην Ελλάδα φιλοξενείται για ακόμη μια χρονιά στο Φεστιβάλ, σε ένα διήμερο event (Σάββατο και Κυριακή) με τα National στη κεντρική σκηνή και side events (advanced, win a mat, Genesys) για κάθε προτίμηση. Διοργάνωση: Κάισσα ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΟΥΝ: Agora: Εγχώριοι καλλιτέχνες και εκδότες παρουσιάζουν τα έργα τους σε διεθνείς εκδότες, επιμελητές και πράκτορες δικαιωμάτων, με στόχο τη διεθνή δικτύωση και την – εκτός συνόρων – καριέρα. Τελετή Απονομής Ελληνικών Βραβείων Κόμικς (σε συνεργασία με την Ελληνική Ακαδημία Κόμικς) Πρόγραμμα ειδικά διαμορφωμένο για γονείς και παιδιά (σε επιμέλεια της Athens Comics Library) Θεματικές συζητήσεις/panels (με τη συμμετοχή εκδοτών, δημιουργών, θεωρητικών των comics, επαγγελματιών του χώρου και δημοσιογράφων) Συναυλία της Fantasy Choir, με μελωδίες από ταινίες, σειρές, video games και anime, τα οποία, είτε ξεκίνησαν από comics, manga και graphic novels, είτε δημιουργήθηκαν από αυτά. Εργαστήρια από καταξιωμένους Έλληνες και διεθνείς δημιουργούς σε τεχνικές σεναρίου, εικονογράφησης, δημιουργίας και προώθησης comics και animation. Sketch Event με τη συμμετοχή Ελλήνων και ξένων δημιουργών, όπου και τα έργα κληρώνονται στο κοινό. Το πλήρες πρόγραμμα του CCA2026, ανακοινώνεται σταδιακά στην ιστοσελίδα comicdom-con.gr και στα social media (Facebook, Instagram και Tik-Tok) Παρασκευή 15, Σάββατο 16 και Κυριακή 17 Μαΐου, 11:00-21:30 Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων (Πειραιώς 100) Είσοδος από ΜΕΤΡΟ Στάση Κεραμεικός – Οδός Ιάκχου Και το σχετικό link...

Μια εμβληματική συλλογή πρωτοποριακών γελοιογραφιών του Αλέξη Κυριτσόπουλου άνοιξε τον δρόμο για την αντίσταση του εικαστικού κόσμου ενάντια στη λογοκρισία της χούντας. Η λογοκρισία που αντιμετώπιζαν εικαστικοί καλλιτέχνες και γελοιογράφοι δεν ήταν προϊόν της 21ης Απριλίου, καθώς η εμφυλιακή και μετεμφυλιακή Δεξιά είχαν φροντίσει να δείξουν τη σιδερένια πυγμή τους από πολύ νωρίτερα. Σίγουρα όμως, η χούντα των συνταγματαρχών έκανε τα πράγματα χειρότερα. «Απέναντι στη νέα πραγματικότητα, διαμορφώθηκαν, στη μικρή κοινότητα των γελοιογράφων, δύο τάσεις: η μία που υποστήριζε ότι πολιτική γελοιογραφία υπό καθεστώς λογοκρισίας δεν νοείται και η άλλη που υποστήριζε ότι η πολιτική γελοιογραφία μπορούσε να επιβιώσει της λογοκρισίας μέσω του υπονοούμενου και του υπαινιγμού. Σε όσους αργά ή γρήγορα μάζεψαν τα μελάνια τους, έπλυναν τα πενάκια τους και στράφηκαν αλλού, συγκαταλέγονται ο Μποστ, ο Μίνως Αργυράκης, ο Γιάννης Καλαϊτζής κ.ά. ενώ σ’ αυτούς που προσπάθησαν να συνεχίσουν κάτω από τις εντελώς νέες συνθήκες που επέβαλε η λογοκρισία ανήκουν ο Κώστας Μητρόπουλος, ο Βασίλης Χριστοδούλου, ο Κυρ κ.ά.» περιγράφει η Κατερίνα Δέδε, διευκρινίζοντας ότι «η παραπάνω διάκριση δεν υποκρύπτει κανενός είδους αξιολογική κρίση», στο άρθρο της με τίτλο «Ελλάς Ελλήνων – και όχι μόνο – Γελοιογράφων» με θέμα τις γελοιογραφίες στον αντιδικτατορικό Τύπο του εξωτερικού στο αφιέρωμα του περιοδικού «Αρχειοτάξιο» τον Μάιο του 2006. Κάπου ανάμεσα στις δυο αυτές κατηγορίες βρίσκεται ο Αλέξης Κυριτσόπουλος (γεν. 1943), ο οποίος λίγο μετά την είσοδο της χώρας στην Επταετία έφυγε για το Παρίσι. Στην Ελλάδα είχε ξεκινήσει να σπουδάζει στη Νομική, αλλά τα σκίτσα και η ζωγραφική τον ενδιέφεραν περισσότερο. «Για να έχουν λόγο ύπαρξης (σ.σ.: τα σκίτσα) τα έκανα γελοιογραφίες. Στα 21 μου είχα γνωρίσει τη δουλειά του εικονογράφου Σολ Στάινμπεργκ, έβλεπα και όσα έκανε ο Μίνως Αργυράκης και μου άρεσαν. Όταν έφυγα το ’67 από την Αθήνα ήμουν ένας γνωστός γελοιογράφος που έβγαζε λεφτά από τη δουλειά του. Είχα ξεκινήσει από τους “Δρόμους της Ειρήνης” και μετά είχα πάει στην “Αυγή”» δήλωνε σε συνέντευξή του στη Μαριλένα Αστραπέλλου για το BHMAgazino στις 24/9/2023. Στο Παρίσι, βαθύτατα επηρεασμένος από τα όσα συνέβαιναν στην Ελλάδα, δημιουργούσε πρωτοποριακά σκίτσα και γελοιογραφίες με μια γοητευτικά επιτηδευμένη απλότητα, συχνά σαν μονοκοντυλιές που είχαν ως άμεσο ή έμμεσο θέμα τους τη χούντα και παρακινούσαν εμμέσως κι άλλους καλλιτέχνες να αντισταθούν. Ο βλοσυρός δάσκαλος που παραδίδει μάθημα φορώντας γάντια του μποξ, ο λογοκριτής με το πριόνι, οι γονείς που δίνουν δώρο στον απορημένο γιο τους ένα τανκς, ο αστυνόμος με το κλομπ, ο μετανάστης που εγκαταλείπει την Ελλάδα ήταν ορισμένα από τα έργα του που κυκλοφόρησαν στο Παρίσι από την «Ένωση των εν Παρισίοις Ελλήνων Σπουδαστών» και το 1974 στη χώρα μας στη συλλογή «Ελλάς» (εκδόσεις Πλειάς). Όλα αποτελούν σπουδαία ιστορικά ντοκουμέντα και τεκμήρια μιας όχι και τόσο μακρινής εποχής που δεν θα θέλαμε να ξαναζήσουμε αλλά γι’ αυτό χρειάζεται αγώνας. Σήμερα, 18 Απριλίου, ολοκληρώνεται η έκθεση «Θέατρο Αναμνήσεων» του Αλέξη Κυριτσόπουλου στην Γκαλερί Σκουφά (Σκουφά 4, Κολωνάκι) ενώ στις 24 Απριλίου τελειώνει η έκθεση «1967-1974. Κουλτούρες σε Αντιπαράθεση, Ζωή – Τέχνη – Προπαγάνδα» στο Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Βασ. Όλγας 108, Θεσσαλονίκη που περιλαμβάνει πολλά έργα του καλλιτέχνη από την Επταετία. Και το σχετικό link...

Η έκθεση «Μανάρα και Φελίνι: Όνειρο και Σχέδιο» εγκαινιάστηκε την Πέμπτη 2 Απριλίου με την παρουσία του Ιταλού «Μαέστρο» των ερωτικών κόμικς. Απότοκο της συνεργασίας του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου Αθηνών με το Comicdom Con Athens 2026 – το οποίο κλείνει φέτος τα 20 χρόνια ζωής του και έχει πλούσιες προφεστιβαλικές δράσεις – και το Comicon Napoli, η έκθεση αποτελεί έναν φόρο τιμής σε δύο ιερά τέρατα της σύγχρονης ιταλικής τέχνης και αφήγησης: στον Μίλο Μανάρα και τον Φεντερίκο Φελίνι. Χωρισμένη σε τέσσερις ενότητες («Ταξίδι στην Τουλούμ», «Το Ταξίδι του Τζ. Μαστόρνα», «Οι Εικονογραφήσεις για την Costa Atlantica» και «Διαφήμιση»), περιλαμβάνει πρωτότυπες σελίδες και σχέδια του Μίλο Μανάρα, τα οποία είτε εμπνέονται ευθέως από το ονειρικό, φελινικό σύμπαν, είτε αποτελούν προϊόν της συνεργασίας των δύο κορυφαίων Ιταλών καλλιτεχνών. Μεταξύ των εκθεμάτων συναντά κανείς ακόμα και σπάνια, πρωτότυπα σχέδια του ίδιου του Φελίνι, αναδεικνύοντας μια λιγότερο γνωστή πτυχή της δημιουργικότητας του σπουδαίου σκηνοθέτη. Το σχέδιο του Μίλο Μανάρα με τον Μαρτσέλο Μαστρογιάννι χρησιμοποιήθηκε ως αφίσα της έκθεσης. Σε μια κατάμεστη αίθουσα, ο Μίλο Μανάρα μίλησε για όλα: τα κόμικς του, τον ερωτισμό, την πολιτική, τον πόλεμο. Περισσότερο όμως, μίλησε για τον κόσμο του Φελίνι. «Μετά το 8 ½ έγινα φανατικός του: όπως οι άλλοι κρεμούσαν στα δωμάτιά τους φωτογραφίες και αφίσες των Rolling Stones, των Beatles, εγώ κρεμούσα δικές του», εκμυστηρεύεται στη Μυρτώ Τσελέντη που συντόνισε τη συζήτηση. Η γνωριμία των δύο αντρών έγινε το 1984, όταν ο Μανάρα σχεδίασε την τετρασέλιδη ιστορία Senza titolo (Χωρίς Τίτλο), εμπνευσμένη από ένα σχέδιο για ένα όνειρο του Φελίνι, με πρωταγωνιστή έναν Κινέζο στο αεροδρόμιο της Ρώμης. Ήταν η συμμετοχή του Μανάρα στα 64α γενέθλια του Φελίνι, την οποία ο τελευταίος ξεχώρισε, οδηγώντας στη γνωριμία τους, η οποία εξελίχθηκε σε φιλία και, αργότερα, σε συνεργασία. «Είχα πάει να τον βρω για να κάνουμε διορθώσεις, ενώ παραθέριζε με τη σύζυγό του σε ένα θέρετρο με ιαματικά λουτρά. Ήταν high season και δεν έβρισκε δωμάτιο για μένα, οπότε ζήτησε από το ξενοδοχείο που έμενε να βάλουν ένα ράντζο στο δωμάτιό τους. Έχω την τιμή να έχω μοιραστεί ένα βράδυ με το ζευγάρι Φεντερίκο Φελίνι και Τζουλιέτα Μασίνα», είπε χαμογελώντας αμήχανα, καθώς οι γλαφυρές αφηγήσεις του μετέφεραν τους παρευρισκόμενους σε μια άλλη εποχή. Σε μια εποχή όπου τα όνειρα όχι απλά επιτρέπονταν, αλλά συχνά επιβάλλονταν. O μεγάλος Ιταλός καλλιτέχνης στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών. «Τα όνειρα έχουν επηρεάσει το έργο μου – όπως έλεγε κι ο Ούγκο Πρατ, στα κόμικς, στο σινεμά, στη λογοτεχνία, είναι χαζό να παρουσιάζεις την πραγματικότητα όπως είναι. Η ανάμιξη της φαντασίας με την πραγματικότητα είναι στοιχείο πολλών αφηγητών. Εκτός από το όνειρο, ή μάλλον περισσότερο από αυτό, στον έργο του Φελίνι είναι σημαντική η μνήμη. Αυτή επιλέγει ποια πράγματα θυμόμαστε, ποια όχι, αλλοιώνοντας συχνά την πραγματικότητα», εξηγεί καθώς μνημονεύει έργα όπως το Αμαρκόρντ που σημαίνει «θυμάμαι». «Μπορεί να πάμε σε ένα μέρος που θυμόμαστε από παιδιά και να είναι πολύ διαφορετικό, γιατί όταν το πρωτοείδαμε η αντίληψη του χώρου, των διαστάσεων, ήταν διαφορετική. Τα σκηνικά του Φελίνι πάντα στόχευαν στη δημιουργία αυτής της αίσθησης, στη μετάδοση της έκπληξης του να βλέπεις κάτι για πρώτη φορά». Και το σχετικό link...

