Search the Community

Είχε πει ότι ο εχθρός της δημοκρατίας δεν είναι μόνο ένας δικτάτορας, αλλά η πατριαρχική κουλτούρα. Το κείμενο αυτό είναι και επί προσωπικού. Όπως όλα δηλαδή, αλλά ειδικά αυτό. Γιατί η ίδια η Μαρζάν Σατράπι ήταν πάντα επί προσωπικού. Ακόμα και το «φευγιό» της από τη ζωή ήταν έτσι: δεν άντεξε που πέθανε πέρυσι ο αγαπημένος της σύντροφος, ο Σουηδός ηθοποιός και παραγωγός Ματίας Ρίπα, και έφυγε «από θλίψη», όπως είπαν οι δικοί της. Πράγματι, η ίδια «έφυγε» σαν να ολοκλήρωνε, με τον πιο σκληρό τρόπο, το ίδιο της το έργο: μια ζωή όπου η προσωπική πληγή δεν ήταν ποτέ μόνο προσωπική αλλά και πάντα, όπως και πάντα, ήταν και πολιτική, ιστορική, συλλογική. Πέθανε στις 4 Ιουνίου 2026, σε ηλικία 56 ετών. Άλλη επίσημη ιατρική αιτία δεν ανακοινώθηκε. Από θλίψη λοιπόν… Σαν να έγραψε ακόμη ένα έργο. Γεννημένη το 1969 στο Ραστ του Ιράν και μεγαλωμένη στην Τεχεράνη, η Σατράπι ήταν παιδί μιας οικογένειας πολιτικοποιημένης, αριστερής, μορφωμένης, από εκείνες που πίστεψαν ότι η Ιστορία μπορεί να αλλάξει – και μετά είδαν την επανάσταση του 1979 να καταβροχθίζεται από τους κληρικούς. Η ίδια μεγάλωσε ανάμεσα σε δύο κόσμους: την οικογενειακή προστασία και τη βία του κράτους. Στα δέκα της, όπως είχε πει, «εκπαίδευε» τον εαυτό της να αντέχει ως πολιτική κρατούμενη: έζησε για τα καλά τον πόλεμο. «Κάθε μέρα βόμβες, φυλακίσεις, εκτελέσεις». Χτυπούσε το σώμα της για να φανταστεί ότι θα άντεχε βασανιστήρια και δεν θα πρόδιδε φίλους. Αυτό δεν είναι βιογραφική λεπτομέρεια. Αυτό είναι η ίδια και εξηγεί τα πάντα για την ίδια. Γιατί η Σατράπι δεν ζωγράφισε (ως κόμικς και μετά και ως κινηματογραφικές ταινίες) ποτέ την πολιτική ως αφίσα. Τη ζωγράφισε ως παιδικό δωμάτιο, ως απαγορευμένη κασέτα, ως φόβο στον δρόμο, ως κορίτσι που πρέπει να μάθει νωρίς ότι το σώμα του ανήκει πρώτα στην εξουσία και μετά στον εαυτό του. Στα 14 της οι γονείς της την έστειλαν στη Βιέννη για να σωθεί από το κλίμα καταστολής στο Ιράν. «Τι σκέφτονταν; Λατρεύω την κλασική μουσική αλλά ήταν άθλια εκεί». Επέστρεψε στο Ιράν, σπούδασε οπτική επικοινωνία στην Τεχεράνη, παντρεύτηκε νέα, χώρισε, και το 1994 εγκαταστάθηκε στη Γαλλία. Εκεί θα έφτιαχνε το έργο που την έκανε παγκόσμια: το «Περσέπολις». Κι εκεί έμεινε ώς το τέλος. Ποτέ δεν ξέχασε τα φαρσί, πάντα θεωρούσε πως η ιρανική ποίηση είναι η πιο σοφιστικέ όλων και η ελληνική φιλοσοφία η σημαντικότερη όλων. Αλλά και ποτέ ξανά δεν ένιωσε εκπρόσωπος της χώρας της γιατί τα τελευταία 27 χρόνια δεν γύρισε ποτέ εκεί. Το «Περσέπολις» (Εκδ. Οξύ) ήταν ένα εξαιρετικά επιτυχημένο αυτοβιογραφικό εικονογραφημένο αφήγημα. Ήταν μια πολιτική πράξη με παιδικό βλέμμα και ενήλικο τραύμα. Με το αυστηρό μαύρο-άσπρο σχέδιό της, η Σατράπι διέλυσε δύο βολικά ψέματα: το ψέμα του θεοκρατικού καθεστώτος ότι οι γυναίκες είναι υποδεέστερες υπάρξεις και το ψέμα της Δύσης ότι οι Ιρανοί είναι εξωτικά, σκοτεινά, ακατανόητα πλάσματα. Όπως είχε πει όταν έγινε ταινία, ήθελε να δείξει ότι αυτοί οι άνθρωποι «έχουν γονείς, εραστές, ελπίδα, ιστορίες». Η κινηματογραφική μεταφορά του «Περσέπολις», που συνσκηνοθέτησε με τον Βενσάν Παρονό, κέρδισε βραβείο στις Κάνες το 2007 και προτάθηκε για Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας Κινουμένων Σχεδίων το 2008. Ήταν η πρώτη γυναίκα που προτάθηκε σε αυτή την κατηγορία. Ακολούθησαν έργα όπως τα «Κεντήματα», «Κοτόπουλο με δαμάσκηνα», καθώς και ταινίες όπως το «The Voices» και το «Radioactive» για τη Μαρί Κιουρί. Γιατί θεωρείται σπουδαία γυναίκα; Όχι επειδή «τα κατάφερε» σε ανδροκρατούμενους χώρους. Αυτό είναι το ελάχιστο. Η Σατράπι είναι σπουδαία γιατί πήρε την εμπειρία της γυναίκας, της εξόριστης, της κόρης μιας χαμένης επανάστασης, και την έκανε παγκόσμια γλώσσα. Δεν ζήτησε οίκτο, αλλά πολιτική κατανόηση. Ούτε πούλησε δυστυχία – απαίτησε αξιοπρέπεια. Στις θέσεις της για τις γυναίκες ήταν απολύτως καθαρή. Σε συνέντευξή της στη Vogue είχε πει ότι πριν μιλήσουμε για ελευθερία των γυναικών, πρέπει πρώτα να μιλήσουμε για οικονομική ανεξαρτησία: η μόρφωση και η εργασία είναι το πρώτο βήμα προς τη δημοκρατία. Και πρόσθετε, χωρίς περιστροφές, ότι ο εχθρός της δημοκρατίας δεν είναι μόνο ένας δικτάτορας, αλλά η πατριαρχική κουλτούρα. «Μπορούμε να είμαστε το μεγάφωνο, αυτό μόνο», έλεγε. Το 2025 αρνήθηκε το βραβείο της Λεγεώνας της Τιμής της Γαλλίας, καταγγέλλοντας την υποκρισία απέναντι στο Ιράν: τα παιδιά των Ιρανών ολιγαρχών βρίσκουν πόρτες ανοιχτές στη Γαλλία, ενώ νέοι αντιφρονούντες δυσκολεύονται ακόμη και για τουριστική βίζα. «Ακόμα είναι ρατσιστές! Είναι δυνατόν; Και ο κόσμος ψηφίζει ρατσιστές και μισαλλόδοξους. Δεν έχει δικαιολογία». Δεν χαριζόταν σε κανέναν. Ακριβώς γιατί για τη Σατράπι, η ελευθερία δεν ήταν αφηρημένη λέξη. Είναι το δικαίωμα να γελάς, να θυμάσαι, να φεύγεις, να επιστρέφεις, να μη φοράς ό,τι σου επιβάλλουν, να μη σωπαίνεις όταν σου λένε ότι η χώρα σου είναι μόνο φανατισμός και σκοτάδι. Στο μαύρο-άσπρο της βρήκε όλες τις αποχρώσεις της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Και αυτό είναι που μας άφησε. Και το σχετικό link...