Στη συνάντησή μας με τον 81χρονο, σήμερα, Milo Manara, μιλήσαμε για τους κυριότερους σταθμούς της επαγγελματικής διαδρομής του για τη συνεργασία του με δημιουργούς όπως ο Ούγκο Πρατ και ο Φεντερίκο Φελίνι, για τις σχέσεις ερωτισμού και πορνογραφίας, αλλά και, με αφορμή την κυκλοφορία του κόμικς «Καραβάτζιο» στα ελληνικά (από τις εκδόσεις Chaniartoon Press και DocMZ Publishing), για τις σχέσεις ζωγραφικής, κόμικς και κινηματογράφου και το μέλλον της τέχνης στα χρόνια της Α.Ι. Εγκαινιάστηκε την Πέμπτη 2 Απριλίου στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών η μεγάλη έκθεση με τίτλο «Μανάρα και Φελίνι: Όνειρο και Σχέδιο», στο πλαίσιο των προφεστιβαλικών εκδηλώσεων του 20ού Comicdom Con Athens 2026, η οποία θα συνεχιστεί μέχρι και τις 20 Μαΐου. Λίγο πριν από την κεντρική εκδήλωση με εκλεκτό προσκεκλημένο τον Milo Manara και συντονίστρια τη Μυρτώ Τσελέντη, είχαμε τη χαρά να συζητήσουμε με τον σπουδαίο Ιταλό δημιουργό, ιδιαιτέρως αγαπητό στο ελληνικό κοινό ήδη από τη δεκαετία του ’80. Ο Μίλο Μανάρα με τον John Antono ● Είστε ταυτισμένος στη συνείδηση του ελληνικού, αλλά και του παγκόσμιου κοινού με την τέχνη των κόμικς, ως ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους δημιουργούς. Τι είναι για εσάς τα κόμικς; Τι κρατάτε από όλη αυτή τη διαδρομή; Θεωρούσα πάντοτε την εμπορική επιτυχία ως βασικό προαπαιτούμενο για να συνεχίσω να κάνω αυτό το επάγγελμα. Αν δεν είχα αναγνώστες, θα έπρεπε να αλλάξω δουλειά. Πάντοτε, έκανα μόνο κόμικς. Μου ζήτησαν ορισμένες φορές να διδάξω, αλλά δεν το έκανα ποτέ. Θεωρώ επομένως τον εαυτό μου πάρα πολύ τυχερό, που συνεχίζω όλα αυτά τα χρόνια από το 1968 μέχρι και σήμερα, 58 χρόνια μετά, να κάνω το ίδιο πράγμα. ● Για ποιο από τα καλλιτεχνικά δημιουργήματά σας είστε περισσότερο περήφανος; Ποιο απολαύσατε περισσότερο κατά τη διαδικασία; (Γέλιο) Είναι πολύ δύσκολο να απαντήσω σε αυτή την ερώτηση, ωστόσο μπορώ να διακρίνω τρεις βασικές συνιστώσες στα έργα μου. Αφενός είναι οι ιστορίες μου, από το πρώτο ακόμα αφήγημα, με τον Τζουζέπε Μπέργκμαν (σ.σ.: «H. P. και Τζουζέπε Μπέργκμαν», 1978 – ακολούθησαν άλλες πέντε μεταξύ 1980 και 2004), με τις οποίες είμαι πολύ δεμένος. Στη συνέχεια, το μεγάλο ρεύμα με τις ιστορίες του Ούγκο Πρατ (σ.σ.: βλ. «Ινδιάνικο Καλοκαίρι», 1987) – γιατί μπορώ να υπερηφανευτώ ότι είμαι ο μοναδικός καλλιτέχνης κόμικς για τον οποίο ο Ούγκο Πρατ έγραψε κάποια σενάρια – και μετά είναι όλη η συνεργασία με τον Φελίνι, που αποτελεί για μένα άλλο σπουδαίο κεφάλαιο. Οπότε, μέσα σε αυτά, είναι πολύ δύσκολο να διακρίνω κάποιο έργο. Ο «Καραβάτζιο» του Μανάρα, που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις DocMZ Publishing & Chaniartoon Press. ● Στα κόμικς σας, παρότι ο γυναικείος ερωτισμός διαμεσολαβείται αναπόφευκτα από αυτό που λέμε «αντρικό βλέμμα», βλέπουμε καθαρά ότι στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων υπάρχει σεβασμός στο γυναικείο σώμα και δίνεται προτεραιότητα στη γυναικεία επιθυμία. Θεωρείτε, παρ’ όλα αυτά, ότι επηρέασε τη δουλειά σας η πολιτική ορθότητα και το κίνημα «MeToo»; Μεγάλωσα σε μια οικογένεια στην οποία ήμασταν έξι αδέρφια – εγώ ήμουν ο τέταρτος – και ήμασταν τρία αγόρια και τρία κορίτσια, συν η μαμά και ο μπαμπάς. Οπότε υπήρχε ένας ισοδύναμος χωρισμός των φύλων και των ρόλων. Επίσης οι μισθοί της μαμάς και του μπαμπά ήταν ίδιοι, οπότε υπήρχε πραγματικά ένα ισότιμο στάτους. Μεγάλωσα, λοιπόν, σε ένα πλαίσιο στο οποίο δεν θα μπορούσα να διανοηθώ να μην τρέφω σεβασμό προς τη γυναίκα, γιατί θα το θυμόμουν από τις αντιδράσεις των αδελφών μου. Ως προς τον ερωτισμό, πάντα πίστευα ότι αυτός μπορεί να υφίσταται μόνο όταν η γυναίκα είναι πρωταγωνίστρια. Σκέφτομαι, για παράδειγμα, αυτές τις ταινίες που είχαν βγει στην Ιταλία τις δεκαετίες του ’60 και του ’70, του είδους commedia all' italiana, αυτές οι ψευδοερωτικές ταινίες, στις οποίες η γυναίκα ήταν πάντα σαν αντικείμενο στις ορέξεις του άντρα, κάτι που συνέβαινε και σε πολλά κόμικς τέτοιου τύπου. Σε αυτό πιστεύω ότι δεν υπάρχει καν ερωτισμός. Επομένως, εγώ προσπάθησα να ζωγραφίζω ερωτικές ιστορίες στις οποίες η γυναίκα θα είναι πάντα πρωταγωνίστρια. Οι περισσότερες από αυτές φτιάχτηκαν, προφανώς, πριν από το κίνημα του «Me Too». Ωστόσο, μετά το «Me Too» έγινα ακόμη πιο προσεκτικός στο πώς σχεδιάζω, γιατί δεν θα ήθελα σε καμία περίπτωση να φανεί ότι δεν σέβομαι τη γυναίκα και τη σεξουαλικότητά της. Επιπλέον θεωρώ ότι πολιτικά το «Me Too» ήταν πάρα πολύ χρήσιμο στο να αποκαλυφθούν μηχανισμοί των ανθρώπων που κατέχουν την εξουσία, γιατί [η σεξουαλική κακοποίηση] ήταν ο τρόπος με τον οποίο επιδείκνυαν και έκαναν κατάχρηση αυτής της εξουσίας. Αν ήμουν εγώ ένας άνθρωπος της εξουσίας δεν θα έβρισκα καν ερωτική ικανοποίηση στο να ασκήσω τέτοια δύναμη προς τη γυναίκα. Αρνούμαι μια τέτοια στάση, όχι μόνο πολιτικά, αλλά και από ερωτικής άποψης. ● Είναι γνωστό ότι στην εποχή μας το γυμνό, το ερωτικό και το πορνογραφικό τείνουν να οδηγούνται σε μια ταύτιση μέσω της αντικειμενοποίησης της γυναίκας και της εμπορευματοποίησης της σεξουαλικής επιθυμίας. Ποια είναι όμως τα στοιχεία που διαφοροποιούν αυτά τα τρία; Γενικά το γυμνό δεν είναι απαραίτητο να είναι ερωτικό. Σκεφτείτε τα έργα του Πραξιτέλη και της αρχαίας ελληνικής γλυπτικής: ένα γυμνό σώμα δεν σημαίνει ότι μεταφέρει απαραίτητα κάποιο ερωτικό μήνυμα. Όπως, επίσης, ο ερωτισμός δεν προϋποθέτει το γυμνό. Μπορεί να υπάρχει κάτι πάρα πολύ ερωτικό, χωρίς να υπάρχει καν γυμνό. Πολλοί επιχείρησαν να ορίσουν τη διαφορά ερωτικού και πορνογραφικού: ο Γούντι Άλεν είχε πει ότι η πορνογραφία είναι ο ερωτισμός των άλλων, δηλαδή ότι αυτό που εγώ θεωρώ πορνογραφικό, για κάποιον άλλο μπορεί να είναι ερωτικό. H Μέι Γουέστ, μία πολύ πνευματώδης ηθοποιός, όταν της έκαναν αυτή την ερώτηση είπε ότι «εάν τα πλάνα έχουν συγκεκριμένη εστίαση είναι πορνογραφικά. Εάν δείχνουν πιο θολά κάποια σημεία, σημαίνει ότι είναι ερωτικά». Αυτό που πιστεύω είναι ότι ο ερωτισμός είναι η πολιτισμική επεξεργασία της σεξουαλικότητας που κάνει μια κοινωνία, ενώ η πορνογραφία είναι απλώς μια ωμή, ανεπεξέργαστη αποτύπωση. Εκείνο που δυστυχώς παρατηρούμε στην εποχή μας είναι ότι όσο η πορνογραφία αυξάνεται και είναι τόσο εύκολα προσβάσιμη, τόσο ο ερωτισμός εξαφανίζεται ολοένα και περισσότερο. Η ελληνική έκδοση της εικονογραφημένης αυτοβιογραφίας του δημιουργού, με τον τίτλο «Αυτοπροσωπογραφία» (ΚΨΜ, 2022). ● Εγκαινιάζεται σήμερα η εξαιρετική έκθεση για τη συνάντηση ανάμεσα σε εσάς και τον θρυλικό σκηνοθέτη Φεντερίκο Φελίνι. Στο βιβλίο σας (σ.σ.: «Αυτοπροσωπογραφία», εκδ. ΚΨΜ, 2022) του αφιερώνετε αρκετά κεφάλαια, εκφράζοντας τον θαυμασμό σας, και αναφέρεστε εκτενώς στη γνωριμία σας που εξελίχθηκε σε μια βαθιά φιλία. Με λίγα λόγια, πώς θα περιγράφατε τη φιλία σας με τον Φελίνι; Τι σας έχει μείνει από εκείνον, 33 χρόνια μετά τον θάνατό του; Ήταν τεράστια τύχη να γνωρίσω τον Φελίνι και ήταν μια συνεργασία που δεν γεννήθηκε από τη μια μέρα στην άλλη. Καλλιεργήθηκε με την εξής αφορμή: ο Βιντσέντζο Μόλικα είχε ζητήσει από σχεδιαστές να σχεδιάσουν κάποια έργα για τα εξηκοστά τέταρτα γενέθλια του Φελίνι – κάποια από αυτά βρίσκονται και εδώ, στην έκθεση. Στον Φελίνι άρεσαν τόσο πολύ τα δικά μου, που με προσκάλεσε στην Τσινετσιτά (σ.σ.: Στούντιο Cinecittà) – και ο Φελίνι ήταν μεγάλος λάτρης των κόμικς. Από την άλλη, και εγώ ήμουν τεράστιος θαυμαστής του Φελίνι, από τότε που είδα το 8½. Όταν με πήρε τηλέφωνο, ένιωθα σαν να με είχε καλέσει σε άλλη εποχή ο Ραφαέλο, ο Μικελάντζελο ή ο Φειδίας. Ένας μύθος της Τέχνης! Η συνεργασία μας δεν ξεκίνησε από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά προέκυψε στην πορεία, καθώς αναπτυσσόταν και η μεταξύ μας φιλία. ● Αν θα έπρεπε να τοποθετήσετε πλησιέστερα την τέχνη σας, ανάμεσα στη ζωγραφική και τον κινηματογράφο, πού θα καταλήγατε; Με τι από τα δύο θεωρείτε ότι συγγενεύει πιο πολύ η τέχνη των κόμικς, αλλά και η αντίληψή σας ως δημιουργού; Ο κινηματογράφος και τα κόμικς είναι πολύ κοντινοί συγγενείς. Αρκεί να σκεφτεί κανείς τα κινούμενα σχέδια, που είναι ο κρίκος που τα συνδέει. Ξεκίνησαν μάλιστα την ίδια περίοδο, άρα είναι και συνομήλικοι. Και τα δύο είναι αφηγηματικά μέσα. Αυτό που ο Παζολίνι αποκαλούσε την τέχνη της κατασκευασμένης αφήγησης. Ενώ η ζωγραφική έχει μια διαφορετική προσέγγιση. Το πιο σημαντικό στη ζωγραφική είναι ο τρόπος με τον οποίο θα απεικονιστεί το θέμα που αναπαράγεις. Φέρνω, για παράδειγμα, τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου που έχει φιλοτεχνηθεί από διάφορους καλλιτέχνες: μεταξύ του Φρα Αντζέλικο και του Λεονάρντο υπάρχει άβυσσος, ακόμα κι αν καταπιάστηκαν με το ίδιο θέμα, ακόμα κι αν τα πρόσωπα που απεικονίζονται είναι τα ίδια. Αυτό που μετράει είναι το αντικείμενο. Ένας καλλιτέχνης κόμικς, όμως, θα δώσει βάρος στο πώς το υποκείμενο, ο χαρακτήρας, εξελίσσεται μέσα σε αυτή τη διαδικασία. Αυτή είναι και η οπτική του κινηματογραφιστή, γι’ αυτό βλέπω πολύ πιο κοντινή συγγένεια κόμικς και κινηματογράφου. Ο κινηματογράφος μπορεί να έχει προτέρημα στη μουσική, στην κίνηση και όλα αυτά που τα κόμικς δεν έχουν. Ωστόσο και τα κόμικς έχουν το δικό τους προτέρημα ως προς τον κινηματογράφο, βρίσκονται σε μια πιο ενεργή διάδραση με τον αναγνώστη και επιπλέον δεν έχουν όρια στην έκφραση. Με τα κόμικς μπορείς να κάνεις ό,τι θέλεις. «Donna del Soccorso» (2004), υδατογραφία αφιερωμένη στο ιταλικό νησί Ίσκια. ● Σήμερα η Τεχνητή Νοημοσύνη μοιάζει να έχει κατακλύσει τα πάντα, από την εικονογράφηση και τη λογοτεχνία μέχρι τη μουσική και το animation. Τι θα λέγατε σε ένα νέο παιδί που φιλοδοξεί τώρα να ακολουθήσει επαγγελματικά τη δουλειά του σκιτσογράφου; Γιατί να το κάνει; Δεν δέχομαι κανέναν ανταγωνισμό με την Τ.Ν. Ακόμα και αν μπορεί, κλέβοντας τις δουλειές άλλων, να «ζωγραφίσει» καλύτερα από μένα, της λείπει η ανθρώπινη ζωντάνια, η ερωτική σχέση ανάμεσα στον δημιουργό και το έργο του. Απολαμβάνω τη διαδικασία του σχεδίου, η οποία εμπεριέχει μια συνεχή έρευνα και βελτίωση. Σίγουρα η Α.Ι. έχει την αξία της, αλλά αυτή την ευχαρίστηση της όξυνσης της φαντασίας και της κοπιαστικής δημιουργικότητας δεν μπορεί να την προσφέρει ούτε στον δημιουργό, ούτε στον αναγνώστη. Η Τ.Ν. τρέφεται μόνο από τα έργα του παρελθόντος, δεν μπορεί να δημιουργήσει κάτι ολότελα καινούργιο με τον τρόπο που το κάνει η ανθρώπινη εφευρετικότητα επί τόσους αιώνες. Αυτό είναι το πλεονέκτημα του καλλιτέχνη – και θα έλεγα στα νέα παιδιά να μη στερήσουν από τον εαυτό τους την απόλαυση αυτής της «ερωτικής σχέσης» που γεννά η καλλιτεχνική δημιουργία και είναι μια σχέση ζωής. Και το σχετικό link...

Συναντήσαµε τον θρύλο της κόµικς κουλτούρας µε αφορµή την έκθεση «Manara και Fellini: Όνειρο και σχέδιο». Ο Μίλο Μανάρα ανήκει στο πάνθεον της µεταπολεµικής κουλτούρας. Μέσα από τη δική του δουλειά ανανεώθηκε ριζικά η θέση του ερωτισµού στα ευρωπαϊκά κόµικς και άλλαξε ο τρόπος που αντιµετωπίζεται η επιθυµία. Παράλληλα, η στάση του απέναντι στη λογοκρισία και την ελευθερία της έκφρασης τον καθιστούν σηµαντικό σηµείο αναφοράς για τη σχέση τέχνης και κοινωνίας σήµερα. Τα πρώτα του βήµατα έγιναν στα λαϊκά και εµπορικά κόµικς του Μιλάνου στα τέλη της δεκαετίας του 1960. Η καθιέρωσή του ήρθε στα µέσα της δεκαετίας του 1970 µε έργα όπως τα «Lo scimmiotto», «H.P. e Giuseppe Bergman», «L’uomo delle nevi» και «L’uomo di carta». Στη δεκαετία του 1980 εντάχθηκε πλήρως στον ευρωπαϊκό κανόνα των κόµικς. Συνεργάστηκε µε τον Ούγκο Πρατ στο «Tutto ricominciò con un’estate indiana» και στο «El Gaucho», ενώ µε έργα όπως «Il gioco», «Il profumo dell’invisibile» και «Candide Camera» καθιερώθηκε στο ερωτικό φαντασιακό. Από τότε η πορεία του κινείται σε δύο άξονες, τον ερωτισµό από τη µια και από την άλλη τη λόγια περιπέτεια, τη διασκευή, τη βιογραφία και τον διάλογο µε τον κινηµατογράφο, τη λογοτεχνία και τις εικαστικές τέχνες. Πριν από λίγες µέρες ο Μίλο Μανάρα βρέθηκε στην Αθήνα µε αφορµή την έκθεση «Manara και Fellini: Όνειρο και σχέδιο», µε έργα και ηµιτελή πρότζεκτ από τη συνεργασία του µε τον Φεντερίκο Φελίνι. Η έκθεση, επιµεληµένη από το Napoli COMICON, διοργανώνεται από το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών σε συνεργασία µε το Comicdom CON Athens, και εντάσσεται στις προφεστιβαλικές δράσεις για τα 20 χρόνια του φεστιβάλ. Πρόσφατα επίσης κυκλοφόρησε στα ελληνικά και το «Καραβάτζιο» των εκδόσεων Chaniartoon Press και DocMZ Publishing, µία από τις ωραιότερες δουλειές του µαέστρο. Με αφορµή την επίσκεψή του στην Αθήνα τον συναντήσαµε στη βιβλιοθήκη του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου. Ο Μίλο Μανάρα από κοντά είναι ένας ευγενικός συνοµιλητής µε λεπτούς τρόπους. Μεγαλώσατε σε ένα σπίτι µε πολλά βιβλία αλλά χωρίς ίχνος κόµικς. Πότε τα ανακαλύψατε; Στο σπίτι µας είχαµε πολλά βιβλία, µεταξύ αυτών την παιδική εγκυκλοπαίδεια Mondadori που τότε κυκλοφορούσε σε δέκα τόµους. Σε αυτήν υπήρχαν πολλές εικονογραφήσεις, σκίτσα που µε έκαναν να ονειρεύοµαι. Στην οικογένειά µας δεν ήταν απαγορευµένα τα σκίτσα αλλά τα κόµικς συγκεκριµένα. Κι αυτό επειδή η µητέρα µου ήταν δασκάλα δηµοτικού και παλιότερα κυρίως οι δάσκαλοι ήταν προκατειληµµένοι. Θεωρούσαν ότι οι εικόνες αποθάρρυναν τα παιδιά από το διάβασµα. Ανακάλυψα τα κόµικς όταν πλέον ήµουν ενήλικος. Πώς βιώσατε ως παιδί την πρώτη µεταπολεµική περίοδο δεδοµένου ότι οι γονείς σας ήταν αντιφασίστες και ο θείος σας αντάρτης; Ο αδελφός της µητέρας µου, Αουγκούστο Τεµπάλντι, είχε εκτοπιστεί στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Φλόσενµπεργκ. Ήταν διοικητής των ανταρτών, έχουν γραφτεί βιβλία γι’ αυτόν. Οι δικές του αφηγήσεις ήταν που µε έκαναν να καταλάβω τι ήταν ο φασισµός. Οι γονείς µου ήταν αντιφασίστες αλλά δεν ήταν αγωνιστές. Τους θυµάµαι όµως να µιλούν ψιθυριστά για όσα συνέβαιναν εκείνη την εποχή. Γεννήθηκα το 1945 όταν ο πόλεµος είχε ήδη τελειώσει. Μετά την 8η Σεπτεµβρίου 1943 (σ.σ.: τότε έγινε η συνθηκολόγηση της Ιταλίας µε τις συµµαχικές δυνάµεις) επικράτησε πολιτικό χάος στην Ιταλία. Κάποια από τα βιβλία που είχαµε σπίτι ήταν κλειδωµένα. Θυµάµαι ακόµη τους τίτλους γιατί εµείς τα παιδιά προφανώς ανοίξαµε κάποια στιγµή την κλειδωµένη βιβλιοθήκη. Εκεί, πέρα από τα βιβλία του Κούρτσιο Μαλαπάρτε ή του Γκουίντο ντα Βερόνα, ο οποίος συγγενεύει κάπως µε τον Ντ’ Ανούντσιο, υπήρχαν και κάποια βιβλία φριχτά. Το ένα λεγόταν «Το φραγγέλιο της σβάστικας» και το άλλο «∆εν ξέρεις τι σηµαίνει πείνα». Και τα δύο είχαν θέµα τα στρατόπεδα συγκέντρωσης στο Άουσβιτς και το Μπίρκεναου µε φωτογραφίες. Άφησαν πραγµατικά ανεξίτηλο σηµάδι πάνω µου. Η δεκαετία του 1960 σας βρήκε στο Μιλάνο που τότε θεωρούνταν κέντρο της ιταλικής αντικουλτούρας. Πώς το θυµάστε; Έζησα πολύ έντονα τη δεκαετία αυτή. Είµαι παιδί των 60s και συµµετείχα στην κοινωνική αναταραχή και ανανέωση που συνέβαιναν τότε. Στην Ιταλία παρατηρήθηκε ένα φαινόµενο που δεν υπήρχε πουθενά αλλού στον κόσµο. Ό,τι έγινε το 1968 ξεκίνησε από το Μπέρκλεϊ και το Σαν Φρανσίσκο και ο γαλλικός Μάης ήταν ακόµη πιο συνεπής από τον ιταλικό. Στην Ιταλία όµως υπήρξε το φαινόµενο των µικρών κόµικς. Το πιο διάσηµο είναι το «Diabolik» το οποίο περιλάµβανε ερωτικές ιστορίες, φρικτές ιστορίες, που όµως άνοιξαν την πόρτα των κόµικς για τους ενήλικες αναγνώστες. Μιλάµε για πραγµατικά προσβλητικές ιστορίες προς τις γυναίκες, αλλά πολύ πιο προσβλητικές προς τους οµοφυλόφιλους. Παρότι ήταν ενοχλητικό, το φαινόµενο αυτό εξελίχθηκε στα σηµερινά κόµικς. Ήταν µια εποχή στην οποία εµφανίστηκαν πολλά περιοδικά αντικουλτούρας, κάποια µε πολιτική θεµατολογία, κάποια µόνο µουσικά. Άλλωστε το κύµα του ’68 προήλθε πάνω απ’ όλα από τη µουσική, τους Beatles, τους Rolling Stones κ.λ.π. Πιο πριν δεν υπήρχε νεολαία που να είχε δύναµη στην αγορά. Με αυτά τα νέα αγγλοαµερικανικά συγκροτήµατα οι νέοι απέδειξαν ότι είχαν αξία στην αγορά και εποµένως και πολιτική αξία. Πιστεύαµε ότι ο κόσµος θα γινόταν πολύ καλύτερος από ό,τι ήταν. Σήµερα οι νέοι ατενίζουν το µέλλον µε περισσότερη ανησυχία. Τότε το βλέπαµε µε αισιοδοξία γιατί πραγµατικά ήµασταν πεπεισµένοι ότι θα ανατρέπαµε το σύστηµα και θα δηµιουργούσαµε ένα νέο σύστηµα αξιών. Σε κάποιον βαθµό τα καταφέραµε. Όχι πολιτικά, εκεί τίποτα δεν έχει αλλάξει. Ένα µεγάλο µέρος της τέχνης σας έχει να κάνει µε το ερωτικό στοιχείο. Ποια είναι τα όρια µεταξύ ερωτισµού και πορνογραφίας; Το όριο είναι θολό και µάλιστα τυχαίο, ανάλογα µε τον καθένα. Ο Γούντι Άλεν έχει πει ότι η πορνογραφία είναι ο ερωτισµός των άλλων. Αυτό που για κάποιον µπορεί να είναι ερωτικό, για µένα µπορεί να είναι πορνογραφικό. Ακόµη κι αυτό που σε ορισµένες στιγµές βρίσκω ερωτικό και συναρπαστικό, άλλες φορές µπορεί να το θεωρήσω χυδαίο, πορνογραφικό. Ο ερωτισµός είναι η πολιτισµική επεξεργασία του σεξ. ∆εν υπάρχει ερωτισµός χωρίς πολιτισµό. Σήµερα που η πρόσβαση στην πορνογραφία είναι πιο εύκολη, ο ερωτισµός περνάει σε δεύτερη µοίρα; Οι δηµιουργοί της πορνογραφίας προσπαθούν να την κάνουν πιο ενδιαφέρουσα παρουσιάζοντας απίστευτες παραστάσεις, ας πούµε παράξενες και ολοένα πιο κουραστικές και προσβλητικές για τις γυναίκες. Πιστεύω ότι στον ερωτισµό δεν υπάρχει απολύτως καµία προσβολή για τις γυναίκες. Συγκεκριµένα βασίζεται στη γυναικεία απόλαυση, εποµένως είναι απολύτως απαλλαγµένος από οποιαδήποτε βία. Εκτός αν µιλάµε για συγκεκριµένες αποκλίσεις όπως ο σαδισµός και ο µαζοχισµός, που µπορούν να είναι ευχάριστες, αρκεί να υπάρχει συναίνεση. Το ερωτικό στοιχείο έχει σηµαντικό ρόλο και στις ταινίες του Φεντερίκο Φελίνι µε τον οποίο συνεργαστήκατε. Θυµάστε την πρώτη φορά που είδατε το «8 ½»; Είναι τόσο έντονη η µνήµη που νιώθω σαν να ήταν σήµερα. Η ταινία επηρέασε πολύ τη φαντασία µου. ∆εν νοµίζω ότι κατάλαβα καλά τους συµβολισµούς της, αλλά οι εικόνες έµειναν στο µυαλό µου. Την «Dolce vita» που είχε προηγηθεί δεν την είχα δει όταν είχε βγει γιατί ήµουν ανήλικος και απαγορευόταν η είσοδος για άτοµα κάτω των 18. Γνωριστήκατε µε τον Φελίνι στα µέσα της δεκαετίας του 1980, όταν σας τηλεφώνησε για µια δουλειά που είχατε κάνει κι έτσι συνδεθήκατε µε φιλία. Πώς ήταν ως προσωπικότητα; Από πολλές απόψεις ήταν δύσκολος, αλλά από άλλες πολύ εύκολος. ∆ιατηρούσε κάποια παιδικά χαρακτηριστικά, ήταν πολύ ευχάριστος στη συζήτηση και πολύ δηµιουργικός. Επινοούσε τέλειες εκφράσεις που δεν συνηθίζουµε να χρησιµοποιούµε. Τον θυµάµαι να αφηγείται πως όταν τον είχε παρατήσει µια κοπέλα ένιωθε µια οδυνηρή µελαγχολία, «σκυλίσια» όπως έλεγε. Και όπως το περιέγραφε έκανα εικόνα στο µυαλό µου τον σκύλο. ∆εν υπάρχει τίποτα πιο οδυνηρό από έναν σκύλο που κλαίει. Επίσης θυµάµαι την ευγένεια και την καλοσύνη του. Σε αντίθεση µε άλλους σεναριογράφους µε τους οποίους συνεργάστηκα, είχε πολύ σαφείς ιδέες, ακόµη και οπτικά. Οπότε αν τα σχέδιά µου δεν ήταν ακριβώς όπως θεωρούσε ότι έπρεπε να είναι, τα ξανάκανα. ∆εν έχω ξανακάνει ποτέ σχέδιο µε κανέναν άλλον, ούτε µε τον Ούγκο Πρατ ούτε µε τον Χοδορόφσκι ή τον Νιλ Γκέιµαν. ∆εν µου το ζήτησαν ποτέ. Ο Φελίνι πάντα µου εξηγούσε πολύ ευγενικά τα λάθη, οπότε για µένα ήταν σπουδαίο µάθηµα. Κάποιες φορές τον έβλεπα και θυµωµένο, ειδικά όταν έκανε γύρισµα µε πλήθος, όπου υπήρχαν πολλοί κοµπάρσοι που µιλούσαν µεταξύ τους και έπρεπε να χρησιµοποιεί το µεγάφωνο για να επιβάλλει την ησυχία. Είχε πολύ δυνατή προσωπικότητα. Όσοι γνωρίστηκαν κάτω από την οµπρέλα του Φελίνι εξακολουθούν να επικοινωνούν σήµερα. Για παράδειγµα, είµαστε ακόµα φίλοι µε τον Νικόλα Πιοβάνι, ο οποίος συνεργάστηκε µε τον Φελίνι µετά τον Νίνο Ρότα. Και µε τον Ροµπέρτο Μπενίνι είµαστε φίλοι όπως ήµασταν και µε τον Πάολο Βιλάτζιο. Οι θαυµαστές του Φελίνι αναγνώριζαν ο ένας τον άλλον επειδή είχαν την τύχη να κάνουν παρέα µε αυτόν τον γίγαντα της φαντασίας. Πολύ φίλοι ήσασταν και µε τον Ούγκο Πρατ. Γιατί ποτέ δεν τον αποκαλέσατε µε το µικρό του όνοµα; Παρόλο που ήµασταν πολύ δεµένοι, περισσότερο από αδέρφια, πάντα τον αποκαλούσα δάσκαλο. Απλώς δεν µπορούσα να τον πω Ούγκο. Αλλά ακόµη και τώρα, όταν µιλάω για τον Ούγκο Πρατ, τον λέω πάντα Ούγκο Πρατ. ∆εν θα µε ακούσετε ποτέ να λέω Ούγκο. Ηταν ένας τρόπος να αναγνωρίσω τη µαεστρία του και τους ρόλους του µαθητή και του δασκάλου. Μια από τις πολύ ωραίες ιστορίες σας µαζί του είναι όταν βρεθήκατε να πίνετε µέχρι πρωίας µε τον υπόκοσµο της Βενετίας. Οι χαρακτήρες εκείνης της εποχής είχαν µεγαλύτερο ενδιαφέρον για σας από τους σηµερινούς; Σίγουρα ήταν λιγότερο βίαιοι. Ο βενετσιάνικος υπόκοσµος ήταν σίγουρα πολύ λιγότερο βίαιος και πολύ πιο συναρπαστικός από τον σηµερινό. Αυτοί οι άνθρωποι, πηδώντας από τον έναν τοίχο στον άλλο, κατάφερναν παρότι σωµατώδεις να φτάσουν στον τέταρτο όροφο. Ο Κοτσίς συγκεκριµένα, που πήρε το όνοµα αυτό από µια ταινία µε Ινδιάνους Απάτσι, έµοιαζε λίγο µε τον Diabolik στο κόµικς και ήταν πολύ δηµοφιλής στις γυναίκες. Στην κηδεία του – τον σκότωσε η αστυνοµία – υπήρχε µια ποµπή από βάρκες γεµάτες γυναίκες που έκλαιγαν. Αυτόν λοιπόν τον γνωρίσαµε ως εξής. Περάσαµε µε τον Ούγκο Πρατ µπροστά από ένα µπαρ στη Βενετία. Εκείνος τον ήξερε από τη φήµη που είχε και όταν τον είδε µέσα µου είπε να µην κοιτάξω. Φυσικά κοίταξα. Όταν ο Κοτσίς συνειδητοποίησε ότι µιλούσαµε για εκείνον, βγήκε και στάθηκε µπροστά µας. Ήταν ψηλός. Ο Ούγκο Πρατ, από την άλλη, ήταν αρκετά κοντός. Τον ρώτησε: «Ποιος είσαι;» και εκείνος απάντησε: «Είµαι ο Ούγκο Πρατ». Τότε ο Κοτσίς είπε: «Αν εσύ είσαι ο Ούγκο Πρατ, τότε εγώ είµαι η Ούρσουλα Αντρες». Και τότε εκείνος του απάντησε: «Α, µου φαίνεσαι πολύ αλλαγµένη τελευταία». Ο Κοτσίς άρχισε να γελάει και µας πήγε στο µπαρ. Όλοι µας κερνούσαν και κάπως έτσι καταλήξαµε πολύ µεθυσµένοι. Να έρθουµε στο σήµερα της Ιταλίας και της Ευρώπης. Παρατηρείται άνοδος του φασισµού στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσµο. Πώς βλέπετε τα ευρωπαϊκά κόµικς απέναντι σε όλο αυτό; Υπάρχει µια κάποια ριζοσπαστικοποίηση, αλλά είµαι αντίθετος στο να αποκαλούµε αυτό που βιώνουµε τώρα φασισµό, από σεβασµό προς τα θύµατα του φασισµού. Αυτό που ζούµε δεν είναι φασισµός. ∆εν υπάρχουν στρατόπεδα συγκέντρωσης τώρα. Ας µη συγχέουµε µια αυταρχική κυβέρνηση, ακόµη και υπέρµετρα αυταρχική, µε τον φασισµό. Ο φασισµός ήταν µια πολύ βίαιη εποχή µε συγκεκριµένα χαρακτηριστικά που ευτυχώς δεν αναπαράγονται σήµερα. Το λέω αυτό ακριβώς επειδή, ακούγοντας τις ιστορίες αυτού του αντάρτη θείου µου, κατάλαβα πώς ήταν. Τόλµησε να επαναστατήσει ενάντια στον φασισµό, πήρε ένα τουφέκι και πήγε στα βουνά µε την αντάρτικη ταξιαρχία. Ποιος παίρνει ένα τουφέκι να πάει στα βουνά σήµερα; Σήµερα µπορεί να είναι φασιστική η νοοτροπία – του Τραµπ σίγουρα είναι. Θα την αποκαλούσα ακόµη και ναζιστική. Ωστόσο η Αµερική δεν είναι φασιστική κοινωνία. Υπάρχουν υπερβολές εκ µέρους κάποιων αστυνοµικών, είναι µια πολύ βίαιη κοινωνία, ωστόσο δεν κυριαρχεί ο φασισµός. Υπάρχουν αντίβαρα, υπάρχουν δικαστές. Η Αριστερά, κατά τη γνώµη µου, κάνει λάθος να προκαλεί συνεχώς φόβο κάνοντας αναγωγή του τότε στο σήµερα. INFO «Manara και Fellini: Όνειρο και σχέδιο», Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών (Πατησίων 47), έως 20/5. Θερµές ευχαριστίες στον Ιάκοπο Νοβέντα για τη διερµηνεία µέρους της συνέντευξης. Και το σχετικό link...

Ένας από τους σπουδαιότερους κομίστες της Ιταλίας, με σχεδόν εξήντα χρόνια πορείας στον χώρο, μιλάει στα «ΝΕΑ» για τη ζωή του με αφορμή την έκδοση για πρώτη φορά στα ελληνικά ενός από τα πλέον φιλόδοξα έργα του, του «Καραβάτζιο». Ο Milo Manara μετρά σχεδόν εξήντα χρόνια πορείας στα κόμικς. Η διαδρομή του είναι σχεδόν σύγχρονη με την ακμή των λεγόμενων «ενήλικων» κόμικς και της ευρείας πλέον αναγνώρισης του είδους των κόμικς ως τέχνης. Αποτελεί άλλωστε έναν από τους σπουδαιότερους κομίστες της Ιταλίας, μιας χώρας με μακρά παράδοση στο είδος. Δεινός σχεδιαστής, τολμηρός, αισθησιακός, ταύτισε το όνομά του με διασκεδαστικές ιστορίες όπου πρωταγωνιστούσαν καλλίγραμμες γυναίκες μπλέκοντας σε αλλόκοτες ιστορίες ακραίου αισθησιασμού και σεξ. Δεν αποτελούσε όμως ποτέ, παραδόξως, το βλέμμα του Manara πάνω στο γυναικείο σώμα και τη γυναικεία σεξουαλικότητα στενά το βλέμμα ενός άντρα. Οι ιστορίες που έγραψε και σχεδίασε δεν ήταν ένα ακόμα προϊόν τού πώς μεταβολίζουν το ανδρικό βλέμμα και η πατριαρχία την επικράτεια της γυναικείας σεξουαλικότητας. Οι ηρωίδες του, αφού απελευθερωθούν απ’ όσα τους έχει επιβάλει η πατριαρχική κοινωνία, αυτενεργούν, αποφασίζουν, επιθυμούν, γίνονται προκλητικές. Ορίζουν οι ίδιες τις επιθυμίες και τα όριά τους. Συναντήσαμε τον «μαέστρο» των ενήλικων κόμικς στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών, λίγο πριν από τα εγκαίνια της έκθεσης «MANARA και FELLINI: Όνειρο και Σχέδιο» (που θα «τρέξει» από τις 2 Απριλίου ως τις 20 Μαΐου). Με την έκθεση και τη συνάντησή μας συνέπεσε η έκδοση για πρώτη φορά στα ελληνικά ενός από τα πλέον φιλόδοξα έργα του ιταλού δημιουργού, κομματιού της περιόδου της ωριμότητάς του, του «Καραβάτζιο» (Chaniartoon Press και DocMZ Publishing, 2026, μτφ. Γιάννης Ιατρού). Μια απόπειρα μεταφοράς σε κόμικς της ζωής του Μικελάντζελο Μερίζι ντα Καραβάτζιο, ενός από τους σημαντικότερους ζωγράφους που υπήρξαν. Η εικονογράφηση που βλέπετε να πλαισιώνει τη συνέντευξη προέρχεται από αυτό το κόμικ και ευχαριστούμε θερμά τις εκδόσεις Chaniartoon Press και DocMZ Publishing για την ευγενική παραχώρηση. Στις τελευταίες σελίδες της αυτοβιογραφίας σας («Αυτοπροσωπογραφία», εκδόσεις ΚΨΜ, Αθήνα, 2022, μτφ. Χρήστος Σιάφκος) λέτε: «Είμαι σχεδιαστής». Σε άλλο σημείο αναφέρεστε στον Hugo Pratt και παραθέτετε τα λόγια του: «Οι κομίστες δεν είναι παρά συγγραφείς που απλώς ξέρουν και να σχεδιάζουν». Εσείς, πώς θέλετε να αποκαλείστε ως καλλιτέχνης; Ο Pratt ήθελε πολύ να μη θεωρείται δημιουργός δεύτερης κατηγορίας. Εκείνη την εποχή υπήρχε, από τους ζωγράφους και τους καλλιτέχνες, μια αίσθηση ανωτερότητας απέναντι στους δημιουργούς κόμικς, αλλά και από την πλευρά των συγγραφέων το ίδιο. Οι συγγραφείς θεωρούσαν τους εαυτούς τους «ατόφιους» καλλιτέχνες και επειδή το κόμικ θεωρούνταν ανέκαθεν μια κατώτερη αφηγηματική τέχνη – κυρίως γιατί απευθυνόταν στους νέους, στα παιδιά, με τον Ντόναλντ Ντακ και τον Μίκυ Μάους –, αυτή ήταν η φαντασιακή εικόνα του. Τότε ο Pratt επινόησε αυτόν τον νέο ορισμό του κόμικ ως «εικονογραφημένης λογοτεχνίας». Ήθελε το κόμικ να ονομάζεται έτσι, γιατί έλεγε ότι οι δημιουργοί κόμικς είναι συγγραφείς, αλλά επιπλέον ξέρουν και να σχεδιάζουν. Με αυτή την έννοια, ο Pratt δεν ήθελε να θεωρείται καλλιτέχνης δεύτερης κατηγορίας. Εμένα μου κάνει το «σχεδιαστής». Σε ποιο σημείο της καριέρας σας αποβάλατε αυτό το κλισέ που ακολουθούσε τα κόμικς ως υποδεέστερα και νιώσατε ότι κάνετε κάτι που έχει αξία; Νομίζω πως αυτό συνέβη όταν άρχισα να σχεδιάζω τον χαρακτήρα Τζουζέπε Μπέργκμαν. Γιατί το «À Suivre» (σ.σ.: σημαντική βελγική επιθεώρηση κόμικς που κυκλοφόρησε την περίοδο 1978-1997) ήταν ένα περιοδικό πραγματικά υψηλού πολιτιστικού επιπέδου και το γεγονός ότι με δέχτηκαν – ότι δέχτηκαν την πρώτη μου ιστορία, γραμμένη από εμένα και σχεδιασμένη από εμένα – ήταν ήδη μια μεγάλη ενθάρρυνση. Ένιωσα πως έκανα όντως κάτι καλό. Εκεί κατάλαβα ότι τα κόμικς είναι μια τέχνη που δεν έχει τίποτα κατώτερο από όλες τις άλλες· είναι μια αφηγηματική τέχνη, ένα αφήγημα με εικόνες. Αν σκεφτούμε ποιο είναι το αρχαιότερο επάγγελμα του κόσμου – που πολλοί πιστεύουν ότι είναι κάποιο άλλο –, οι αποδείξεις δείχνουν ότι είναι ο σχεδιαστής, ο αφηγητής μέσω εικόνων. Δηλαδή κάτι που γεννήθηκε μαζί με τον άνθρωπο: αυτή η ανάγκη να αφηγείται μέσω του σχεδίου. Γι’ αυτό θα έλεγα ότι αυτό το ευλογημένο επάγγελμα, το επάγγελμα του κομίστα, έχει πολύ ευγενείς καταβολές. Πρέπει να αφηγηθείς κάτι. Το αφηγείσαι πρώτα στον εαυτό σου όμως, και αυτή η διαδικασία έχει κάτι το καθαρτικό. Τα κόμικς δεν στερούνται τίποτε συγκριτικά με τις υπόλοιπες τέχνες. Ένα μεγάλο χρονικά κομμάτι της αρχής της πορείας σας δαπανήθηκε με εσάς να σχεδιάζετε ατελείωτες σελίδες για ιστορίες άλλων, σαν σε γραμμή παραγωγής. Πώς νιώσατε όταν δημοσιεύτηκε το πρώτο κόμικ σε σενάριό σας; Μπορείτε να ανακαλέσετε αυτά τα συναισθήματα; Ήταν ο Hugo Pratt που με υποχρέωσε, γιατί μου είπε ότι όταν θα γράψω το δικό μου σενάριο, θα καταλάβω πως αυτό το επάγγελμα παύει να είναι απλώς μια δουλειά και γίνεται μια εξομολόγηση. Γίνεται ο τρόπος με τον οποίο βλέπεις τον κόσμο και τον επικοινωνείς. Δεν είναι πια ένα επάγγελμα όπως τα άλλα για να βγάζεις τα προς το ζην· είναι κάτι που είναι η ίδια η ουσία της ζωής σου. Είσαι αυτό που αφηγείσαι. Και παραδόξως, παρόλο που ο Pratt με ανάγκασε να υπογράψω τα δικά μου σενάρια, ήταν αυτός που εν τέλει με έβαλε να εικονογραφήσω τα δικά του… (Γέλια) Μεγάλο μέρος της αφήγησης στο βιβλίο διαπερνά τη σχέση σας με τον Federico Fellini. Λέτε πως όταν δουλεύατε μαζί ένα κόμικ ο Fellini συμπεριφερόταν απολύτως ως σκηνοθέτης, παρά ως σεναριογράφος. Πώς επέδρασε αυτό στον τρόπο που χειρίζεστε το μέσο των κόμικς μετέπειτα; Είχα την τύχη να συνεργαστώ με πολλούς μεγάλους σεναριογράφους: τον Hugo Pratt, τον Jodorowsky, τον Vincenzo Cerami, τον Alfredo Castelli, τον Chris Claremont, τον Neil Gaiman, τον Frank Miller. Όλοι, σπουδαίοι. Αλλά κανείς δεν ήταν όπως ο Fellini. Όλοι οι άλλοι μου έδιναν το σενάριο και με άφηναν εντελώς ελεύθερο να το μετατρέψω σε εικόνες. Στα γαλλικά ο σκηνοθέτης λέγεται metteur en scène, αυτός που «βάζει στη σκηνή». Και στα ελληνικά το ίδιο. Στα αγγλικά και στα ιταλικά η σημασία αυτή έχει χαθεί. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο σκηνοθέτης ήμουν εγώ. Με τον Fellini όμως, ο σκηνοθέτης ήταν πάντα εκείνος. Μου αφηγούνταν καρέ προς καρέ και σχεδίαζε ο ίδιος τα storyboards. Κανείς άλλος δεν το είχε κάνει ποτέ αυτό για μένα. Έπρεπε να κάνω ένα πρόχειρο, να του το πάω, εκείνος να διορθώσει ό,τι χρειαζόταν, και μετά να κάνω το τελικό, το οποίο έπρεπε να εγκρίνει πριν από την εκτύπωση. Ήταν πιο δύσκολο, αλλά ταυτόχρονα μια θαυμάσια μαθητεία. Ήταν πάντα ευγενικός, μου μιλούσε ήρεμα σαν σε μικρότερο αδελφό και μου εξηγούσε τους λόγους για κάθε αλλαγή. Παρά την κούραση, ήταν μια μεγάλη χαρά. Ήταν σαν να έχω έναν editor. Κάτι που δεν μου συνέβαινε. Το 1983 δημοσιεύετε «Το κουμπί της». Το πλαίσιο τότε το έθεταν η ελευθεριότητα που διεκδίκησε ο Μάης του ’68 και ο πουριτανισμός που ο Μάης προσπάθησε να ανατρέψει. Σήμερα, παρόλο που το σεξ είναι παντού, νιώθει κανείς πως η κοινωνία συντηρητικοποιείται. Πώς το βλέπετε αυτό; Σήμερα η σεξουαλικότητα είναι ελεύθερη και όντως το σεξ είναι προσβάσιμο. Υπάρχει όμως τεράστια διαφορά ανάμεσα στην πορνογραφία και τον ερωτισμό. Σήμερα υπάρχει μια τεράστια εξάπλωση της πορνογραφίας – ποτέ δεν ήταν τόσο εύκολα προσβάσιμη, ακόμη και για τα παιδιά –, αλλά υπάρχει όλο και λιγότερη πολιτισμική επεξεργασία του σεξ, άρα και λιγότερος ερωτισμός. Αυτό ισχύει γενικότερα: υπάρχει όλο και λιγότερη πολιτισμική επεξεργασία των πάντων. Ακόμη και οι πόλεμοι το αποδεικνύουν: «εγώ δυνατός, εσύ αδύναμος, εγώ σκοτώνω». Όλα λίγο-πολύ κινούνται στα πλαίσια αυτής της επιφανειακής λογικής. Είναι μια βασική, πρωτόγονη λογική, χωρίς καμία επεξεργασία. Τότε υπήρχε και μια γενικότερη διεκδίκηση απελευθέρωσης της επιθυμίας… Βεβαίως. Τότε υπήρχε μια συνολική αλλαγή: στο κόμικ, στο σινεμά, στη μόδα, στον τρόπο ένδυσης. Η Mary Quant πρότεινε τη μίνι φούστα και ξαφνικά όλα άλλαξαν. Οι συμφοιτήτριες ξεκίνησαν να φορούν μίνι φούστες και δεν ήξερες πού να κοιτάξεις… Υπήρξε μια γενικευμένη κοινωνική αναταραχή που άλλαξε τις σχέσεις μεταξύ των φύλων, τις σχέσεις γονιών και παιδιών, δασκάλων και μαθητών. Δεν θα τη χαρακτήριζα επανάσταση, αλλά σίγουρα μια βαθιά αλλαγή που επηρέασε τα πάντα, και τον ερωτισμό. Υπήρχε επίσης θεωρητική επεξεργασία, όπως ο Μαρκούζε με τον «Μονοδιάστατο άνθρωπο» (σ.σ.: Χέρμπερτ Μαρκούζε, «Ο μονοδιάστατος άνθρωπος», στα ελληνικά, εκδόσεις Παπαζήση, 1971, μτφ. Μπάμπης Λυκούδης) και το «Έρως και πολιτισμός» (εκδόσεις Κάλβος, 1970, μτφ. Ιορδάνης Αρζόγλου), όπου υποστήριζε ότι η ανθρώπινη απελευθέρωση περνά και μέσα από τη σεξουαλική απελευθέρωση και πως πρέπει να ξεκινά από τον καθένα ατομικά, όχι από κάτι που επιβάλλεται εν είδει ενός «πρέπει». Αν, υποθετικά, το σχεδιάζατε σήμερα, θα κάνατε κάτι διαφορετικά; Δεν ξέρω αν θα το έκανα σήμερα. Γιατί κάθε εποχή δίνει τους δικούς της καρπούς, και εγώ βρίσκομαι πλέον σε ένα «χειμερινό» στάδιο. Αλλά κυρίως επειδή ζούμε σε μια πολυεθνική, πολυθρησκευτική κοινωνία, με πολλές διαφορετικές ευαισθησίες. Αυτό που κάποτε ήταν απελευθερωτικό, σήμερα μπορεί να θεωρηθεί προσβλητικό. Πρέπει να είμαστε πιο προσεκτικοί. Δεν ξεχνώ επίσης το «Charlie Hebdo». Είμαι ακόμα «Charlie». Ένας πολύ αγαπημένος μου φίλος, o Georges Wolinski, σκοτώθηκε σε εκείνη τη σφαγή. Δεν μπορούμε σήμερα να κάνουμε τα ίδια που κάναμε τότε. Σας βαραίνει αυτή η αλλαγή; Όχι, είναι μια συνειδητοποίηση, αλλά και μια μορφή αυτολογοκρισίας. Είναι κακό; Ή απλώς έτσι είναι; Σίγουρα δεν είναι κάτι καλό. Είστε ικανοποιημένος από την καριέρα σας; Κανείς δεν είναι ποτέ πλήρως ικανοποιημένος. Αλλά αν δεν ήμουν ευτυχισμένος για την τύχη που είχα, θα ήμουν αχάριστος απέναντι στη μοίρα. Τι σας ώθησε να γράψετε την αυτοβιογραφία σας; Δεν θα την έγραφα ποτέ μόνος μου. Μου το πρότεινε ο εκδοτικός οίκος Feltrinelli και επέμεινε πολύ. Δεν είχα καν χρόνο να τη γράψω, οπότε την αφηγήθηκα στον Tito Faraci, που της έδωσε γραπτή μορφή. Αναρωτήθηκα ποια θα μπορούσε να είναι η χρησιμότητα μιας αυτοβιογραφίας και έτσι ζήτησα να επικεντρώνεται κυρίως στην εξέλιξη του κόμικ. Γιατί η δική μου πορεία είναι ιδιαίτερη: ξεκίνησα από τα κόμικς για παιδιά, όταν το ενήλικο κόμικ δεν υπήρχε ακόμη, και έζησα όλη αυτή την εξέλιξη, που είναι και κοινωνική εξέλιξη. Αν αυτό το βιβλίο έχει κάποια χρησιμότητα, είναι ότι αφηγείται αυτή την πορεία μέσα από τη ματιά ενός άμεσου μάρτυρα. Σ.σ.: θερμές ευχαριστίες στον κ. Jacopo Noventa για τη διερμηνεία της συζήτησης. Και το σχετικό link...