«Η Μαρζάν Σατραπί πέθανε από θλίψη λίγο περισσότερο από ένα χρόνο μετά τον θάνατο του Ματίας Ρίπα, του συζύγου της και έρωτα της ζωής της». Η ανακοίνωση της οικογενείας της Γαλλοϊρανής καλλιτέχνιδος, γνωστής και αγαπητής σε όλο τον κόσμο για τα πολυβραβευμένα αυτοβιογραφικά έργα της και την ταινία της «Περσέπολις», έμοιαζε κι αυτή βγαλμένη από τα βιβλία της. Μια γυναίκα που ακολούθησε τον αγαπημένο της στα αστέρια (ο παραγωγός, ηθοποιός και σεναριογράφος Ματίας Ρίπα πέθανε στις 8 Απριλίου 2025). Μπορεί άραγε κάποιος να πεθάνει από ραγισμένη καρδιά; Τον ακολούθησε στα αστέρια. Ο Ματίας Ρίπα και η Μαρζάν Σατραπί φωτογραφημένοι στο Παρίσι το 2021. Η δημιουργός του «Περσέπολις» έφυγε από τη ζωή την περασμένη Πέμπτη. «Πέθανε από θλίψη λίγο περισσότερο από ένα χρόνο μετά τον θάνατο του συζύγου της και έρωτα της ζωής της», ανακοίνωσε η οικογένειά της. Προσπαθώντας να αποκωδικοποιήσουν το σύνδρομο της ραγισμένης καρδιάς και το «αποτύπωμα» του πένθους, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο πρώτος χρόνος μετά τον θάνατο ενός συντρόφου είναι ιδιαίτερα κρίσιμος γι’ αυτόν που μένει πίσω. «Υπάρχουν πολυάριθμες μελέτες που δείχνουν ότι αυξάνεται κατά πολύ η θνησιμότητα ενός συντρόφου μετά τον θάνατο του άλλου, με ιδιαίτερα κρίσιμο τον πρώτο χρόνο», λέει στην «Κ» η ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια Ειρήνη Γεωργίου. Το πένθος σωματοποιείται. «Αυτό συμβαίνει κυρίως λόγω της αύξησης των ορμονών του στρες, οι οποίες προκαλούν σπασμό των στεφανιαίων αρτηριών και μπορεί να οδηγήσουν σε κλινική εικόνα που προσομοιάζει σε οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου». Ο λόγος για τη μυοκαρδιοπάθεια Takotsubo, γνωστή και ως σύνδρομο της ραγισμένης καρδιάς, μια προσωρινή κατάσταση όπου ο καρδιακός μυς ξαφνικά γίνεται αδύναμος ή εμφανίζεται το λεγόμενο απόπληκτο μυοκάρδιο. Η κατάσταση αυτή μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία και τυπικά επηρεάζει περισσότερο γυναίκες παρά άνδρες. Το πένθος πάντως μπορεί να οδηγήσει έναν άνθρωπο στον θάνατο και διά πλαγίων οδών, όπως η παραμέληση ιατρικών εξετάσεων ή η κατάχρηση αλκοόλ, συμπεριφορές που πυροδοτεί η κατάθλιψη. «Ένα από τα στάδια του πένθους είναι η κατάθλιψη», λέει η κ. Γεωργίου. «Πολλοί άνθρωποι δεν καταφέρνουν να ξεπεράσουν αυτό το στάδιο, μένουν εκεί, “παγώνουν”. Σε αυτές τις καταστάσεις συχνά πέφτει το ανοσοποιητικό και μειώνεται η δραστηριότητα του μετωπιαίου φλοιού που ευθύνεται για την ανάληψη λογικών αποφάσεων. Επομένως ο άνθρωπος γίνεται επιρρεπής σε ασθένειες και ατυχήματα. Πολλά ακούσια “ατυχήματα” εξάλλου θεωρούνται αυτή την περίοδο προ-αυτοκτονικές πράξεις». Ερευνητική ομάδα από τη Δανία πέρασε μία δεκαετία παρακολουθώντας περισσότερους από 1.700 ενηλίκους που είχαν χάσει πρόσφατα έναν σύντροφο, γονέα ή άλλον στενό συγγενή, χωρίζοντας τους ανθρώπους σε πέντε ομάδες με βάση τη σοβαρότητα και τη συνέπεια των συμπτωμάτων του πένθους τους με την πάροδο του χρόνου. Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Frontiers in Public Health, κατά τη διάρκεια της δεκαετούς περιόδου οι άνθρωποι που βρίσκονταν σε «υψηλή» τροχιά θλίψης – εκείνοι με τη μακροβιότερη και πιο έντονη θλίψη – είχαν ποσοστό θανάτου 88% υψηλότερο από εκείνους με τα χαμηλότερα επίπεδα συμπτωμάτων θλίψης. Όσοι ανήκαν στην ομάδα με το υψηλό ποσοστό θλίψης είχαν επίσης σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να κάνουν θεραπεία ή να λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά φάρμακα περισσότερο από τρία χρόνια μετά τον θάνατο του αγαπημένου προσώπου τους. Έπειτα από επτά χρόνια, οι διαφορές αυτές μειώθηκαν. Ύπαρξη χωρίς σπίτι Στα θέματα της καρδιάς όμως υπάρχουν και παράμετροι που δεν ποσοτικοποιούνται, που δεν μπαίνουν στο ζύγι. «Για κάποιους ανθρώπους πατρίδα γίνεται η σχέση τους, η αγάπη τους, ο άνθρωπος με τον οποίο μοιράζονται τη ζωή», σχολιάζει στην «Κ» η Ιωάννα Γεωργοπούλου, ψυχολόγος και συστημική ψυχοθεραπεύτρια. «Και τη σχέση με την πατρίδα μας τη θεωρούμε δεδομένη. Δεν μπορούμε καν να σκεφθούμε πώς είναι να κυκλοφορούμε χωρίς πατρίδα. Ένας άνθρωπος που χάνει τον σύντροφό του λοιπόν μπορεί να νιώθει άπατρις». Η ύπαρξή του είναι πια χωρίς σπίτι. «Υπάρχει η περίπτωση δύο άνθρωποι να συντονίζονται τόσο πολύ που να φθάσουν να συντονιστούν και στη σωματική ανυπαρξία. Ο Χάιντεγκερ έλεγε ότι όσο πιο “χαρούμενη” είναι η χαρά, τόσο πιο καθαρή είναι η θλίψη που κρύβεται μέσα της. Όταν ανεβαίνεις στα ουράνια, η πτώση είναι μεγάλη και απότομη». Ασφαλώς, όποιος δεν βιώσει μια τέτοια συντριβή, δεν σημαίνει ότι δεν αγάπησε ή δεν αγαπήθηκε αρκετά στη σχέση. Συχνά αυτός ή αυτή που μένει πίσω χάνει τα πατήματά του στο παρόν αλλά και στο μέλλον. Λέει η κ. Γεωργίου: «Η φύση της απώλειας και του πένθους δεν έχει μόνο να κάνει με τη φυσική απώλεια του αντικειμένου της αγάπης αλλά και με όσα αυτή η σχέση υποσχόταν για το πώς θα είναι η ζωή στο μέλλον. Χάνεται δηλαδή η προβολή της ζωής στο μέλλον. Θα χρειαστεί ριζική αναθεώρηση και κυρίως μια νέα ταυτότητα για τον επιζώντα. Αυτές