Το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών φιλοξενεί από τις 2 Απριλίου έως τις 20 Μαΐου την έκθεση «Manara και Fellini: Όνειρο και Σχέδιο». Από τις 2 Απριλίου έως τις 20 Μαΐου, το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών φιλοξενεί την έκθεση «Manara και Fellini: Όνειρο και Σχέδιο», μια παρουσίαση έργων του Μίλο Μανάρα που αναδεικνύει τη βαθιά συνεργασία ανάμεσα στον θρυλικό Ιταλό σκηνοθέτη Φεντερίκο Φελίνι και τον μεγάλο δημιουργό των κόμικς, τόσο μέσα από έργα που ολοκληρώθηκαν όσο και μέσα από ημιτελή πρότζεκτ. Η έκθεση, σε επιμέλεια του Napoli COMICON, διοργανώνεται από το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών σε συνεργασία με το Comicdom CON Athens και εντάσσεται στις προφεστιβαλικές δράσεις για τα 20 χρόνια του σημαντικότερου φεστιβάλ κόμικς της Ελλάδας. Τα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν την Πέμπτη 2 Απριλίου στις 18:30, στους εκθεσιακούς χώρους του Ινστιτούτου στην Πατησίων 47, παρουσία του ίδιου του Μίλο Μανάρα, ο οποίος θα συναντήσει το κοινό και θα απαντήσει σε ερωτήσεις σχετικά με την τέχνη και την πορεία του. Τη συζήτηση θα συντονίσει η συγγραφέας και συντάκτρια του Comicdom Press, Μυρτώ Τσελέντη, η οποία είναι επίσης συνεργάτιδα του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας. Για τη συμμετοχή στα εγκαίνια απαιτείται κράτηση μέσω του συνδέσμου του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου. Ένα ονειρικό αφιέρωμα στη συνάντηση δύο μεγάλων δημιουργών Η έκθεση «Manara και Fellini: Όνειρο και Σχέδιο» παρουσιάζεται ως ένα ονειρικό αφιέρωμα στον κινηματογράφο μέσα από την τέχνη των κόμικς και δίνει στο κοινό την ευκαιρία να δει πώς δύο εμβληματικές μορφές της ιταλικής τέχνης συνέλαβαν έναν γόνιμο διάλογο πέρα από τα όρια των εκφραστικών τους μέσων. Το αποτέλεσμα αυτού του διαλόγου υπήρξε μια πολιτιστική κληρονομιά ξεχωριστής οπτικής και αφηγηματικής δύναμης. Στην καρδιά της έκθεσης βρίσκεται η ιδέα ότι ο κινηματογραφικός κόσμος του Φελίνι μπορούσε να μεταφερθεί, να μετασχηματιστεί και να επανερμηνευθεί από τη σχεδιαστική γλώσσα του Μανάρα. Ο τελευταίος απορρόφησε με εντυπωσιακή ευχέρεια τη φελλινιανή ατμόσφαιρα, μεταφέροντας σε χαρτί την ένταση ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα, το φαντασιακό και το βίωμα, το οικείο και το αλλόκοτο. Οι τέσσερις θεματικές ενότητες της έκθεσης Η έκθεση χωρίζεται σε τέσσερις θεματικές ενότητες, καθεμία από τις οποίες φωτίζει μια διαφορετική πτυχή αυτής της δημιουργικής συνάντησης. Η πρώτη, «Ταξίδι στο Tulum», ακολουθεί ένα σουρεαλιστικό ταξίδι στο Μεξικό με αφορμή την αναζήτηση του απόκρυφου Κάρλος Καστανέντα. Το έργο δημιουργήθηκε αρχικά ως σενάριο για την εφημερίδα Corriere della Sera και στη συνέχεια μετατράπηκε σε κόμικ από τον Μανάρα. Σε αυτή την περιπέτεια συνυπάρχουν ο ίδιος ο Φελίνι, ο Βιντσέντζο Μολίκα και ο Μαρτσέλο Μαστρογιάνι, σε μια αφήγηση όπου πραγματικότητα και όνειρο συγχέονται με τρόπο χαρακτηριστικό του φελινικού σύμπαντος. Η δεύτερη ενότητα, «Το Ταξίδι του G. Mastorna, γνωστού ως Fernet», αφορά ένα πρότζεκτ που προοριζόταν για το περιοδικό Il Grifo, αλλά το πεπρωμένο του καθορίστηκε το 1992 από ένα τυπογραφικό λάθος: η λέξη «τέλος» τυπώθηκε αντί για «συνέχεια». Ο Φελίνι, που ήταν γνωστός για την απροθυμία του να ολοκληρώνει τα έργα του, εξέλαβε το λάθος ως οιωνό και σταμάτησε την αφήγηση. Η έκθεση επαναφέρει αυτό το ημιτελές κεφάλαιο, ανασύροντας μια σχεδόν θρυλική εκκρεμότητα. Η τρίτη ενότητα, «Οι εικονογραφήσεις για την Costa Atlantica», είναι αφιερωμένη στις μεγάλες πρωτότυπες συνθέσεις που δημιούργησε ο Manara το 2000 για το πλοίο Costa Atlantica. Τα έργα αυτά συγκεντρώθηκαν αργότερα στο πορτφόλιο Milo Manara: Fellini και καταδεικνύουν την ξεχωριστή ικανότητα του καλλιτέχνη να προσλαμβάνει και να επανερμηνεύει τον οπτικό κόσμο του σκηνοθέτη. Η τέταρτη ενότητα, «Διαφήμιση», λειτουργεί ταυτόχρονα ως φόρος τιμής και ως αιχμηρή καταγγελία απέναντι στην εισχώρηση της τηλεοπτικής διαφήμισης. Σε αυτή τη σύντομη ιστορία οκτώ σελίδων, ο Μανάρα, μέσα από τη μορφή του φελινικού Casanova, εκφράζει τη στήριξή του στις επικριτικές θέσεις του Φελίνι απέναντι στη «δικτατορία» των μέσων μαζικής ενημέρωσης, χρησιμοποιώντας το κόμικ ως όχημα ενός ισχυρού κοινωνικού σχολίου. Ο Μανάρα στην Αθήνα και η έναρξη του επετειακού Comicdom Η παρουσία του Μίλο Μανάρα στην Αθήνα συνδέεται άμεσα με τον εορτασμό των 20 χρόνων του Comicdom CON Athens, του μεγαλύτερου και μακροβιότερου διεθνούς φεστιβάλ κόμικς στην Ελλάδα, το οποίο θα κορυφωθεί από τις 15 έως τις 17 Μαΐου στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων. Με αφετηρία την έκθεση για τον Μανάρα και τον Φελίνι, το φεστιβάλ ξεδιπλώνει ένα πλούσιο προφεστιβαλικό πρόγραμμα με άξονες την εκπαίδευση, τη φιλαναγνωσία, τη γυναικεία αυτοβιογραφική αφήγηση και τη στήριξη των δημιουργών του αύριο. Στο πλαίσιο αυτών των δράσεων, την Τρίτη 31 Μαρτίου στις 18:00, στην Athens Comics Library, στην Ευβοίας 7 στην Κυψέλη, θα πραγματοποιηθεί η συζήτηση «Comics, Εκπαίδευση και Φιλαναγνωσία» με τη Nancy Silberkleit, Co-CEO της Archie Comics. Η Silberkleit, πρώην εκπαιδευτικός, θα μιλήσει για τον τρόπο με τον οποίο τα comics μπορούν να λειτουργήσουν ως «κλειδί» για την καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας εντός και εκτός σχολικής αίθουσας. Η συμμετοχή είναι ελεύθερη με δήλωση στη σχετική φόρμα. Στις 25 και 26 Απριλίου, από τις 10:00 έως τις 19:00, θα ακολουθήσει το Comicdom Junior 2026 στην Ελληνοαμερικανική Ένωση, στη Μασσαλίας 22 στο Κολωνάκι. Για δύο ημέρες, παιδιά και έφηβοι ηλικίας 5 έως 17 ετών θα καταλάβουν τον χώρο με το δικό τους Artists Alley, εργαστήρια και ομιλίες, σε μια πρωτοβουλία της Athens Comics Library που φέρνει τη νέα γενιά στο προσκήνιο της 9ης Τέχνης. Η είσοδος θα είναι ελεύθερη. Μια ευρύτερη γιορτή για την 9η Τέχνη Παράλληλα, έως τις 17 Μαΐου συνεχίζεται στο Ινστιτούτο Θερβάντες, στη Σκουφά 31 στο Κολωνάκι, η έκθεση «Συγνώμη, Μιλάω! Αυτοβιογραφικό κόμικ από γυναίκες στην Ισπανική Γλώσσα». Πρόκειται για μια δυναμική παρουσίαση που συγκεντρώνει 35 κορυφαίες ισπανόφωνες δημιουργούς και κινείται γύρω από τον άξονα ότι «το προσωπικό είναι πολιτικό». Μέσα από τα έργα τους αναδεικνύονται με ειλικρίνεια και τόλμη ζητήματα όπως ο σεξισμός, η έμφυλη βία και οι κοινωνικές ανισότητες, σε μια διαδρομή που μετατρέπει το ατομικό βίωμα σε συλλογική εμπειρία και δράση. Το ωράριο λειτουργίας της έκθεσης είναι Δευτέρα έως Παρασκευή 10:00-13:30 και 16:00-20:00, ενώ το Σάββατο 10:00-13:30. Όσο για την κεντρική έκθεση «Manara και Fellini: Όνειρο και Σχέδιο», το κοινό θα μπορεί να την επισκέπτεται από Δευτέρα έως Παρασκευή, 10:00-19:00, και το Σάββατο, 10:00-14:00. Ειδικό εορταστικό ωράριο θα ισχύσει την Πέμπτη 9 Απριλίου και την Παρασκευή 10 Απριλίου, από τις 10:00 έως τις 16:00, ενώ η έκθεση θα παραμείνει κλειστή το Σάββατο 11 Απριλίου και τη Δευτέρα 14 Απριλίου. Με την παρουσία του Μίλο Μανάρα στην Αθήνα και με ένα πρόγραμμα που συνδέει την εκπαίδευση, τη διεθνή σκηνή των comics, τη γυναικεία αφήγηση και τη νέα γενιά δημιουργών, το Comicdom CON Athens ανοίγει πανηγυρικά τον κύκλο των επετειακών του δράσεων, μετατρέποντας την άνοιξη του 2026 σε μια μεγάλη γιορτή για την 9η Τέχνη. Και το σχετικό link...

Το πρώτο μέρος της τριλογίας του ιδιαίτερου, «σιωπηλού» sci-fi art κόμικ του Δημήτρη Ρόκου παρουσιάζεται σε μια έκθεση στο Hyper Hypo, μαζί με ένα μέρος από τα αυθεντικά σχέδια. O ζωγράφος Δημήτρης Ρόκος εμπνέεται από τις πιο αμφιλεγόμενες και σκοτεινές εκφάνσεις της σύγχρονης κουλτούρας. Σε μια ιστορική συγκυρία που η ανθρωπότητα ανησυχεί όλο και πιο πολύ για την πιθανότητα ενός μελλοντικού καταστροφικού τέλους, ο ζωγράφος Δημήτρης Ρόκος εμπνέεται από τις πιο αμφιλεγόμενες και σκοτεινές εκφάνσεις της σύγχρονης κουλτούρας της «γοητείας της σύγκρουσης» και ξεκινά μια επικών διαστάσεων σειρά από sci-fi art κόμικς με θέμα την τέχνη και την αναβλητικότητα. Τα γυρίσματα μιας χαμηλού προϋπολογισμού ταινίας επιστημονικής φαντασίας γύρω από το τέλος του κόσμου γίνονται αφορμή για να έρθουν οι συντελεστές της αντιμέτωποι με τον φόβο του δικού τους τέλους, αλλά και για τον ίδιο τον δημιουργό του βιβλίου να στοχαστεί πάνω στην καλλιτεχνική αξία τού να μπλέξει σε μια πολυετή, χωρίς τέλος δημιουργική διαδικασία. Το πολύ ξεχωριστό, αφαιρετικό και ασπρόμαυρο «The End», που δεν έχει καθόλου κείμενο, αποτελεί το πρώτο μέρος μιας τριλογίας στην οποία το κάθε βιβλίο θα αποτυπώνει κι από ένα στάδιο της δημιουργίας του ίδιου του έργου, κάνοντας έτσι την ίδια τη διαδικασία πρωταγωνίστρια της αφήγησης. Το «The End» κυκλοφόρησε τον περασμένο Ιούνιο από τις εκδόσεις inkpress, και την Πέμπτη, 2 Απριλίου, θα γίνει η παρουσίασή του στο Hyper Hypo. Ταυτόχρονα θα εκτεθούν ορισμένα real size αυθεντικά σχέδια που απαρτίζουν τις σελίδες του βιβλίου, τα ίδια ακριβώς χαρτιά που στα επόμενα χρόνια θα χρωματιστούν για τις ανάγκες των δύο επόμενων επεισοδίων. «Η ζωγραφική μου δουλειά μοιάζει πολύ με αυτό που πολύς κόσμος έχει στο μυαλό του ως αισθητική κόμικς (έχει υπερβολή, έντονα χρώματα, πολλή λεπτομέρεια, ανθρωποκεντρική δράση, teenage αναφορές κ.λ.π.)», λέει ο Δημήτρης Ρόκος, «και συχνά τα έργα μου δημιουργούσαν την εντύπωση ότι ανήκουν σε κάποιο παράλληλο σύμπαν όπου οι φαινομενικά ασύνδετες καταστάσεις που εικονογραφούν διαπλέκονται μεταξύ τους και σχηματίζουν μια ιστορία. Πάντα σκεφτόμουν να βγάλω κάποιο βιβλίο. Το βιβλίο αυτό όμως θα ήθελα να μπορούσε να διατηρήσει αυτή την αφηρημένη διάσταση και να μην μπλεχτώ στη διαδικασία τού να αφηγηθώ κάτι συγκεκριμένο ή έστω να πρέπει να γίνεται αυτό που θέλω να αφηγηθώ 100% κατανοητό. Στην προσπάθεια να σκεφτώ τον συνεκτικό ιστό μιας δικής μου ιστορίας, συνειδητοποίησα γρήγορα ότι αυτό που θέλω να αποδώσω είναι η δικιά μου αγωνία για την εξέλιξη της φόρμας αυτού που φτιάχνω και ότι εξίσου ενδιαφέρον – αν όχι περισσότερο – με το αποτέλεσμα της δουλειάς μου έχουν τα στάδια της διαδικασίας που ακολουθώ. Από μικρό με ιντρίγκαρε πολύ η μυθολογία γύρω από τη δημιουργία ενός έργου τέχνης. Η γνωριμία μου με τα “μυστικά” ή με τους ανθρώπους πίσω από τα αγαπημένα μου αντικείμενα, τραγούδια ή ταινίες δεν μου έκλεβε καθόλου από τη μαγεία του αποτελέσματος, ίσα ίσα μού άνοιγε ολοένα περισσότερους κόσμους, εξίσου μαγικούς κι ενδιαφέροντες, ενίοτε ακόμα και μέσα από την απόλυτη πεζότητά τους. Στο σινεμά – ασυναίσθητα, παρατηρώ εκ των υστέρων – ένα από τα αγαπημένα μου είδη είναι το στυλ “ταινία μέσα στην ταινία” και έχω σίγουρα διαπιστώσει πως δύο από τα πιο δημιουργικά κίνητρα που εγώ προσωπικά αντιμετωπίζω ως θησαυρούς είναι η παρωδία και η βαρεμάρα. Έπιασα πριν από κάποια χρόνια τον εαυτό μου να ολοκληρώνει τις ζωγραφιές με μια πανομοιότυπη πρακτική, που αν και με ικανοποιούσε πλήρως ως αποτέλεσμα, ένιωθα ότι ταυτόχρονα ισοπέδωνε ό,τι άλλο έβρισκα συναρπαστικό στην όποια προηγηθείσα φάση. Το πρώτο βιβλίο της τριλογίας είναι σαφέστατα ένα προσχέδιο αυτού που θα ακολουθήσει. Ταυτόχρονα, όμως, η επιλογή μου να το μοιραστώ όχι απλά ως ντοκουμέντο αλλά και ως αυτόνομη, αυτοτελή πρόταση, το καθιστά απολύτως ολοκληρωμένο τελικό έργο. Σε αυτό το στάδιο αποτυπώνεται ακριβώς μία από τις στιγμές στις οποίες θα ήθελα να μπορούσα κάποιες φορές να σταματάω τελείως. Στα βιβλία αυτά – τα δύο πρώτα – θα αρχίζω και θα τελειώνω ό,τι, όπου και όποτε θέλω εγώ και θα δίνω το ίδιο δικαίωμα και στον αναγνώστη. Και περιμένω με ανυπομονησία αυτούς που στο τέλος θα αποτιμήσουν τα πρώτα μέρη ως πιο αξιόλογα τελικά από το τελευταίο (κάτι που συμβαίνει αρκετά συχνά στις τριλογίες). Ξεκινώντας το πρότζεκτ, πήρα την απόφαση – κυρίως για λόγους χρόνου – να αντλήσω ένα μεγάλο μέρος των αναφορών και της έμπνευσής μου από ζωγραφιές που είχα ήδη φτιάξει στο παρελθόν, κάποιες φορές ακόμα και αντιγράφοντας ολόκληρα κομμάτια από παλιά μου έργα, σαν να κάνω κάποιου είδους real life προσωπική ρετροσπεκτίβα. Προφανέστατα έχω επιρροές από άπειρες ταινίες (και κάποια κόμικς) αλλά το βασικό μου εργαλείο αυτήν τη φορά ήταν – όπως πολλών άλλων σύγχρονων καλλιτεχνών, φαντάζομαι – το Google Images. Λειτουργώντας ο ίδιος ως ΑΙ generator, συνέλεγα random στοιχεία και απλά παρήγαγα εικόνες διά της σύνθεσης, πολλές φορές αγνοώντας εγκληματικά το context, όπως όταν, για παράδειγμα, έψαχνα φωτογραφικό υλικό από ορίτζιναλ meth labs και, παντελώς ανήξερος, αντέγραψα μια ολόκληρη σκηνή του “Breaking Bad” χωρίς να έχω δει ποτέ ούτε ένα επεισόδιο (μέχρι τότε, είδα μετά). Sci-fi ταινίες που με έχουν επηρεάσει είναι σίγουρα το “Terminator 2”, το “Matrix”, ταινίες του Λιντς, σκηνές του Γιοντορόφσκι και το multiverse των Avengers. Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως νομίζω περισσότερη έμπνευση άντλησα από τη σύγχρονη σκηνή της παγκόσμιας manosphere τάσης σε podcasts, YouTube, τηλεόραση και social media. Όταν έρθει το τέλος (του βιβλίου), θα είναι πολύ σαφές και συγκεκριμένο. Και θα αποτελεί όντως κάποιου είδους καταστροφή όλων των στοιχείων που το συνέθεσαν. Μου αρέσει όμως που στο ίδιο το concept τουλάχιστον αναρωτιέμαι αν η σημασία που δίνω εγώ σ’ αυτό είναι κατά βάση μια εγωκεντρική ψύχωση. Στην ταινία που γυρίζεται μέσα στο βιβλίο, ο σκηνοθέτης φαντασιώνεται το τέλος της ανθρωπότητας ως προσωπικό καλλιτεχνικό αδιέξοδο. Όσον αφορά την ιστορία, το στοιχείο του film crew και των γυρισμάτων σίγουρα προέρχεται από το γεγονός ότι την τελευταία πενταετία έχω κάπως τυχαία καταλήξει να δουλεύω μια-δυο φορές τον χρόνο σε κινηματογραφικά συνεργεία ως οδηγός ή βοηθός παραγωγής. Η εμπειρία ήταν – και παραμένει – πολύ συναρπαστική και αρκετά πρωτόγνωρη και σίγουρα έχω πολλές αναφορές σε αυτήν. Στον πυρήνα όμως του project όλα είναι τόσο βαθιά προσωπικά και αυτοαναφορικά που αν δεν είχα επενδύσει τόσον χρόνο σε αυτό ίσως ανησυχούσα ότι δεν αφορούν κανέναν άλλο. Έχω προφανώς επιλέξει συνειδητά έναν ελλειπτικό τρόπο αφήγησης που επιτρέπει πολύ αυτοσχεδιασμό και είναι τόσο ανοιχτός σε ερμηνείες που μου δίνει ελαφρυντικά σχεδόν για οτιδήποτε πω μετά. Όπως το βλέπω εγώ, η ένταξη λόγου θα αποδυνάμωνε την κεντρική ιδέα και θα περιόριζε το work-in-progress στοιχείο. Το ιδανικό για μένα θα ήταν τη στιγμή που γίνονται όλα αυτά που γίνονται στις σελίδες του βιβλίου (θεωρίες συνωμοσίας, ψυχεδελικές καταχρήσεις, εξωγήινες εισβολές, πόλεμος, βία και καταστροφή), η πραγματική αγωνία του αναγνώστη να είναι “τι θα σχεδιαστεί εδώ”, “τι χρώμα θα χρησιμοποιηθεί σ’ αυτό το σημείο”, “πώς θα είναι το τελικό αποτέλεσμα”, “ποια θα είναι η μέθοδος”, ακόμα και “τι θα χαθεί σ’ αυτή την πορεία και τι θα κερδηθεί” ή “τελικά, ποιο είναι το στάδιο που ο δημιουργός θεωρεί καλύτερο ως έργο και ποιο εγώ;”. Μου αρέσει πάρα πολύ η μουσική και η διοργάνωση μουσικών events. Η παρατήρηση των ανθρώπινων αντιδράσεων σε συνθήκες πάρτι ήταν από πάντα για μένα μια συνεχής και τεράστια πηγή έμπνευσης, ενώ αυτή μου η εμπλοκή έχει κατά καιρούς αποτελέσει σχεδόν το μοναδικό πεδίο εξωστρέφειας και κοινωνικοποίησής μου. Δηλαδή όχι απλά επηρεάζουν τη δουλειά μου αλλά την τροφοδοτούν για να την κρατήσουν ζωντανή. Σε ένα στόρι που ανέβασα σήμερα έβαλα το βασικό θέμα από το “The Two Towers” του “Lord of The Rings” και κάποια άλλη στιγμή έψαχνα δείγματα από thrash metal συγκροτήματα. Αλλά αν το γύριζα σε ταινία θα ανέθετα το instrumental score στον Καναδό μουσικό και φίλο μου Σον Νίκολας Σάβατζ, με τον οποίο κάνουμε διάφορα. Είναι δύσκολο να εντοπίσω το πότε ξεκίνησε το “The End” και με τι ρυθμούς, αλλά η σχετικά εντατική χειρωνακτική εργασία διήρκεσε γύρω στον έναν χρόνο. Το δεύτερο μέρος ελπίζω να κυκλοφορήσει στα μέσα του 2027 κι εκεί θα με δείτε να χρωματίζω τις εικόνες σαν κάποιου είδους μηχανή. Άλλοτε προς μία ενιαία κατεύθυνση σαν ψηφιακός printer, άλλοτε ανά χρώμα σαν τσίγκος τυπογραφικού και σε κάθε περίπτωση σαν να έχω λάβει κάποια έξωθεν εντολή». – Πες μου για το θέμα της αναβλητικότητας. Είναι κάτι που βιώνεις προσωπικά ως δημιουργός; Σίγουρα είμαι αναβλητικός, αλλά δεν ξέρω σε τι βαθμό. Η όλη τάση μου να έχω ιδέες (ή υποχρεώσεις) και να μεταθέτω το ξεκίνημα ή την ολοκλήρωσή τους για όσο πιο μετά γίνεται ήταν ο πυρήνας της σύλληψης του «The End». Στην προσπάθειά μου όμως να βάλω deadlines και κανόνες στον εαυτό μου με στόχο να προσδιορίσω το τέλος σε ένα συγκεκριμένο έργο (στην περίπτωση αυτή ένα βιβλίο) και να το παραδώσω ολοκληρωμένο σε συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο, ουσιαστικά δημιούργησα ένα mega-σύστημα υπερ-αναβολών και προεκτάσεων κι έμπλεξα σε ένα project πολύ μεγαλύτερο από αυτό που σχεδίαζα, γεμάτο πιθανούς αντιπερισπασμούς και σίγουρα χωρίς καθαρό τέλος. Αντιμετώπισα την αναβλητικότητα με περισσότερη αναβλητικότητα. Και το σχετικό link...

Η έκθεση «Όνειρο και σχέδιο», η συνεργασία με τον Ιταλό auteur, ο ερωτισμός. Ο διάσημος κομίστας Μίλο Μανάρα φωτογραφημένος στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο στην Αθήνα, όπου φιλοξενείται η έκθεση «Όνειρο και σχέδιο», η οποία περιλαμβάνει στριπ από τη συνεργασία του με τον Φεντερίκο Φελίνι. Τίποτα δεν προδίδει στο παιδικό σχεδόν βλέμμα του, στην τακτοποιημένη γραβάτα του και στα κατάλευκα μαλλιά του πως ο άνδρας που κάθεται απέναντί μας, στη βιβλιοθήκη του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου, είναι ο Μίλο Μανάρα, δηλαδή ο κομίστας που τις τελευταίες δεκαετίες έκανε την ένατη τέχνη να ξεχειλίζει ερωτισμό. Η έκθεση «Όνειρο και σχέδιο», που τον έφερε στην Αθήνα, σε συνεργασία με το Comicdom CON Athens βέβαια, δεν επικεντρώνεται στα θρυλικά, ερωτικά του κόμικς, αλλά σε μια «συνάντηση γιγάντων» και στη συνεργασία του Ιταλού κομίστα με τον σκηνοθέτη Φεντερίκο Φελίνι, από την οποία μπορεί κανείς να απολαύσει στιγμιότυπα στους εκθεσιακούς χώρους του Ινστιτούτου. Οι δυο τους συναντήθηκαν τη δεκαετία του ’80 και συνέχισαν να δημιουργούν μαζί κόμικς έως τη δεκαετία του ’90. Έργα τους όπως το «Ταξίδι στο Tulum» μοιάζουν σαν μια ταινία του Φελίνι για την οποία χρειάστηκε πενάκι αντί για κάμερα. Εξακολουθούσε ο Φελίνι να είναι ένας «σκηνοθέτης» στο χαρτί και στη συνεργασία τους; Ο Μανάρα γελάει και γνέφει καταφατικά στην ερώτηση και εξηγεί, αυστηρά στα ιταλικά, πως «ο Φελίνι διόρθωνε συνεχώς τα σχέδια στα κόμικς, όπως ακριβώς θα παρέμβαινε ένας σκηνοθέτης σε μια ταινία» και δεν κρύβει ότι ήταν οι δυσκολίες που έφεραν τους δύο δημιουργούς κοντά. «Βοήθησε πολύ το ότι η RAI δυσκολευόταν να χρηματοδοτήσει τις ταινίες του και έτσι στράφηκε σε ένα άλλο μέσο έκφρασης. Ήταν και λίγο τύχη», μας λέει. Πρέπει να ήταν και ανακουφιστικό ότι τα κόμικς, σε αντίθεση με τους πρακτικούς περιορισμούς μιας κινηματογραφικής παραγωγής, είχαν άπειρες δυνατότητες. Με αυτή την έννοια, οι κοινές δουλειές τους «ήταν ταινίες που δεν έγιναν ποτέ». Και τον Φελίνι «τον χαροποιούσε ιδιαίτερα το ότι στα κόμικς δεν χρειάζονταν λεφτά». Άποψη της έκθεσης που θα διαρκέσει έως τις 20 Μαΐου. Ακόμη και αν δεν είχε αφήσει ποτέ τη φαντασία του να καλπάσει στα καρέ των κόμικς, ο Φελίνι ούτως ή άλλως είχε επηρεάσει τον κόσμο τους γενικά, αλλά και ειδικότερα τον Μανάρα, ο οποίος είχε προσδώσει «φελινική» ατμόσφαιρα σε δουλειές του πολύ πριν από τη συνεργασία τους. Σημασία πάντως για τον κομίστα είχε και η γενικότερη στάση του. «Ήταν από τους διανοούμενους, όπως και ο Ουμπέρτο Έκο, που δεν ντρέπονταν για το πόσο τους άρεσε η ένατη τέχνη. Και αυτό τη βοήθησε πάρα πολύ», μας τονίζει. Η κοινή πορεία του Μανάρα και του Φελίνι θα τέλειωνε με έναν τρόπο που σχεδόν έμοιαζε βγαλμένος από κινηματογραφικό σενάριο. «Το Ταξίδι του Τζ. Μαστόρνα» ήταν ένα ακόμη πρότζεκτ του Φελίνι που δεν ολοκληρώθηκε ούτε ως ταινία ούτε ως κόμικ. Ο προληπτικός Φελίνι δεν ήθελε ποτέ να αναγράφεται η λέξη «τέλος» στα έργα του. «Έβρισκε τη λέξη αυτή πολύ βίαιη, γιατί ένιωθε ότι τον έστελνε πίσω στην πραγματικότητα», υπογραμμίζει ο κομίστας. Είδε επομένως ως κακό οιωνό ένα τυπογραφικό λάθος του περιοδικού Il Grifo, που έβαλε «τέλος» σε ένα μέρος της χάρτινης ιστορίας από το «Ταξίδι του Τζ. Μαστόρνα» που δημοσίευσε ως κόμικς ο Μανάρα. Ο auteur αποφάσισε να την αφήσουν ανολοκλήρωτη και έμελλε να γίνει και η τελευταία του δουλειά, καθώς μερικούς μήνες αργότερα πέθανε. Αλλά όπως φαίνεται, η συνεργασία τους θα προλάβαινε να επηρεάσει τον Μίλο Μανάρα με έναν ακόμη τρόπο: «Έκτοτε, ούτε εγώ έβαλα ποτέ “τέλος” στις δουλειές μου». Λίγο πριν από το τέλος της δικής μας συνέντευξης, του εκμυστηρεύομαι πως όταν ήμουν μικρή, θυμάμαι τα κόμικς του στα ράφια του περιπτέρου της γειτονιάς, που κοίταζα σκανταλιάρικα. Μου φαίνονταν μια υπόσχεση ενός κόσμου των μεγάλων όπου ο πόθος και οι επιθυμίες έμοιαζαν απενοχοποιημένα και ας μην μπορούσα να το εκφράσω ακριβώς έτσι. «Στα δικά μου χρόνια, αγοράζαμε ερωτικά περιοδικά και τα κρύβαμε μέσα σε εφημερίδες, οπότε χαίρομαι που έχεις αυτή την ανάμνηση, γιατί ο σκοπός μου ήταν ακριβώς αυτός, να κάνω τον κόσμο να αγοράσει ένα τέτοιο κόμικ χωρίς ντροπή», μου λέει. Στη σημερινή εποχή όμως, της συχνά αυστηρής πολιτικής ορθότητας, τι θέση παίρνει ο ερωτισμός; «Στην εποχή μας, που η σεξουαλικότητα είναι πολύ εύκολα προσβάσιμη, το σεξ έχει καταντήσει να είναι μια αθλητική δραστηριότητα. Είναι σαν να έχει χαθεί σε αυτό το κλίμα ο ερωτισμός και, εντέλει, δεν υπάρχει σεβασμός απέναντι στη γυναίκα», υποστηρίζει. Σε πείσμα όλων αυτών, ο Μίλο Μανάρα ανοίγει ένα κόμικ του με μια ολόγυμνη γυναίκα στο εξώφυλλο για να το υπογράψει, πριν μας πει «αριβεντέρτσι» και πάει να συναντήσει όσους θέλουν να ακούσουν και άλλες ιστορίες του ανάμεσα στα έργα του. Και το σχετικό link...