είναι πολύ δύσκολες και επώδυνες διαδικασίες που αν δεν επιλυθούν, διαιωνίζουν την κατάθλιψη». Εάν το ζευγάρι είναι το λεγόμενο «συγχωνευτικό», τότε το συμβόλαιο που έχουν κάνει ασυνείδητα είναι «για πάντα μαζί». «Όταν ο ένας πεθαίνει, το να συνεχίσει να ζει ο άλλος είναι παραβίαση αυτής της αφοσίωσης και βιώνεται ως κάτι ψυχικά αφόρητο και ενοχικό. Συχνά αυτοί οι σύντροφοι προέρχονται από οικογενειακά περιβάλλοντα όπου το να διαφοροποιείσαι ήταν τιμωρητικό, όπου έμαθαν να ορίζουν την ταυτότητά τους μόνο μέσα από τη σχέση. Τα όρια του εαυτού με τους άλλους ήταν θολά, το πρόβλημα του άλλου ήταν δικό μου και άρα ο θάνατος του άλλου είναι δικός μου επίσης». Το πένθος, λένε οι ειδικοί, αναμένεται κάποια στιγμή να μετασχηματισθεί. «Δεν φεύγει, αλλά αφού περάσει από διάφορα στάδια, γίνεται κάτι με το οποίο μπορούμε να συνεχίσουμε να ζούμε μια ικανοποιητική ζωή με νόημα», λέει η κ. Γεωργίου. Από την άλλη, ο μοναχικός τρόπος με τον οποίο βιώνουμε το πένθος σήμερα δεν βοηθάει τους πλέον ευάλωτους ανάμεσά μας. «Παλιά η θλίψη εκτονωνόταν με διάφορες διαδικασίες, υπήρχε μια περίοδος που λειτουργούσε ως μετάβαση στην επόμενη μέρα», λέει η κ. Γεωργοπούλου. «Υπήρχε ορατότητα του πένθους. Τώρα μπορεί κάποιος να γράψει στο Facebook ότι έχασε τον πατέρα του, να πάρει 500 λάικ, αλλά να μην έχει κανέναν δίπλα του. Το πένθος είναι αόρατο παρά την ψευδαίσθηση ορατότητας». Τα λάικ λειτουργούν ως ελαφρύ αναλγητικό. «Υπάρχει αλγοφοβία, θέλουμε να μην πονέσουμε, να αποτινάξουμε όσο πιο γρήγορα γίνεται το συναίσθημα. Παίρνουμε λοιπόν και διάφορα βοηθήματα για να το μουδιάσουμε, χάνοντας φυσικά τη δυνατότητα σύνδεσης με το μέσα μας και μετάβασης στην επόμενη φάση». Η τέχνη ως «λύση» Ανοίγοντας το ραδιόφωνο σε εκείνη τη φάση θα ακούσουμε και πολλούς συμπάσχοντες. Ο θάνατος από έρωτα είναι αγαπημένο θέμα των καλλιτεχνών. Από τους ποιητές του 18ου και του 19ου αιώνα μέχρι τους λαϊκούς τραγουδιστές του σήμερα, η διάθεση να τελειώσεις τη ζωή σου μετά τον χαμό του αγαπημένου σου αποτελεί συνηθισμένο μοτίβο. «Από ψυχολογικής πλευράς, κάθε καλλιτεχνικό έργο που επεξεργάζεται τον ανθρώπινο πόνο προσφέρει μια “λύση”, μια αφήγηση με νόημα», σημειώνει η κ. Γεωργίου. «Το να πεθάνουμε μαζί μοιάζει σαν να ολοκληρώνει αισθητικά κάτι. Τον έρωτά μας, την κοινή ζωή μας. Είναι φαντασιακά μια ανάκτηση ελέγχου πάνω στο παράλογο του θανάτου. Μια αντιστροφή». Κατά μία έννοια, συνεχίζει η ίδια, το να πεθαίνει ένας υγιής άνθρωπος με οποιονδήποτε τρόπο μετά τον χαμό του συντρόφου του είναι αυτοκτονική πράξη. «Και κάτι που πάντα μου προκαλούσε ενδιαφέρον: η Μαρία Κάλλας πέθανε από καρδιά λίγο μετά τον χαμό του Ωνάση, μία εβδομάδα αφού την είχε εξετάσει καρδιολόγος και την είχε βρει μια χαρά». Τι είναι η μυοκαρδιοπάθεια Takotsubo H μυοκαρδιοπάθεια Takotsubo, γνωστή και ως σύνδρομο της ραγισμένης καρδιάς, περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1990 από έναν Ιάπωνα καρδιολόγο, ο οποίος παρατήρησε ότι το διογκωμένο σχήμα της καρδιάς έμοιαζε με Takotsubo, το πήλινο δοχείο που χρησιμοποιούσαν οι ψαράδες για να πιάνουν χταπόδια. Πρόκειται για ένα πρόσκαιρο καρδιακό πρόβλημα που προκαλείται από έντονο συναισθηματικό στρες ή σωματική καταπόνηση. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία και τυπικά επηρεάζει περισσότερο γυναίκες παρά άνδρες. To 90% των καταγεγραμμένων περιπτώσεων αφορά γυναίκες ηλικίας 58-75 ετών. Αν και θεωρείται σπάνια, έως και το 6% των γυναικών που παρουσιάζουν συμπτώματα τα οποία μοιάζουν με καρδιακή προσβολή έχουν μυοκαρδιοπάθεια Takotsubo. Περίπου το 75% των ασθενών που διαγιγνώσκονται με Takotsubo έχουν προσφάτως βιώσει έντονο συναισθηματικό ή σωματικό στρες, όπως ο θάνατος ενός ατόμου (πηγή: heartpoint.gr – Βασίλειος Κολοβός MD). Στις περισσότερες περιπτώσεις η μυοκαρδιοπάθεια Takotsubo είναι αναστρέψιμη, αλλά δεν είναι ακίνδυνη, καθώς μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές και σε ένα μικρό ποσοστό περιπτώσεων ακόμη και θάνατο. Αντίδραση στον πόνο Όπως εξηγούν οι ειδικοί, το μεταιχμιακό σύστημα του ανθρώπινου εγκεφάλου στα άτομα με σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς έχει χαμηλά επίπεδα συνδεσιμότητας και φαίνεται πως έχουν δυσκολία να ελέγξουν τη φυσιολογική αντίδραση σε συνθήκες ακραίου στρες ή βαθύτατου, συναισθηματικού πόνου. Οι γυναίκες είναι πιο επιρρεπείς πιθανότατα γιατί είναι πιο συναισθηματικές. Σε μελέτη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ στις ΗΠΑ διαπιστώθηκε ότι για πολύ καιρό σε ανθρώπους με Takotsubo δεν είχε γίνει σωστή διάγνωση. Μετά την έρευνα, τα καταγεγραμμένα περιστατικά αυξήθηκαν. Οι επιστήμονες απέδειξαν πως μια περιοχή του εγκεφάλου στον πρόσθιο φλοιό αντιδρά στην αίσθηση του φυσικού πόνου αλλά και στον συναισθηματικό πόνο. Όταν ψυχολόγοι ζήτησαν από τους συμμετέχοντες στην έρευνα να αξιολογήσουν είδη συναισθηματικού και φυσικού πόνου, ο πόνος του χωρισμού χαρακτηρίστηκε εξίσου οξύς με τους πόνους της γέννας χωρίς αναλγητικά αλλά και με τη «δοκιμασία» της χημειοθεραπείας. Και το σχετικό link...