Αν και ξεκίνησαν πριν από μόλις έναν χρόνο – και κάτι – έχουν προλάβει να εκδώσουν πολλά σημαντικά βιβλία και ετοιμάζουν ακόμα περισσότερα. Ο λόγος για τις εκδόσεις DocMZ που γιορτάζουν τα πρώτα τους γενέθλια με μια μεγάλη έκθεση και μια σειρά εκδηλώσεων στην έδρα τους, τον Βόλο, σε συνεργασία με τον νεοσύστατο φορέα πολιτισμού Centaurus – Arts & Culture και σε επιμέλεια του Γιάννη Ιατρού και του Μάριου Ιωαννίδη. Στην έκθεση που ακολουθεί τη σπουδαία περσινή μεταφορά της έκθεσης «Hugo Pratt: η κληρονομιά, το έργο, η βιογραφία» και θα διαρκέσει ώς τις 8 Μαρτίου (Μουσείο της Πόλης του Βόλου, Φερών 17, Παλαιά Βόλου) παρουσιάζονται οι μέχρι τώρα εκδόσεις τους («Infierno» των Tito Faracci & Silvia Ziche, «Ολυμπος Α.Ε.» 1 και 2 των Vincenzo Cerami & Silvia Ziche, «Σμάλτο & Τζόννυ» των Giorgio Pezzin & Giorgio Cavazzano, «Amore Mio» της Silvia Ziche, «Η Προφητεία του Αρμαντίλλο» του Zerocalcare σε συνεργασία με την Chaniartoon Press, «El Eternauta 1969» των Hector Oesterheld & Alberto Breccia σε συνεργασία με την Jemma Press) καθώς και οι επικείμενες όπως το αριστουργηματικό «Caravaggio» του Milo Manara για τη ζωή και το έργο του μεγάλου καλλιτέχνη του ιταλικού μπαρόκ. Την έκθεση πλαισιώνουν παράλληλες δράσεις, προβολές, συζητήσεις και σεμινάρια σε συνεργασία με το Τμήμα Πολιτισμού και Δημιουργικών Μέσων και Βιομηχανιών και το Εργαστήριο Δημιουργικής Ανάγνωσης, Γραφής και Λογοτεχνικής Εκπαίδευσης του Τμήματος Γλωσσικών και Διαπολιτισμικών Σπουδών της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Από τις εκδηλώσεις ξεχωρίζει το πρακτικό σεμινάριο πάνω στη μετάφραση κόμικς και τις ιδιαιτερότητες του μέσου με παραδείγματα έργων που έχουν εκδοθεί από την DocMZ (Τετάρτη 25 Φεβρουαρίου, 9.30-11.30), το masterclass με τον Γιάννη Ιατρού, «Η εκδοτική παραγωγή κόμικς στην Ελλάδα: διαδικασία, προκλήσεις και προοπτικές», που εξετάζει το εκδοτικό φαινόμενο των κόμικς στη χώρα μας από την αγορά δικαιωμάτων και τη μετάφραση μέχρι τη γραφιστική επεξεργασία, την τυπογραφική παραγωγή και την τελική πορεία προς τα βιβλιοπωλεία (Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου, 18.00-20.00), και το Εργαστήριο Δημιουργίας Κόμικς με τον Pan Pan που θα διεξαχθεί στο Φουαγέ της Αρχιτεκτονικής Σχολής την Τετάρτη 4 Μαρτίου. Και το σχετικό link...

Από την Πέμπτη 18 Δεκεμβρίου 2025, η Galerie Martel παρουσιάζει την έκθεση Never Again!.. And Again… And Again… And Again, μια μοναδική έκθεση που φέρνει κοντά τους Joe Sacco και Art Spiegelman. Πρωτοπόροι του documentary comic book, οι δύο δημιουργοί ξεκινούν εδώ έναν γραφιστικό και πολιτικό διάλογο γύρω από την ισραηλινο-παλαιστινιακή σύγκρουση, που διαπνέεται από καθηλωτική συγκίνηση και διαύγεια. Η έκθεση συγκεντρώνει τα πρωτότυπα σχέδια του κοινού τους έργου καθώς και πολλά προσχέδια. Ως απόρροια της θέσης τους, το σύνολο των εσόδων από την πώληση των έργων του Never Again!.. And Again… And Again… And Again θα διατεθεί σε μια ανθρωπιστική οργάνωση ως υποστήριξη στον παλαιστινιακό λαό. Έκθεση από τις 18 Δεκεμβρίου 2025 έως τις 10 Ιανουαρίου 2026 Galerie Martel | 17 rue Martel | 75010 Παρίσι, Γαλλία Joe Sacco και Art Spiegelman, Never Again!.. And Again… And Again… And Again. New York Review of Books (2025) Είναι ένας διάλογος κορυφής. Μια συνάντηση μεταξύ δύο ιερών τεράτων των κόμικς, που έφεραν την ένατη τέχνη σε πολλά σπίτια, χάρη στην ικανότητά τους να αποτυπώνουν την πραγματικότητα, να αφηγούνται την Ιστορία, τη μεγάλη και τη μικρή, ανοίγοντας το δρόμο σε αμέτρητους διαδόχους. Ο Art Spiegelman και ο Joe Sacco δεν είναι μόνο απίστευτοι εικονογράφοι. Έχουν γίνει οι ίδιοι αναγνωρίσιμα πρόσωπα, ο πρώτος με τα χαρακτηριστικά ενός μεγάλου γκρι ποντικιού με ανήσυχο βλέμμα, ο δεύτερος κρυμμένος πίσω από αδιαφανή γυαλιά και χοντρά χείλη, συντετριμμένος μάρτυρας των φρικαλεοτήτων της εποχής. Εδώ και τέσσερις δεκαετίες, είναι οι οδηγοί μας στα σκοτεινά μονοπάτια της Ιστορίας μας, βγάζοντας τα μολύβια τους όπως ανάβεις φακούς για να διώξεις τα φαντάσματα. Και το να τους βλέπουμε μαζί στην ίδια έκθεση είναι ένα ξεχωριστό γεγονός, λογοτεχνικό φυσικά, εικονογραφικό εννοείται, αλλά και πολιτικό ακόμη περισσότερο. Γιατί; Ποιοι είναι αυτοί οι δύο θρυλικοί δημιουργοί; Ο μεγαλύτερος από τους δύο, ο Art Spiegelman, διηγήθηκε όπως κανένας άλλος πριν από αυτόν τη φρίκη του Ολοκαυτώματος στο Maus, όπου ακολουθούσε τα ίχνη των γονιών του, που είχαν εκτοπιστεί στο Άουσβιτς. Αυτό το αταξινόμητο άλμπουμ, που εκδόθηκε μεταξύ 1986 και 1991, έφερε το κόμικ σε μια νέα διάσταση, δείχνοντας τον αφηγηματικό και εικονογραφικό πλούτο του μέσου, την πολιτική και ιστορική του σημασία, όταν πολλοί το θεωρούσαν ακόμα μόνο ένα μέσο απλής διασκέδασης. Το Maus εξέπληξε με τη χρήση ζώων για να αναπαραστήσει το δράμα – ποντίκια για τους Εβραίους, γάτες για τους Ναζί, γουρούνια για τους Πολωνούς, σκύλους για τους Αμερικανούς... Στο MetaMaus, ένα "making-of" που εκδόθηκε το 2011, ο συγγραφέας εξηγεί ότι επέλεξε αυτή την αναπαράσταση επειδή αντανακλά εκείνη που προωθούσε το Τρίτο Ράιχ, παρουσιάζοντας "τους Εβραίους ως ποντίκια, ως σκουλίκια της ανθρωπότητας". Μια ζωική εκδοχή που επιτρέπει επίσης στον αναγνώστη να νιώσει μια πρωτόγνωρη ενσυναίσθηση μπροστά στο εφιαλτικό ταξίδι των γονιών του Spiegelman, Vladek και Anja, που έπεσαν στα νύχια της ναζιστικής μηχανής θανάτου, κλείστηκαν στο γκέτο του Σοσνόβιετς το 1942 και δύο χρόνια αργότερα εκτοπίστηκαν στο Άουσβιτς. Από θαύμα – και χάρη στην επινοητικότητα του Βλάντεκ – το ζευγάρι θα επιβιώσει από τη φρίκη, για να μεταδώσει καλύτερα στον γιο την οδυνηρή οικογενειακή ιστορία. Κι έτσι προέκυψε το Maus, του οποίου οι πρώτες σελίδες θα δημοσιευτούν το 1980 στο Raw, το πρωτοποριακό περιοδικό που ο Spiegelman είχε δημιουργήσει δύο χρόνια νωρίτερα. Από τότε, το έργο έχει πουλήσει περισσότερα από τρία εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο και κέρδισε ακόμη και ένα βραβείο Pulitzer το 1992 – το μοναδικό που έχει απονεμηθεί ποτέ σε ένα κόμικ. Όσο για τον δημιουργό του, ο οποίος κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο της πόλης της Angoulême το 2011, συνέχισε να διερευνά τη βαρβαρότητα που μας απειλεί, ιδίως στο θαυμάσιο In the Shadow of No Towers, έναν στοχασμό πάνω στις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. 'Οσο για τον Joe Sacco, εκείνος γυρίζει όλο τον κόσμο εδώ και περισσότερα από τριάντα χρόνια. Με την έκδοση του Palestine (1993-1995), ενός ογκώδους τόμου 300 σελίδων σε μαύρο – του κάρβουνου – και άσπρο, παρουσίασε την απαράμιλλη ιστορία ενός βιωματικού ρεπορτάζ στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη κατά τη διάρκεια της πρώτης Ιντιφάντα. Δύο μήνες κρατώντας το μολύβι, παρατηρώντας, σημειώνοντας, τεκμηριώνοντας, αλλά και τεντώνοντας το αυτί, ακούγοντας τις ξεχασμένες φωνές, αποκαθιστώντας την ανθρωπιά τους. Στη συνέχεια, ο Joe Sacco εξήγαγε τη μέθοδό του παντού όπου οι λαοί συνθλίβονταν, στο Ιράκ, στον Καύκασο, στα Πρώτα 'Εθνη που είχαν στερηθεί της γης τους ή στις κατεστραμμένες περιοχές του αμερικανικού ονείρου. Κάθε φορά, κατάφερε να παραδώσει μακροσκελή ντοκιμαντέρ, όπου το πυκνό, πλούσιο κείμενο αναδεικνύει το σοκ των εικόνων, προσφέροντάς τους ένα πλαίσιο, ιστορικό βάθος, αλλά και συμπόνια. Αλλά πάλι προς τη Μέση Ανατολή τον φέρνουν πίσω τα μολύβια του, ξανά και ξανά. Μετά την επιτυχία του Palestine, που του χάρισε ένα American Book Award, ο σκιτσογράφος αφιέρωσε άλλα δύο έργα στην ισραηλινο-παλαιστινιακή σύγκρουση. Το πρώτο, Footnotes in Gaza, που εκδόθηκε το 2009, αναπαριστά με μαεστρία την ιστορία των άγνωστων σφαγών της Ράφα και του Χαν Γιούνες, που διαπράχθηκαν στο περιθώριο της κρίσης του Σουέζ. Σχεδόν 400 Παλαιστίνιοι άμαχοι σκοτώθηκαν από ισραηλινά πυρά, εν μέσω της αδιαφορίας της διεθνούς κοινότητας. Ο Joe Sacco επιστρέφει με συγκίνηση σε αυτό το τραγικό επεισόδιο, το ανασύρει από τις υποσημειώσεις της ιστορίας, για να κατανοήσει το μηχανισμό αυτών των σφαγών, αλλά και τους σπόρους της οργής που σπάρθηκαν τότε στα προσφυγικά στρατόπεδα. Η Λωρίδα της Γάζας, μας λέει ο Sacco, είναι μια ανοιχτή πληγή, ένα τραύμα που δεν κλείνει ποτέ, όπου ευδοκιμούν το μίσος και η απελπισία. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που τον περασμένο φθινόπωρο δημοσίευσε το War on Gaza, μια "κραυγή" τριάντα σελίδων σε απάντηση στην ισραηλινή επίθεση, τoυ οποίου τα σχέδια παρουσιάζονται στην έκθεση. Αυτή τη φορά δεν έχουμε επιτόπιο ρεπορτάζ ούτε λεπτομερή έρευνα, αλλά έναν λίβελο κατά της συνενοχής της Αμερικής στη σφαγή που ξεκίνησε πριν από δύο χρόνια, καθώς και μια έκφραση φρίκης για τους σκοτωμούς της Χαμάς και βαθιά αηδία για την κυβέρνηση του Νετανιάχου. Στην κατεύθυνση αυτής της διπλής καταγγελίας, οι δύο σκιτσογράφοι ένωσαν τα μολύβια τους, ωθούμενοι από την αντίδρασή τους ενάντια στο μεγάλο άρμα της Ιστορίας, που οδηγείται από τρελούς ή δολοφόνους και είναι έτοιμο να συντρίψει χωρίς οίκτο τους απλούς ανθρώπους. Δημοσιευμένο τον περασμένο Φεβρουάριο στο New York Review of Books, πριν αναπαραχθεί σε πολλά μεγάλα ευρωπαϊκά έντυπα (Le 1 Hebdo στη Γαλλία, The Guardian στο Ηνωμένο Βασίλειο, El Pais στην Ισπανία...), το Never Again !…and again !… and again! είναι ένας διάλογος χωρίς συμβιβασμούς για την εύθραυστη εκεχειρία που επικρατεί στη Λωρίδα της Γάζας και, γενικότερα, για το μέλλον της ισραηλινο-παλαιστινιακής σύγκρουσης. Είναι μια κραυγή οργής και ταυτόχρονα απόγνωσης μπροστά στον κύκλο της βίας, όπου τα όπλα σιωπούν μόνο για να ακουστούν καλύτερα οι στεναγμοί των θυμάτων. Πώς να τελειώσει ένας πόλεμος, αν δεν ακολουθείται από καμία διαρκή ειρήνη; Πώς να ξεφύγουμε από την επιστροφή του μίσους όταν ξεχνάμε το "ποτέ ξανά αυτό!", όταν, όπως τραγουδούσε ο Μπρασένς, είναι "ο θάνατος, ο θάνατος, που ξαναρχίζει πάντα"; Η παρουσίαση των σελίδων τους, αλλά και των υπέροχων προσχεδίων τους, δίνει μια εικόνα της συλλογικής εργασίας αυτών των δύο μαιτρ του documentary comic, της μηχανικής της εικονογραφικής τους συνεργασίας, καθώς και των ερωτημάτων τους καθ' όλη τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας: μέχρι ποιο σημείο απεικονίζεται η φρίκη; Πώς να διατηρηθεί η σωστή απόσταση; Πώς να βρεθούν οι σωστές λέξεις, σε αυτήν την σύγκρουση που είναι και σύγκρουση φαντασιακών και σημασιολογίας; Το αποτέλεσμα είναι μια σειρά από τρία strips που καταφέρνουν, σε λίγα μόνο τετραγωνάκια, να αποτυπώσουν καλύτερα από μακροσκελή κείμενα τη φρίκη που εκτυλίχθηκε από τις 7 Οκτωβρίου 2023, από την αιματηρή επίθεση των κομάντος της Χαμάς μέχρι την τυφλή καταστολή των ισραηλινών βομβών. Με αυτή τη θλιβερή διαπίστωση, που ισχύει εκεί όπως και αλλού: η Εκδίκηση είναι μια διαβολική μηχανή που διψάει πάντα για αίμα. Και η ιστορία των επόμενων πολέμων γράφεται ήδη, με το μαύρο μελάνι του μίσους. Και το σχετικό link...