Στα 56 της χρόνια πέθανε η Ιρανή Μαρζάν Σατράπι, δημιουργός του «Περσέπολις» και άλλων κόμικς για την αυτοδιάθεση, την ελευθερία, τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η Μαρζάν Σατράπι στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Ρώμης το 2012 Μια «Παναγία» φορώντας τσαντόρ, σχεδιασμένη με τη βουβή θλίψη και τη συντριβή της μάνας που κρατά στην αγκαλιά τον νεκρό γιο της. Και ένας «Χριστός» ασάλευτος και άψυχος με τη στρατιωτική στολή του, κάτω από κόκκινες τουλίπες που φύτρωσαν και ποτίστηκαν από το αίμα των μαρτύρων. Ίσως αυτή η εκδοχή της Πιετά του Μικελάντζελο, που σχεδίασε το 1989 στις εξετάσεις για την είσοδό της στη Σχολή Καλών Τεχνών της Τεχεράνης, να ήταν το κλειδί της επιτυχίας για τη Μαρζάν Σατράπι (και όχι Σατραπί όπως συχνά προφέρεται λανθασμένα). Πιθανώς να βοήθησε και η ειλικρίνειά της στη συνέντευξη που ακολούθησε. Η εκδοχή της Πιετά του Μικελάντζελο από τη Σατράπι Αντί να υποκριθεί τη θρησκευόμενη, προτίμησε να πει την αλήθεια: δεν κάλυπτε τα μαλλιά της όσο ζούσε μακριά από το Ιράν γιατί αν αυτά προκαλούσαν τόσα προβλήματα «ο Θεός θα είχε κάνει τις γυναίκες καραφλές». Και δεν προσευχόταν για τον απλούστατο λόγο ότι «δεν γνώριζε αραβικά». «Πιστεύω στον Θεό αλλά του μιλώ στα περσικά» είπε με αφελή άγνοια κινδύνου στον μουλά που την εξέταζε. Για καλή της τύχη αυτός εκτίμησε το θάρρος της και την ευθύτητά της. Το αμφίσημο σχέδιό της δεν κρίθηκε βλάσφημο αλλά ευφυές και ταιριαστό με το πολεμικό και ηρωικό κλίμα στο Ιράν της εποχής. Διπλή ταυτότητα Η Μαρζάν σπούδασε, πήρε το πτυχίο της και λίγο αργότερα μετανάστευσε οριστικά στη Γαλλία. Εκεί έκλεισε μέσα της αμετάκλητα και αξεδιάλυτα δύο κουλτούρες: του Ιράν, της ασιατικής χώρας με τον πανάρχαιο πολιτισμό στην οποία γεννήθηκε, μεγάλωσε, πήγε σχολείο και ερωτεύτηκε πρώτη φορά, και της Γαλλίας, της ευρωπαϊκής χώρας-συμβόλου των τεχνών και του Διαφωτισμού, με παρελθόν γεμάτο επαναστάσεις, αγώνες για ελευθερία, ισότητα και αδελφότητα, αλλά και αιματοβαμμένες αυτοκρατορίες, πολέμους, αποικιοκρατία. Αυτή η «διπλή ταυτότητα» της Μαρζάν Σατράπι χαρακτηρίζει το σύνολο του έργου της, με κορυφαία στιγμή το εμβληματικό «Περσέπολις», ένα από τα πιο επιδραστικά σύγχρονα κόμικς, που κυκλοφόρησε μεταξύ 2000 και 2003 (στην Ελλάδα μεταφράστηκε από τις Εκδόσεις Ηλίβατον το 2006 και το 2007 και επανεκδόθηκε σε ενιαίο τόμο από τις Εκδόσεις Οξύ το 2024) και έγινε κινηματογραφική ταινία animation το 2007, την οποία σκηνοθέτησε η ίδια η Σατράπι μαζί με τον Vincent Paronnaud, αποσπώντας πολλά διεθνή βραβεία, όχι όμως το Όσκαρ, που το έχασε από τον «Ρατατούη» της Pixar. Το εμβληματικό «Περσέπολις» επανεκδόθηκε από τις εκδόσεις «Οξύ» Στο αυτοβιογραφικό «Περσέπολις», μέσα από την προσωπική ιστορία της Μαρζάν περνά η ιστορία του Ιράν από το παρελθόν μέχρι την πτώση της αμερικανοκίνητης δικτατορίας του Σάχη, την Επανάσταση του 1979, τον πόλεμο Ιράκ-Ιράν και την εγκαθίδρυση του νέου καθεστώτος. Με διάχυτο σαρκασμό και πικρό χιούμορ περιγράφει τις σαρωτικές αλλαγές που συνέβησαν στο Ιράν, κυρίως στο επίπεδο των πολιτικών ελευθεριών, των λογοκριτικών απαγορεύσεων, της εκπαίδευσης. Η ίδια μεγάλωσε σε μια οικογένεια που διακατεχόταν από σοσιαλιστικά ιδεώδη υποστηρίζοντας τις φιλελεύθερες δυτικές αξίες του πολιτικού πλουραλισμού και της ανεξιθρησκίας. Βλέποντας τη μετατροπή του Ιράν σε μια σκληρή θεοκρατία, οι γονείς της αποφάσισαν να τη στείλουν στην Αυστρία σε ηλικία μόλις 14 ετών, όπου συνέχισε το σχολείο διαμένοντας αρχικά σε έναν ξενώνα με καλόγριες και στη συνέχεια σε ανάδοχη οικογένεια. Η εφηβεία της στην Ευρώπη, αν και εντελώς διαφορετική από αυτήν που θα είχε στη χώρα της, δεν ήταν ρόδινη, για να ακολουθήσουν η επιστροφή στο Ιράν, ένας αποτυχημένος γάμος και οι σπουδές στις καλές τέχνες. Στο βιβλίο της περιγράφει με απόλυτα πειστικό και συγκινητικό τρόπο την ενηλικίωση και τη χειραφέτηση μιας νέας γυναίκας και τελειώνει με την απόφασή της για την εκ νέου μετανάστευση στη Γαλλία, για μια ζωή οριστικά μακριά από το Ιράν. Στα έργα της αποδίδονται με ιδιαίτερο τρόπο οι ψυχολογικές «συγκρούσεις» και τα αδιέξοδα που προκύπτουν στη ζωή μιας Ιρανής κοσμοπολίτισσας στην Ευρώπη, αλλά και οι λύσεις που η ίδια η ζωή δίνει στα προβλήματα αυτά. Η συνήθης λύση που η ίδια επέλεγε ήταν η διαρκής καταφυγή στην τέχνη. Το 2003 δημιούργησε τα «Κεντήματα» (κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Ηλίβατον), το 2004 το «Κοτόπουλο με δαμάσκηνα», που μεταφέρθηκε σε κινηματογραφική ταινία, έγραψε πολλά παιδικά βιβλία και σκηνοθέτησε ακόμη τέσσερις ταινίες, με πιο πρόσφατη (2024) τις «Παριζιάνικες ιστορίες», με τη Μόνικα Μπελούτσι. Καταφυγή στην τέχνη Σε όλα της τα έργα είναι έντονη η έμφυλη ματιά απέναντι στις εξελίξεις στη χώρα της αλλά και στη Δύση, καθώς και η πασιφιστική κριτική της στα μεγάλα παγκόσμια προβλήματα. Το 2023, με αφορμή τον άγριο ξυλοδαρμό της Μάχσα Αμινί από την ιρανική αστυνομία, που οδήγησε στον θάνατό της επειδή «δεν είχε φορέσει καλά τη μαντίλα της», επιμελήθηκε τον συλλογικό τόμο «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», με τη συμμετοχή καλλιτεχνών, δημοσιογράφων και άλλων ειδικών πάνω στην ιστορία και το παρόν του Ιράν (κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Επόμενος Σταθμός). Στις 4 Ιουνίου η οικογένειά της ανακοίνωσε ότι «η Μαρζάν πέθανε από θλίψη». Η ιδιοσυγκρασιακή τέχνη της, η λεπτότητα της περιγραφής των συναισθημάτων των χαρακτήρων της, η αγάπη της για την ελευθερία άνευ όρων ήταν πάντα τα γνωρίσματα των κόμικς, των πινάκων, των κειμένων, των ταινιών της. Πιθανώς την κατέβαλε ο θάνατος του συζύγου της, του Σουηδού παραγωγού, ηθοποιού και σεναριογράφου Ματίας Ρίπα, τον οποίο υπεραγαπούσε, έναν χρόνο πριν. Ίσως να έπαιξαν ρόλο και οι δυσάρεστες διεθνείς εξελίξεις με το Ιράν στο επίκεντρο. Ό,τι κι αν οδήγησε τη Μαρζάν Σατράπι στο τέλος, είναι σίγουρο πως η σπάνια ευαισθησία της δεν θα ξεχαστεί ποτέ. Και το σχετικό link...