Μια αναδρομική έκθεση με σχέδια, κατασκευές, κολάζ και άλλα έργα του Λάζαρου Ζήκου ρίχνει φως στην αχαλίνωτη φαντασία του γύρω από τη σκοτεινή και τη χαρούμενη πλευρά της ζωής που πάντα συνυπάρχουν. Εικαστικός καλλιτέχνης, εικονογράφος και δημιουργός κόμικς, ο Λάζαρος Ζήκος (1954-2011) άφησε πίσω του ένα ιδιαίτερα πλούσιο έργο από σχέδια, αντικείμενα και κατασκευές διαφόρων τεχνικών και τεχνοτροπιών. Η έκθεση με τίτλο «Τα εικονο-όργανα του Λάζαρου Ζήκου» που εγκαινιάστηκε στον νέο χώρο τέχνης Enoikos στον Άλιμο, σε επιμέλεια του Χριστόφορου Μαρίνου, η μεγαλύτερη έως σήμερα για το έργο του καλλιτέχνη, επιχειρεί να φωτίσει ένα σημαντικό μέρος της δουλειάς του και να την παρουσιάσει στο ευρύ κοινό που μέχρι τώρα την είχε δει μόνο αποσπασματικά. Ο Ζήκος πρωτοδημοσίευσε κόμικς και σχέδια στο περιοδικό Panderma του Λεωνίδα Χρηστάκη το 1973 και στη συνέχεια συνεργάστηκε με πλήθος περιοδικών και εφημερίδων (Κολούμπρα, Χαρακίρι, Πράσινη Γάτα, Τρύπα, Νέο Επίπεδο, Απαγορευμένος Πλανήτης, Έψιλον, Ιδεοδρόμιο, Athens Voice, Βαβέλ κ.ά.) ενώ εξέδωσε τα φανζίν «Αυτογνωσία» (1974), «Σαλαμάντρα» (1977), «F-Zine» (1998-2011), τα βιβλία «E. H. Madlove. Ιστορίες που θα σου έλεγα» (1994), Η Μαγική Ράφτρα» (1997) και εικονογράφησε βιβλία όπως το «Ασμόλ» (1998) του Δημήτρη Βανέλλη. Στο εικαστικό του έργο ο Ζήκος έμεινε πάντα συνεπής στο ειρωνικό του χιούμορ, ιδιαίτερα στα κολάζ του, μέσω του συνδυασμού και της συμπαράθεσης φαινομενικά ετερόκλητων στοιχείων, «μετα-κόμικς, μετα-νταντά, μετα-καταστασιακών και ψυχεδελικών ανατροπών της καθημερινότητας», σύμφωνα με τον εικαστικό και ποιητή Κωστή Τριανταφύλλου. Όπως επισημαίνει ο Χριστόφορος Μαρίνος, «η καλλιτεχνική του δράση ταυτίζεται χρονικά με αυτή την περίοδο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας που ξεκινά με την πτώση της χούντας» και δίνει «μια γεύση από την (αντι)κουλτούρα της Μεταπολίτευσης». Αυτό το κλίμα φαίνεται και από μια ιδιόχειρη σημείωσή του σε ένα από τα κολάζ του: «Τότε που ήρθε η Μεταπολίτευση – τότε που μύριζε ακόμα η Άνοιξη στην Αθήνα, τότε που έδρασε η Γενιά του Πολυτεχνείου, τότε που η φωνή της Χαρούλας ήταν νεανική, τότε που το Βιετνάμ ήταν μακριά, τότε που η πολιτική έδινε νόημα στην καθημερινότητα, τότε που η ποίηση έδινε έμπνευση κι ο Σαββόπουλος ακουγόταν επαναστατικός, τότε που τα λιμανάκια γέμιζαν τα καλοκαιρινά κυριακάτικα πρωινά. Τότε που όλα για μερικούς ξεκινούσαν και για άλλους τέλειωναν, με τον Bob Dylan στο πικάπ, τότε που…». Στο αφιέρωμα του Panderma, ο ίδιος ο Ζήκος χαρακτηρίζει τα σχέδιά του ως «εικονο-όργανα». Αυτά τα εικονο-όργανα, όπως τονίζει ο Χριστόφορος Μαρίνος, δεν είναι παρά «εικόνες που λειτουργούν ως εργαλεία ή μηχανές και παρουσιάζουν το ανθρώπινο σώμα ευμετάβλητο, χωρίς όρια και χωρίς όργανα […] Κυρίως όμως, σχολιάζουν τα όρια, τις αντιφάσεις και τις ψευδαισθήσεις της ανθρώπινης φύσης και ύπαρξης: ότι κατά βάθος είμαστε απόλυτα εξαρτημένα όντα που αναζητούν εναγωνίως και μάταια την ελευθερία· όντα πολύπλοκα, που έχουν ανίατα πάθη και πολύ συχνά υποπίπτουν σε αδιόρθωτα, μοιραία λάθη». ℹ️ Τα εικονο-όργανα του Λάζαρου Ζήκου | Πού: Χώρος Τέχνης Enoikos, Κουμουνδούρου 29, Άλιμος | Πότε: Μέχρι τις 18 Ιανουαρίου 2026 | Ώρες λειτουργίας: Παρασκευή – Κυριακή: 12.00-18.00 | Είσοδος ελεύθερη Και το σχετικό link...

Έκθεση για τα 70 χρόνια Μικρού Ήρωα Σπάνια ένα περιοδικό έχει σημαδέψει τόσο πολύ τις καρδιές και τις ψυχές των αναγνωστών του, όσο ο Μικρός Ήρως, που έγραφε ο Στέλιος Ανεμοδουράς από το 1953 έως και το 1968 με το ψευδώνυμο «Θάνος Αστρίτης» και διάνθισε με τα σκίτσα του ο Βύρων Απτόσογλου. Σπάνια ένα παιδικό περιοδικό του είδους του έφτασε, χωρίς διακοπή της έκδοσής του, στον μυθικό αριθμό των 800 σχεδόν τευχών, γραμμένο κάθε εβδομάδα από τον ίδιο πάντα συγγραφέα. Αυτό το περιοδικό των παιδικών μας αναμνήσεων, λοιπόν, ο Μικρός Ήρως μας, γιορτάζει φέτος εβδομήντα χρόνια ζωής. Η αλήθεια είναι ότι δεν είναι πια «μικρός» και η εποχή μας έχει στρέψει την προσοχή της σε άλλους ήρωες... Πιο πεζούς, πιο αναλώσιμους, αλλά χάι τεκ! Ο δικός μας, όμως, ο «παππούς Μικρός Ήρως» δεν πτοείται… «Όσο ζει, ελπίζει…», όπως έλεγε κι ο ίδιος στις παλιές καλές μέρες. Σας προσκαλεί πιστούς και όχι, σε μια μοναδική έκθεση που θα λάβει χώρα στο ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, από τις 21 έως και τις 28 Φεβρουαρίου, κατά την οποία 45 διακεκριμένοι Έλληνες εικονογράφοι αφιερώνουν τις δημιουργίες τους για τα εβδομηντάχρονα του αναγνώσματος. Τα 45 εκθέματα θα έχετε την ευκαιρία να τα απολαύσετε στον πρώτο όροφο του ιδρύματος. Στον δεύτερο όροφο θα βρείτε συλλεκτικά τεύχη και ένθετα της σειράς καθώς και σπάνια σκίτσα του εικονογράφου του αναγνώσματος, Βύρωνα Απτόσογλου, που μας παραχώρησε για τις ανάγκες της έκθεσης το Ίδρυμα Σ.Ο.Φ.Ι.Α.. Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν την Τρίτη 21 Φεβρουαρίου στις 19:00, όπου θα μιλήσουν για το ανάγνωσμα ο Ιστορικός Τέχνης Γιάννης Κουκουλάς και ο ηθοποιός Δημήτρης Πιατάς, ενώ θα προβληθεί βίντεο με αδημοσίευτο υλικό και συνεντεύξεις παλαιών και νέων προσωπικοτήτων. Ταυτόχρονα, όσοι παρευρεθούν, θα έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν το ολοκαίνουργιο λεύκωμα με πολύτιμες πληροφορίες για το ανάγνωσμα, τα νέα σκίτσα των καλλιτεχνών αλλά και μία αδημοσίευτη πραγματική ιστορία του Θάνου Αστρίτη σε σχέδια του Βασίλη Γκογκτζιλά, που αποτελεί την αφετηρία αυτής της τεράστιας διαδρομής που λέγεται Μικρός Ήρως. Σας περιμένουμε λοιπόν σε μία όμορφη βραδιά που ξυπνάει όμορφες μνήμες στους παλιούς, αλλά ταυτόχρονα ενώνει το χθες με το σήμερα! Για περισσότερες πληροφορίες ρίξτε μία ματιά ΕΔΩ.

«Οικουμενικός Πόλεμος. Η καλλιτεχνική πρωτοπορία στο μέτωπο του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου» είναι ο τίτλος της μεγάλης έκθεσης με έργα από τη Συλλογή Κωστάκη, που θα διαρκέσει μέχρι τις 15 Οκτωβρίου στο MOMus – Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στη Μονή Λαζαριστών, στη Θεσσαλονίκη, σε επιμέλεια της Μαρίας Τσαντσάνογλου, διευθύντριας του μουσείου. Όπως αναφέρουν οι διοργανωτές, «η έκθεση διατρέχει την περίοδο 1914-1918 και αναφέρεται στους τρόπους με τους οποίους οι πρωτοπόροι καλλιτέχνες στη Ρωσία αντιμετώπισαν τον μεγαλύτερο πόλεμο στην ιστορία της ανθρωπότητας και τις κλιμακωτές αντιδράσεις του ως το 1920». Στη Ρωσία τα χρόνια αυτά χαρακτηρίστηκαν όχι μόνο από τις ολέθριες συνέπειες του πολέμου, αλλά και από την πτώση του τσαρικού καθεστώτος και την Οκτωβριανή Επανάσταση που ακολούθησε φέρνοντας ελπίδα και αισιοδοξία. «Οι καλλιτέχνες εκείνης της περιόδου είχαν καταληφθεί από μια επαναστατική συνείδηση, χωρίς φόβο για τη ρήξη με το παρελθόν. Συναρπαστικά δείγματα καλλιτεχνικής αναγέννησης υπήρξαν μεγάλα καλλιτεχνικά κινήματα όπως ο κυβοφουτουρισμός, ο σουπρεματισμός, ο πρώιμος κονστρουκτιβισμός του Τάτλιν και η επίδραση που είχε στους ντανταϊστές» επισημαίνουν οι διοργανωτές. Ανάμεσα στα σπάνια έργα που εκτίθενται περιλαμβάνονται σατιρικές εικόνες και γελοιογραφίες, πίνακες, αφίσες και φωτογραφίες, περιοδικά, σχέδια και χαρακτικά καλλιτεχνών όπως ο Καζιμίρ Μάλεβιτς, ο Αλεξέι Κρουτσόνιχ, η Λιουμπόβ Πόποβα, ο Ιβάν Κλιουν, ο Σολομόν Νικρίτιν κ.ά. Από τα πιο συγκλονιστικά έργα είναι τα σατιρικά σχέδια του ποιητή, συγγραφέα και ζωγράφου Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι με θέμα τον πόλεμο και την εκδίωξη του τσάρου. Ο Μαγιακόφσκι (1893-1930) αφοσιώθηκε στην επανάσταση, πίστεψε στον Λένιν και στις αλλαγές που ξεκινούσαν από τη Ρωσία, αλλά απογοητεύτηκε από τη σταλινική στροφή του καθεστώτος και αυτοκτόνησε το 1930. Το 1917 όμως έδινε κάθε ικμάδα της δημιουργικότητάς του για να υπηρετήσει την επανάσταση και να σατιρίσει το παλαιό καθεστώς. «“Θα τους δείρω, θα τους σαπίσω” σκέφτηκε ο τσάρος προτού μοιράσει τα τουφέκια. Εν τω μεταξύ όμως ξέχασε ότι ο στρατιώτης γεννήθηκε εργάτης» είναι η λεζάντα που συνοδεύει τη λιθογραφία του Μαγιακόφσκι με τίτλο «Ο ξεχασιάρης Νικόλαος». Υπενθυμίζοντας πως αν όλοι οι στρατιώτες συνειδητοποιούσαν την ταξική τους προέλευση, ο κόσμος θα ήταν πολύ διαφορετικός. Και το σχετικό link...

Εκ των κορυφαίων σύγχρονων δημιουργών κόμικς, παραγωγικότατος και πάντα συνεπής με την τεκμηρίωση και την ακρίβεια των έργων του, ο Θανάσης Πέτρου το «ρίχνει έξω» και παρουσιάζει μια σειρά υπέροχων σχεδίων του φιλοτεχνημένων μόνο με στιλό διαρκείας. Από το πρώτο κιόλας τεύχος του «Καρέ Καρέ» το 2014 μέχρι σήμερα, ο Θανάσης Πέτρου αποτελεί έναν από τους σταθερούς συνεργάτες μας, κοσμώντας με τις δουλειές του αυτό το ένθετο. Για περισσότερα από 30 χρόνια άλλωστε, ο Θανάσης τόσο από τη θέση του δασκάλου της ένατης τέχνης όσο και από τη θέση του καλλιτέχνη πρωταγωνιστεί στην ελληνική σκηνή των κόμικς, πότε σχεδιάζοντας τα σενάρια άλλων δημιουργών (Τάσος Ζαφειριάδης, Γιάννης Παλαβός, Δημήτρης Βανέλλης, Μαρία Παναγιώτου, Κατερίνα Σέρβη, Πέτρος Ζερβός, Παναγιώτης Κούστας, Αλέκος Παπαδόπουλος) και πότε φιλοτεχνώντας τις δικές του ιστορίες. Έχει σχεδιάσει ορισμένα από τα αριστουργήματα των μεγάλων της νεότερης ελληνικής λογοτεχνίας (Καρκαβίτσας, Παπαδιαμάντης, Βουτυράς, Καβάφης, Καρυωτάκης κ.ά.), ενώ τα τελευταία χρόνια έχει δώσει τη δική του εκδοχή πάνω σε κρίσιμες στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας («Οι Όμηροι του Γκαίρλιτς», «1922: Το τέλος ενός ονείρου», «1923: Εχθρική πατρίδα», «1936: Ετοιμόρροπη δημοκρατία»), έχει σχεδιάσει τη βιογραφία του Γιαννούλη Χαλεπά σε σενάριο του Δημήτρη Βανέλλη, έχει αφιερώσει δύο βιβλία στις αγαπημένες του περιοχές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης («Τ’ Αμπελοκηπιώτικα της Αθήνας» και «Τα Νεαπολίτικα»), έχει φιλοτεχνήσει τα πορτρέτα διάσημων ηθοποιών («Actors»), μέχρι και τις ανησυχίες του για την Τεχνητή Νοημοσύνη έχει μεταφέρει σε κόμικς («Η λεγάμενη»). Με την πρωτότυπη τεχνική που εφαρμόζει στη «Λεγάμενη» (στιλό πάνω σε χαρτί) πειραματίζεται αρκετά εδώ και καιρό και ήρθε η ώρα να εκθέσει ορισμένα από τα εντυπωσιακά αποτελέσματά της. Στην έκθεση «Ανύπαρκτοι Υπερήρωες με στιλ(ο)», ο Θανάσης Πέτρου παρουσιάζει 15 σχέδια φτιαγμένα μόνο με στιλό διαρκείας με πρωταγωνιστές τους δικούς του, μικροσκοπικούς και διόλου μυώδεις «υπερήρωες». Όπως περιγράφει ο ίδιος: «Οι Υπερήρωες κυριαρχούν στα αμερικανικά κόμικς από τη δεκαετία του 1930, δημιουργώντας τη δική τους μυθολογία. Φορούν εντυπωσιακές στολές και άλλοτε με τις υπερφυσικές δυνάμεις τους ή άλλοτε απλώς με την ευφυΐα τους, προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στη μάχη εναντίον των “κακών”. Στη δική μας πλευρά του Ατλαντικού δεν υπάρχουν Υπερήρωες στα κόμικς. Οι ήρωες και οι ηρωίδες των ευρωπαϊκών κόμικς ούτε έχουν υπερφυσικές δυνάμεις ούτε θέλουν να σώσουν τον κόσμο». Οι εύθραυστοι και ευάλωτοι υπερήρωες του Θανάση Πέτρου, ανώνυμοι, σχεδόν απρόσωποι, χωρίς κάποια συγκεκριμένη αποστολή, στριμωγμένες καρικατούρες μέσα στις εφαρμοστές στολές τους, έχουν δίπλα τους κάποια αλλόκοτα, τεράστια αλλά όχι αντιπαθητικά πολύχρωμα πλάσματα τα οποία, μάλλον, κλέβουν την παράσταση. ♦ «Ανύπαρκτοι Υπερήρωες με στιλ(ο)» Έκθεση έργων του Θανάση Πέτρου Πού: Bartesera, Κολοκοτρώνη 25, Αθήνα Πότε: 20 Φεβρουαρίου – 20 Μαρτίου Εγκαίνια: Πέμπτη 20 Φεβρουαρίου στις 20.00 Είσοδος ελεύθερη Και το σχετικό link...

«Πόσο αντέχει η πολιτική γελοιογραφία στα χρόνια των social media;» Με αυτό το καίριο ερώτημα έρχονται αντιμέτωποι πέντε επαγγελματίες σκιτσογράφοι, γνωστοί στο ευρύ κοινό από τη σταδιοδρομία τους στον χώρο της ελληνικής πολιτικής γελοιογραφίας (και όχι μόνο). Πρόκειται για τους: Τάσο Αναστασίου, Ιάκωβο Βάη, Δημήτρη Γεωργοπάλη, Σάκη Κουτσαντά και Μαρία Τζαμπούρα, όλοι προερχόμενοι από παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης (εφημερίδες), που όμως βρέθηκαν από νωρίς στο μεταίχμιο της ψηφιακής εποχής και της παντοκρατορίας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Του Ιάκωβου Βάη Οι πέντε ταλαντούχοι δημιουργοί, οι οποίοι καθημερινά εξασκούν την τέχνη του εικονοποιημένου πολιτικού σχολιασμού, συνενώνουν τις δυνάμεις τους σε μια ομαδική έκθεση πολιτικής γελοιογραφίας που θα φιλοξενηθεί επί δύο εβδομάδες στον χώρο του T.A.F. / the art foundation. Το αποτέλεσμα της δηκτικής τέχνης τους θα έχουμε τη χαρά να το θαυμάσουμε από την προσεχή Παρασκευή 21/2. Του Δημήτρη Γεωργοπάλη ♦ Πού: T.A.F. / the art foundation, Νορμάνου 5, Μοναστηράκι Αθήνα Πότε: Από 21/2 έως 02/03/2025, ώρες 17.00-22.00 Εγκαίνια: Παρασκευή 21 Φεβρουαρίου 2025 στις 19.00 Είσοδος δωρεάν Και το σχετικό link...

To 1ο Φεστιβάλ Κόμικς στα Ιωάννινα συνεχίζεται και θα ολοκληρωθεί μετά από μήνες με 18 διαφορετικές εκθέσεις, εκδηλώσεις και συζητήσεις γύρω από την ένατη τέχνη. Ήρθε η ώρα του Καρέ Καρέ να παρουσιάσει τα έργα του σε δύο μεγάλες εκθέσεις. Στην πρώτη με τίτλο «Το Λεξικό της Κρίσης» περιλαμβάνονται χαρακτηριστικά κόμικς-λήμματα μιας πλειάδας δημιουργών που αποτυπώνουν με καυστικό χιούμορ τη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα. Συμμετέχουν οι νυν «λεξικογράφοι» Γιάννης Αντωνόπουλος, Περικλής Κουλιφέτης, Γαβριήλ Παγώνης, Θανάσης Πέτρου και παλαιότεροι συντελεστές της στήλης. Στη δεύτερη με τίτλο «10 Χρόνια Καρέ Καρέ» παρουσιάζονται επιλεγμένα έργα των συνεργατών του ενθέτου από το πρώτο τεύχος του μέχρι σήμερα, με έμφαση στις στήλες των τωρινών δημιουργών του (Πάνος Ζάχαρης, Δημήτρης Καμένος, Βαγγέλης Παπαβασιλείου, Τάσος Αναστασίου, Αλέξια Οθωναίου και η τετραμελής ομάδα του «Λεξικού»). Παράλληλα θα εκτεθούν έργα του Περικλή Κουλιφέτη από τη σειρά «Οι Έγκλειστοι». Το Καρέ Καρέ σάς περιμένει στο Θυμωμένο Πορτραίτο για κόμικς και συζητήσεις. ♦ Πότε: Παρασκευή 14 – Κυριακή 16 Φεβρουαρίου ♦ Πού: Θυμωμένο Πορτραίτο, Καποδιστρίου 20, Ιωάννινα Είσοδος ελεύθερη Και το σχετικό link...