Η πορεία της κομίστριας και σκηνοθέτριας Μαρζάν Σατραπί, που αυτοεξορίστηκε από το Ιράν και βυθίστηκε στη νοσταλγία. Ήταν το 2007 όταν μια άγνωστη Ιρανή σκηνοθέτρια βρέθηκε στο επίσημο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ των Καννών, διεκδικώντας τον Χρυσό Φοίνικα απέναντι σε μεγαθήρια (Ταραντίνο, Καρ Γουάι, Φίντσερ, Μπέλα Ταρ, Ζβιάγκιντσεφ, Κουστουρίτσα, αδελφοί Κοέν, Βαν Σαντ, Κιμ Κι Ντουκ, Φατίχ Ακίν κ.ά.). Εκείνη η διοργάνωση έκρυβε εκπλήξεις αφού, εκτός του βαρύτιμου επάθλου που απονεμήθηκε στον άγνωστο Ρουμάνο Μουντζίου («4 μήνες, 3 βδομάδες, 2 μέρες»), η 38χρονη τότε Σατραπί κέρδισε, μαζί με τον συνσκηνοθέτη του «Περσέπολις» Βενσάν Παρονό, το Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής. «Παρ’ όλο που αυτή η ταινία είναι παγκόσμια, θέλω να την αφιερώσω σε όλους τους Ιρανούς» δήλωσε η νικήτρια στα μέσα ενημέρωσης για το φιλμ που προβλήθηκε σχεδόν παντού και γνώρισε τεράστια εμπορική και καλλιτεχνική επιτυχία. Στη χώρα μας έγινε από τις δημοφιλέστερες ταινίες των 00s σπάζοντας τα εισπρακτικά – για artistic φιλμ – ρεκόρ της χρονιάς, καθώς το είδαν περισσότεροι από 60.000 σινεφίλ. Η πραγματική ζωή της Μαρζάν Σατραπί, από τα παιδικά της χρόνια στην Περσία του σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί μέχρι και την εποχή του σκληρού αποχωρισμού από την οικογένεια αλλά και τον τόπο καταγωγής της, αποτέλεσε το θέμα του ομότιτλου αυτοβιογραφικού της κόμικς στο οποίο βασίστηκε το φιλμ. Το τέλος της αθωότητας Στο «Περσέπολις» (στην Ελλάδα κυκλοφόρησε αρχικά από τις εκδόσεις Ηλίβατον και αργότερα από το Οξύ σε μτφρ. Π. Τομαρά) που γράφτηκε σε τρία μέρη, αρχής γενομένης το 2000, η Σατραπί αναφέρεται κυρίως στο τέλος της παιδικής αθωότητάς της. Την ταυτίζει με την οδύνη για την απώλεια όλων αυτών τα οποία θεωρούμε δεδομένα (η ασφάλεια της οικογένειας, το δικαίωμα στην ελευθερία, η χαρά της ζωής) και τη συνδέει άμεσα με όσα ακολούθησαν μετά την ανατροπή του σάχη και τα πρώτα χρόνια της Ισλαμικής Επανάστασης που έβαλε τη σφραγίδα του ο αγιατολάχ Χομεϊνί. Η ταινία ακολουθεί με απόλυτη πιστότητα τα βήματα του πρωτότυπου κόμικς. Μάλιστα σε αρκετά σημεία η κινηματογραφική αφήγηση είναι… φωτοτυπία εκείνης του χαρτιού. Από τις πιο ξεχωριστές σελίδες-σεκάνς είναι αυτές που σχετίζονται με το μεγάλωμα της μικρής Μαρζάν σε ένα μέρος πολύχρωμο και όλο ζωντάνια, το οποίο σταδιακά μεταβάλλεται σε ένα ασπρόμαυρο, σχεδόν νεκρικό, σκηνικό. Το πάλαι ποτέ χαμογελαστό κορίτσι μαραζώνει πλέον στη χώρα των μουλάδων, καθώς οι γυναίκες «που δοκιμάζουν την υπομονή» του Θεού και των εντολοδόχων του βρίσκονται σε μόνιμη κατάσταση επιτήρησης και καθεστώς τιμωρίας. Η λύση που της προσφέρει η οικογένειά της για σπουδές στο εξωτερικό (Βιέννη) αποδεικνύεται μπούμερανγκ, αφού η κατάθλιψη λόγω του νόστου χτυπάει με δύναμη την πόρτα της ξενιτεμένης Μαρζάν που επιστρέφει στην πατρίδα της. Την επιτυχία εκείνης της ταινίας – και του βιβλίου που μεταφράστηκε σε είκοσι γλώσσες – η οποία έφτασε μέχρι τα Όσκαρ, ενώ κέρδισε και δύο βραβεία Σεζάρ, δεν την ξανάζησε η Σατραπί. Η Γαλλοϊρανή κομίστρια και σκηνοθέτρια που ζούσε μόνιμα στο Παρίσι από το 1994 και ήταν σταθερή επικρίτρια του ιρανικού καθεστώτος γύρισε πέντε ταινίες. Μόλις μία όμως στάθηκε στο ύψος του «Περσέπολις». Πρόκειται για το επίσης βασισμένο σε δικό της graphic novel «Κοτόπουλο με δαμάσκηνα» (2011), ένα είδος νοσταλγικού ταξιδιού στην Περσία των 60s με όχημα μια τρυφερή ερωτική ιστορία και πρωταγωνιστές τους Ματιέ Αμαλρίκ, Εντουάρ Μπαέρ και Μαρία ντε Μεντέιρος. Αρνήθηκε τις τιμές Το 2025 αρνήθηκε να παραλάβει από τη Γαλλική Δημοκρατία τον τίτλο του Ιππότη Τάγματος της Λεγεώνας της Τιμής, καταγγέλλοντας «την υποκριτική στάση της κυβέρνησης της Γαλλίας» απέναντι στο Ιράν, το οποίο είχε εξαπολύσει ακόμη ένα ακραίο κύμα καταστολής των αντιφρονούντων Ιρανών που διεκδικούσαν το δικαίωμα στην ελευθερία. Δεν σταματούσε πάντως να τονίζει ότι η άρνησή της δεν σχετίζεται με την αγάπη της για τη Γαλλία την οποία θεωρούσε χώρα της. Στα έργα της Σατραπί, είτε στο χαρτί είτε στο σελιλόιντ, ο παράγοντας νοσταλγία είναι πρωταγωνιστής. Δεν συμφωνούσε με εκείνους που θεωρούσαν το συγκεκριμένο στοιχείο μέσο ωραιοποίησης κάποιων καταστάσεων. «Είναι σχεδόν αδύνατο να μάθεις από το παρελθόν αν δεν είσαι νοσταλγικός τύπος» συνήθιζε να λέει. Τόνιζε επίσης πως χάρη στην ενασχόλησή της με τις τέχνες έμαθε να καλλιεργεί την πολιτική σκέψη της, «παρότι δεν είμαι πολιτικός» όπως έλεγε, και συμπλήρωνε με νόημα: «Δεν ξέρω πώς να λύσω τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ως καλλιτέχνης έχω ένα καθήκον, να κάνω ερωτήσεις, κάτι που είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τον τρόπο που πορεύεται ένας καλλιτέχνης». Η τελευταία ταινία Η ύστατη φορά που η Μαρζάν Σατραπί κάθισε στη σκηνοθετική πολυθρόνα ήταν το 2024 για λογαριασμό της μέτριας σπονδυλωτής κωμωδίας «Παριζιάνικες ιστορίες», ένα κράμα από μικρές γλυκόπικρες ανθρώπινες ιστορίες που τοποθετούνται στο πολύβουο και χαοτικό σύγχρονο Παρίσι. Σαφώς, συγκριτικά, καλύτερες ήταν οι επιδόσεις της στη βιογραφία για την πρωτοπόρο νομπελίστρια Μαρί Κιουρί που υπέγραψε το 2019 με πρωταγωνίστρια την Ρόζαμουντ Πάικ. Τον τελευταίο χρόνο η Σατραπί πάλευε με την κατάθλιψη καθώς δυσκολευόταν να ξεπεράσει τον χαμό του συζύγου της. Όπως είχε γράψει σε αρκετές αναρτήσεις στον λογαριασμό της στο Instagram για τον ηθοποιό, παραγωγό και σεναριογράφο Ματίας Ρίπα που πέθανε τον Απρίλιο του 2025, «έχασα την αγάπη της ζωής μου». Και το σχετικό link...

Στη σπουδαιότερη δουλειά της, το αυτοβιογραφικό κόμικς «Περσέπολις», η μικρή Μαρζάν Σατραπί καλείται από τη γιαγιά της λίγο πριν εγκαταλείψει για πρώτη φορά το Ιράν να είναι οπλισμένη με «αξιοπρέπεια και ακεραιότητα». Δημιουργός κόμικς, γελοιογράφος, κινηματογραφική σκηνοθέτις, η Σατραπί πέθανε στα 56 της χρόνια «από θλίψη» μετά τον θάνατο του έρωτα της ζωής της, σύμφωνα με τις δηλώσεις των οικείων της στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων. Γεννημένη το 1969 και μεγαλωμένη στην Τεχεράνη, η Σατραπί έγινε παγκοσμίως γνωστή για το «Περσέπολις», μια δουλειά που μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο με σκηνοθέτιδα την ίδια αποσπώντας υποψηφιότητα για Όσκαρ. Το βιβλίο ακολουθεί τα παιδικά της χρόνια μέχρι την οριστική αυτοεξορία της στη Γαλλία και αποτελεί μια ηθογραφία του Ιράν στα χρόνια λίγο πριν από την πτώση του καθεστώτος του Σάχη αλλά και στα πρώτα αρκετά χρόνια της εγκαθίδρυσης του θεοκρατικού καθεστώτος που ακολούθησε. Το «Περσέπολις» είναι συγχρόνως αυτοβιογραφία, οικογενειακό έπος για τη Σατραπί αλλά και ένα επιδραστικό αφήγημα που υπήρξε πολύτιμο παράθυρο στη ζωή των Ιρανών υπό του θεοκρατικού καθεστώτος καταπίεσής τους για τα μάτια των Δυτικών. Με μια υπέροχη μινιμαλιστική σχεδιαστική γραμμή, με μελάνι μαύρο που παρόλο που «έπνιγε» τη σελίδα και τα καρέ συγχρόνως τα άφηνε να αναπνέουν με έναν μαγικό τρόπο, με εκούσιες αναφορές στη χιλιάδων ετών ζωγραφική παράδοση της Περσίας, με ένα σενάριο που λειτουργούσε σε απόλυτο συγχρονισμό με το σχέδιό της, με εντελώς αδιαχώρητο τρόπο, η Σατραπί δημιούργησε ένα από τα σημαντικότερα δείγματα κόμικς που έχουμε σήμερα. Η δουλειά της διεύρυνε την αναγνωρισιμότητα, την καθιέρωση και την επιτυχία του μέσου, ενώ αποτέλεσε και μια δυνατή φωνή κατά της θεοκρατίας, υπέρ της ελευθερίας. Πάνω απ’ όλα όμως η ίδια υπήρξε συνεπής, αξιοπρεπής κι ακέραιη, ακολουθώντας τη συμβουλή της γιαγιάς της. Όταν, στις αρχές του 2025, η Γαλλία, η πατρίδα της (μιας και η ίδια είχε εδώ και σχεδόν είκοσι χρόνια πολιτογραφηθεί Γαλλίδα) θέλησε να την τιμήσει με τη Λεγεώνα της Τιμής, η Σατραπί αρνήθηκε καταγγέλλοντας την υποκριτική στάση της Γαλλίας απέναντι στο Ιράν καθώς, όπως είπε τότε, η Γαλλία δεν χορηγεί βίζα σε αντιφρονούντες Ιρανούς που αγωνίζονται ενάντια στο καθεστώς. Έτσι ήταν η Σατραπί. Αγωνίστηκε υπέρ της ελευθερίας, κατά του θρησκευτικού φονταμενταλισμού, κατά της απολυταρχίας, εγκατέλειψε την πατρίδα της για να ζήσει ελεύθερη. Παρέμεινε ακέραιη. Η στήριξη, είπε, πρέπει να είναι έμπρακτη και όχι να περιορίζεται σε «φωτογραφίες με θύματα ή διασημότητες κατά τη διάρκεια των εορτασμών για τον θάνατο της Mahsa Amini». Ακεραιότητα, λοιπόν. Αντίο Μαρζάν κι ευχαριστούμε για όλα. Και το σχετικό link...