Ένας από τους πιο εμβληματικούς χαρακτήρες των ευρωπαϊκών κόμικς του εικοστού αιώνα και όχι άδικα, ο τυχοδιώκτης και ονειροπόλος Κόρτο Μαλτέζε με το χρυσό σκουλαρίκι και το ναυτικό καπέλο, ταξίδεψε σε όλα τα μέρη που γράφτηκε Ιστορία για να πάρει το μέρος των αδύνατων και των καταπιεσμένων ενάντια σε αποικιοκράτες, απατεώνες, στρατούς και κάθε είδους εξουσίες. Πνεύμα ελεύθερο κι ατίθασο, όπως και ο δημιουργός του Hugo Pratt (1927-1995), έγραψε τη δική του μοναδική ιστορία την οποία συνεχίζουν σήμερα με μεγάλη επιτυχία νεότεροι δημιουργοί. Αυτή την ιστορία παρουσιάζει η έκθεση «Hugo Pratt: η κληρονομιά, το έργο, η βιογραφία» σε επιμέλεια Patricia Zanotti και διοργάνωση του νεοσύστατου φορέα πολιτισμού Centaurus Art. Η έκθεση περιλαμβάνει 27 πίνακες μεγάλης κλίμακας που αποτελούν ένα οπτικό και ενημερωτικό ταξίδι στην καριέρα του Pratt και του δημοφιλούς χαρακτήρα του, δύο βίντεο με συνεντεύξεις και κινούμενα σκίτσα του Hugo Pratt και έναν διαδραστικό χάρτη με τα ταξίδια του Κόρτο Μαλτέζε. Πού: Κέντρο Τέχνης Τζιόρτζιο ντε Κίρικο, Μεταμορφώσεως 3, Βόλος Πότε: 5-14 Φεβρουαρίου (11.00-14.00 και 18.00-21.00) Εγκαίνια: Τετάρτη 5 Φεβρουαρίου στις 18.30 με ομιλητές τους Γιάννη Ιατρού (Centaurus) και Ίωνα Αγγελή (εκδ. Μικρός Ήρως) Είσοδος ελεύθερη Και το σχετικό link...

Έκθεση του πολυβραβευμένου γελοιογράφου Μιχάλη Κουντούρη με σκίτσα που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό δρόμου «Σχεδία», εγκαινιάζει το ξενοδοχείο Mediterranée Patras στις 22 Δεκεμβρίου (19.30). Η «σχεδία», από το 2013 μέχρι σήμερα, είναι το μοναδικό ελληνικό περιοδικό δρόμου (επίσημο μέλος του Διεθνούς Δικτύου Περιοδικών Δρόμου) που δεν πωλείται στα συνήθη σημεία διάθεσης Τύπου, αλλά αποκλειστικά στους δρόμους της πόλης από συνανθρώπους μας οι οποίοι προέρχονται από ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να εξασφαλίσουν με αξιοπρέπεια ένα μικρό έστω έσοδο για να καλύψουν κάποιες από τις πιο βασικές τους ανάγκες. Επιπλέον, μέσα από ένα ευρύ φάσμα προγραμμάτων (όπως η ποδοσφαιρική ομάδα αστέγων, οι κοινωνικές περιηγήσεις «Αόρατες Διαδρομές», το περιβαλλοντικό πρόγραμμα «σχεδία αρτ» κ.λ.π.) φροντίζει για την ενεργοποίηση, ενδυνάμωση, εκπαίδευση, επανένταξη και εντέλει, τη δημιουργία προοπτικών απασχόλησης σε συνανθρώπους μας που βιώνουν τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό σε ακραίες μορφές. Ο σκιτσογράφος της «Εφ.Συν.» Μιχάλης Κουντούρης συντροφεύει και συμπορεύεται με το περιοδικό σε αυτό το ταξίδι της αλληλεγγύης και της κοινωνικής προσφοράς από το πρώτο του κιόλας τεύχος. Με την ευαισθησία που τον διακρίνει και την διεισδυτική ματιά με την οποία αντιλαμβάνεται την κοινωνία, αποτυπώνει θέματα όπως οι οικολογικές προκλήσεις, η κοινωνική δικαιοσύνη, τα ανθρώπινα δικαιώματα, σε έναν μοναδικό συνδυασμό αιχμηρής κριτικής και χιούμορ. Στην έκθεση παρουσιάζονται τα σκίτσα του που έγιναν εξώφυλλα της «σχεδίας» καθώς και άλλα επιλεγμένα έργα που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό και έχουν βραβευτεί στο εξωτερικό. Η έκθεση θα είναι ανοιχτή καθημερινά (11.00-21.00) και θα διαρκέσει έως τις 21 Ιανουαρίου του 2024. Και το σχετικό link...

Το έτος είναι το 1953, ο μήνας Φεβρουάριος και στα περίπτερα της χώρας κάνει την εμφάνισή του ένα μικροκαμωμένο περιοδικό, με πρωταγωνιστές τρία νεαρά Ελληνόπουλα, τα οποία προβάλουν σθεναρή αντίσταση ενάντια στους Γερμανούς κατακτητές. Αυτό το περιοδικό έτυχε μεγάλης αγάπης από την νεολαία της εποχής, αλλά και τους μεγαλύτερους σε ηλικία αναγνώστες. Το στοίχημα φαίνεται να κερδίζεται, αλλά αυτό που θα επακολουθούσε, νομίζω ότι δεν το περίμενε κανείς. Ο ΜΙΚΡΟΣ ΗΡΩΣ ευτύχισε να κυκλοφορήσει 798 τεύχη, ενώ στην συνέχεια δημιουργήθηκαν δύο ακόμα επανεκδόσεις, για να μην αναφέρουμε τα διάφορα… spin-offs (για να μιλήσουμε την γλώσσα της εποχής), ακόμα και την μεταφορά του στον χώρο της Έβδομης Τέχνης! Το φαινόμενο αυτό, άντεξε στον χρόνο πολύ περισσότερο από άλλα λαϊκά αναγνώσματα, δίδαξε ήθος, ελπίδα και σύμπνοια ενάντια στο γενικό κακό κι έφτασε να μνημονεύεται ακόμα και στις ημέρες μας. Τον Φεβρουάριο του 2023, ο Γιώργος Θαλάσσης και η παρέα του έκλεισαν αισίως τα 70 τους χρόνια κι ο συνεχιστής του έργου του αείμνηστου Στέλιου Ανεμοδουρά, Λεωκράτης, αποφάσισε να γιορτάσει το γεγονός με μία έκθεση στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, όπου το κοινό είχε την ευκαιρία να θαυμάσει σπάνιο υλικό, αλλά και μοναδικά σχέδια από 45 διακεκριμένους Έλληνες καλλιτέχνες, οι οποίοι τίμησαν με τον δικό τους τρόπο τον Μικρό Ήρωα. Σε ανάμνηση αυτής της έκθεσης δημιουργήθηκε ένα πρωτότυπο λεύκωμα, από τα πληρέστερα που έχουν βγει μέχρι στιγμής, το οποίο φέρει τον τίτλο Ο ΜΙΚΡΟΣ ΗΡΩΣ: 70 ΧΡΟΝΙΑ 1953-2023. Ηθικός αυτουργός του όλου εγχειρήματος αποτελεί ο κ. Γιώργος Βλάχος, ο οποίος επιμελήθηκε τα κείμενα, αλλά για να είμαστε δίκαιοι, πολλοί άνθρωποι επιστράτευσαν το μεράκι και τις γνώσεις τους για να έρθει στο φως ο συγκεκριμένος κατάλογος. Νομίζω ότι δεν θα ήταν σωστό να πούμε περισσότερα κι έτσι καλό θα είναι να επικεντρωθούμε στα περιεχόμενά του, τα οποία οφείλω να παραθέσω επιγραμματικά παρακάτω: Πίνακας Περιεχομένων Πρόλογος Editorial: Ήταν ένα περιοδικάκι που το έλεγαν Ο ΜΙΚΡΟΣ ΗΡΩΣ Ο Θάνος Αστρίτης σε Πρώτο Πρόσωπο για τον δικό του Μικρό Ήρωα (Πρόκειται για συνέντευξη του αείμνηστου Στέλιου Ανεμοδουρά, ο οποίος μιλάει για το συγγραφικό του δημιούργημα, παρατίθεται σπάνιο φωτογραφικό υλικό από τις ιδιωτικές του στιγμές). Είπαν… για τον Μικρό Ήρωα (Αποσπάσματα από “λόγια” γνωστών ανθρώπων, οι οποίοι εξέθεσαν την γνώμη τους για το περιοδικό). Η εποποιία του Μικρού Ήρωα μέσα από τα μάτια των παιδιών (Η ιστορία της εποποιίας του περιοδικού). Η μυθοπλασία στην ιστορία ή η ιστορία στη μυθοπλασία (Αποσπάσματα από μία διάλεξη του κ. Βλάχου). Βιογραφία Γιώργου Θαλάσση. Βιογραφία Σπίθα. Βιογραφία Κατερίνας. Θάνατος στην πρώτη σελίδα με πολύ παρασκήνιο (Κείμενο του Νίκου Γαλανού για τις σκηνές θανάτου στα εξώφυλλα του περιοδικού). Η παρέα (Οι υπόλοιποι μικροί συμπρωταγωνιστές). Τετράποδοι ήρωες (Αφιέρωμα στα ζώα που συμμετείχαν στις ιστορίες). Ήταν όλοι τους εχθροί (Αφιέρωμα στους villains). Fraulein X (Ειδική μνεία στην όμορφη Πράκτορα). Και οι άλλες γένους θηλυκού. Τρεις Βασίλισσες (Βιογραφίες των Αλούνα, Ταγκανίκα και Καλόα). Οι σταθμοί (Σημαντικές ημερομηνίες της έκδοσης). Από την ανθολογία του Μικρού Ήρωα (Ιστορίες-ορόσημα που φιλοξενήθηκαν στο περιοδικό). Φράσεις-κλισέ (… που “ειπώθηκαν” στο περιοδικό). Μικρό ιστορικό λεξικό του Μικρού Ήρωα. Η γεωγραφία του Μικρού Ήρωα (Χώρες, πόλεις και χωριά στα οποία “έδρασε” ο Γιώργος Θαλάσσης και η παρέα του). Οι τίτλοι έχουν την δική τους ιστορία (Η τιτλογραφία των ιστοριών). Η Πρώτη Περίοδος. Εκδόσεις και επανεκδόσεις του Μικρού Ήρωα. Εκδόσεις αφιερωμένες στον Μικρό Ήρωα. Άλλες τέχνες (Ο Μικρός Ήρως εκτός των λαϊκών αναγνωσμάτων, με ιδιαίτερη μνεία στο θρυλικό τραγούδι και σπάνιο φωτογραφικό υλικό από την οικογένεια του Λουκιανού Κηλαηδόνη). Ο Μικρός Ήρως στο διαδίκτυο. Η εικονογράφηση του Μικρού Ήρωα (από τον Βύρωνα Απτόσογλου στον Θέμο Ανδρεόπουλο). Κατάλογος τευχών. Αντιστοίχηση ιστοριών (Της πρώτης περιόδου με τις άλλες, αλλά και τον εικονογραφημένο). Έκδοση ΑΝΤΙ. Νέες εκδόσεις (Μεταγενέστερες εκδόσεις, που κυκλοφόρησαν μετά τον θάνατο του Στέλιου Ανεμοδουρά). Αφιέρωμα στον Βύρωνα Απτόσογλου (Τα ολοσέλιδα σχέδια των 45 καλλιτεχνών, που φιλοξενήθηκαν στην έκθεση). Ο Στέλιος Ανεμοδουράς θυμάται (Μία ανέκδοτη ιστορία από την ζωή του “πατριάρχη”). Και κάπου εδώ θα πρέπει να αναφέρουμε τους Έλληνες δημιουργούς που φιλοτέχνησαν από ένα σχέδιο προς τιμήν του Μικρού Ήρωα. Αυτοί είναι οι: Σπύρος Ανδριανός, Γιάννης Αντωνόπουλος, Νίκος Γιαμαλάκης, Βασίλης Γκογκτζιλάς, Γιάννης Δαλκίδης, Σπύρος Δερβενιώτης, Δημήτρης Καμένος, Πάνος Καμουλάκος, Βάλια Καπάδαη, Θανάσης Καραμπάλιος, Δημήτρης Κάσδαγλης, Κωνσταντίνος Κάτσος, Σταύρος Κιουτσιούκης, Θανάσης Κόλλιας, Γιώργος Κομιώτης, Δημήτρης Κοσκινάς, Αρινέλα Κοτσίκο, Περικλής Κουλιφέτης, Νίκος Κούτσης, Μάνος Λαγουβάρδος, Τάσος Μαραγκός, Γιώργος Μελισσαρόπουλος, Κωνσταντίνος Μοσχονάς, Γιώργος Μπότσος, Κώστας Νικέλλης, Δήμητρα Νικολαΐδη, Αντώνης Νικολόπουλος, Κώστας Παντούλας, Αλέκος Παπαδάτος, Παύλος Παυλίδης, Θανάσης Πετρόπουλος, Γιάννης Ρουμπούλιας, Βαγγέλης Σαΐτης, Αγγελική Σαλαμαλίκη, Κωνσταντίνος Σκλαβενίτης, Ειρήνη Σκούρα, Σοφία Σπυρλιάδου, Στέλλα Στεργίου, Νικόλας Στεφαδούρος, Κωστής Τζωρτζακάκης, Γαβριήλ Τομπαλίδης, Παναγιώτης Τσαούσης, Νίκος Τσουκνίδας, Γιώργος Φαραζής και Κώστας Φραγκιαδάκης. Ο καθένας αποτύπωσε το προσωπικό του καλλιτεχνικό στυλ, αλλά όλοι τους τόνισαν τον διαχρονικό σκοπό του Μικρού Ήρωα, ο οποίος φαίνεται να είναι πιο επίκαιρος από ποτέ. Μπορείτε να δείτε τα έργα τους στο αφιέρωμα της έκθεσης ΕΔΩ. Κλείνοντας, καλό θα ήταν να πούμε δύο λόγια για την έκδοση, η οποία τιμά τόσο το περιεχόμενό της, όσο και τον σκοπό για τον οποίο εκδόθηκε. Το μέγεθος είναι μεγάλο και το εξώφυλλο σκληρό, ενώ το χαρτί είναι όσο πιο πολυτελές θα μπορούσε. Βάζει κι εκείνη, λοιπόν, το λιθαράκι της στην καθολική ομολογία ότι ο Μικρός Ήρως μπορεί να ξεκίνησε σαν ένα περιπετειώδες ανάγνωσμα, αλλά με την πάροδο των ετών, μεταμορφώθηκε σε κάτι δυνατότερο. Μία επιτομή στην αντίσταση και την υγιή μάχη για τα ιδανικά. Εν κατακλείδι, το παρόν κόσμημα για τις απανταχού βιβλιοθήκες, προτείνεται στους λάτρεις του Παιδιού-Φάντασμα, τους μελετητές, αλλά και σε όλους τους ελεύθερα σκεπτόμενους ανθρώπους. Αφιέρωμα στον Μικρό Ήρωα Αφιέρωμα στον Στέλιο Ανεμοδουρά Αφιέρωμα στον Βύρωνα Απτόσογλου

Ατομική έκθεση ζωγραφικής. Είπα να αφήσω για λίγο τα πενάκια και τα κόμικς και να παρουσιάσω κάποια πιο "κλασικά" ζωγραφικά θέματα. Έκθεση ζωγραφικής λοιπόν, με την συνδρομή του δήμου Αγρινίου, στην Παλαιά Δημοτική Αγορά της πόλης. Εγκαίνια την Δευτέρα 13 Μαΐου 2019 στις 8 μ.μ, διάρκεια μέχρι τις 24 Μαΐου. Όποιος είναι στα μέρη, ευπρόσδεκτος!

Έκθεση: Βάλ’τους Χ – Ο Μαύρος Χάρτης της Αθήνας Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων 13 - 25 Μαρτίου 2019 Εγκαίνια Τετάρτη 13 Μαρτίου 19.00 Στην έκθεση θα παρουσιαστεί η καμπάνια «Βάλ’τους Χ – Ο Μαύρος Χάρτης της Αθήνας» και θα εκτεθούν τα 50 έργα κόμικς των 25 δημιουργών που εικονοποιούν τις πρώτες 50 ρατσιστικές επιθέσεις της καμπάνιας. Στόχος της καμπάνιας είναι να εντοπίσει και να αναδείξει στους δρόμους της πόλης τα συγκεκριμένα σημεία των ρατσιστικών επιθέσεων. Ένα αυτοκόλλητο με τυπωμένο το QR Code της κάθε επίθεσης είναι κολλημένο στο σημείο που έγινε η επίθεση. Μόλις σκαναριστεί με το κινητό οδηγεί στην συγκεκριμένη ηλεκτρονική διεύθυνση της επίθεσης στο https://valtousx.gr. όπου υπάρχει η περιγραφή της επίθεσης και η εικόνα της. Αναγνωρίζοντας ότι το 2019 αποτελεί μια κομβική χρονιά για την εξέλιξη της δίκης της Χρυσής Αυγής, η διαδικασία της οποίας έφερε στο φως δεκάδες από τα ρατσιστικά εγκλήματά της, το Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ και η HumanRights360, δημιουργήσαμε αυτό το κοινό εγχείρημα που στόχο έχει να συγκροτήσει την τοπογραφία της ρατσιστικής βίας και να κάνει γνωστή στο ευρύ κοινό την επικινδυνότητά της. Ο χάρτης που δημιουργήθηκε αποτυπώνει τόσο τις ίδιες τις επιθέσεις όσο και τις ιστορίες της ρατσιστικής βίας που βρίσκονται πίσω από αυτές. Με μία περιήγηση στα σημεία του, ο επισκέπτης συνειδητοποιεί ότι καθένα από αυτά δεν είναι απλώς μια διεύθυνση, αλλά ένας τόπος βίας, ένα σημείο όπου μια βίαιη υπόθεση έλαβε χώρα στις γειτονιές της Αθήνας, δίπλα μας. Στην έκθεση συμμετέχουν οι: Αδαμοπούλου, Αναστασίου, Βαβαγιάννης, Γιακουμάκης, Δερβενιώτης, Θεοδωροπούλου, Καραγεωργίου, Καραμπάλιος, Κεφαλάς, Κουντούρης, Μικάλεφ, Μπότσος, Νικολαίδου, Οθωναίου, Πετρόπουλος, Πέτρου, Χαλκιάς, Aspallax, Bratimoto, John Antono, No Bugdet Epics, Panagos, PanPan, Piotr, Tasmar Τα έργα των είκοσι πέντε αυτών δημιουργών θα παρουσιαστούν σε έκθεση που θα διεξαχθεί στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων από την Τετάρτη 13 έως και την Δευτέρα 25 Μαρτίου 2019, υπό την αιγίδα του Συμβουλίου Ένταξης Μεταναστών. Οι ώρες λειτουργίας της έκθεσης θα είναι 12.00-21.00, ενώ θα πλαισιώνεται με παράλληλες συζητήσεις. Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων: Πειραιώς 100, Γκάζι, 213 0109300, 213 0109324 press@athens-technopolis.gr , www.technopolis-athens.com Το event στο Facebook Administration Note Λόγω της ιδιαιτερότητας του θέματος, παρακαλούνται τα περιττά σχόλια που δεν θα έχουν άμεση σχέση με τον καθεαυτού σχολιασμό τη έκθεσης, να εκλείψουν!