Έχει σημασία για ποιο Iράν θέλουμε να μιλήσουμε. Την Περσία την ξέραμε για τα χαλιά της και τον Ξέρξη. Tο Iράν για τις μαντίλες κι ένα ανεξιχνίαστο πυρηνικό πρόγραμμα. Σήμερα στην Eλλάδα είναι επίσημα καταγεγραμμένοι περίπου 7.000 Iρανοί και γύρω στους 1.500 κατοικούν στην Αθήνα. Tι ξέρουμε γι’ αυτούς; Tι λένε για τη χώρα τους; Tι τους αρέσει στην πόλη μας; Πού πηγαίνουν; Πού προσεύχονται; Mε την ευκαιρία της ταινίας “Persepolis”, που βγαίνει αυτή την εβδομάδα στις αθηναϊκές αίθουσες, η A.V. κάνει έναν περίπατο στην αθηναϊκή Περσέπολη. Έχει σημασία για ποιο Iράν θέλουμε να μιλήσουμε. Για μια χώρα όπου όλοι ζουν αρμονικά και οι νεόφερτοι είναι πάντα καλοδεχούμενοι ή για ένα φανατισμό που σκοτώνει στο όνομα του Θεού και της ελευθερίας; Για γυναίκες-μπούργκες και απαγχονισμούς στις κεντρικές πλατείες ή για ποικιλία ιδεολογιών και καθημερινότητας; Εξαρτάται από ποια μεριά το βλέπεις. Μιλήσαμε με την κυρία Rahshande, τον Pέζα, τον Mοχάμεντ, πήγαμε στο σπίτι τους, ήπιαμε μπόλικο τσάι. Oι περισσότεροι Iρανοί που έρχονται στην Ελλάδα είναι πολιτικοί και ιδεολογικοί πρόσφυγες, αν και οι επίσημες πηγές αναφέρουν οικονομικούς λόγους ως βασική αιτία. Ζητούν άσυλο γιατί θεωρούν τη χώρα μας ασφαλή ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μιλάνε για ένα Iράν που βρίσκεται «100 χρόνια πίσω», όπου, εάν είσαι αριστερός ή αμφισβητείς την κυβέρνηση, μπορείς πολύ εύκολα να βρεθείς κρεμασμένος στην κεντρική πλατεία. Γενικά, στην Ελλάδα, όπως υπολειτουργούν κάποιες διαδικασίες, έτσι και το θέμα του πολιτικού ασύλου είναι συχνά πρόβλημα. H επίσημη άποψη από τη μεριά του Iράν υποστηρίζει ότι αυτό γίνεται «επειδή πολλές από τις περιπτώσεις είναι φτιαχτές και τα στοιχεία ψευδή». Στην Αθήνα πάντως έχει συσταθεί «Σύλλογος για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Iράν» με 20 μέλη, κυρίως δικηγόρους και δημοσιογράφους, και προσπαθεί να βρει κάποιες λύσεις. Αναφέρουν ότι το Iράν είναι κάπως σαν το “Persepolis” της Σατραπί, με αυστηρό dress code των γυναικών και με νέους που παρακολουθούνται. Ακούω για ένα θεοκρατικό Iράν, όπου οι περισσότερες σελίδες του internet είναι «κλειδωμένες» και παραμένουν ανοιχτές άπειρες ιστοσελίδες πορνογραφικού περιεχομένου. «Γενικά, ο εθισμός είναι ελεύθερος. Όσο πιο πολλές καταχρήσεις, ναρκωτικά, τζόγος, στους νέους, τόσο καλύτερα» λέει χαρακτηριστικά ο Pέζα. Οι Iρανοί δεν είναι ιδιαίτερα θρήσκοι. Ή, μάλλον, οι Iρανοί που φεύγουν από το Iράν, γιατί δεν ανέχονται να είναι υποχρεωμένοι να πιστεύουν. Είναι πνευματικοί άνθρωποι και προσεύχονται, αλλά όχι φανατικοί. Μάλλον επειδή έχουν δει ότι οπουδήποτε η θρησκεία έχει αναμειχθεί με τον άνθρωπο κι όπου η πίστη εμπλέκεται με ομοιόμορφες στολές και προσωπικούς εγωισμούς, υπάρχει πρόβλημα. O φανατισμός έφερε τη σημερινή κατάσταση στο Iράν. Παρ’ όλ’ αυτά, για κάποιους μουσουλμάνους, η έλλειψη τζαμιού στην Αθήνα είναι πρόβλημα, καθώς εκτός από τόπος λατρείας, είναι ένας χώρος συνάντησης στον οποίο βασίζονται πολλές δραστηριότητες της κουλτούρας τους. Φυσικά, πολλοί Iρανοί είναι Mπαχάι και δεν έχουν πρόβλημα να συναντιούνται σε άλλους χώρους για να προσευχηθούν. Τονίζουν όμως ότι ποτέ δεν ένιωσαν ξένοι στην Ελλάδα. Οι άνθρωποι μοιάζουν πολύ, όπως και η ζεστασιά στις σχέσεις, κάποιες συνήθειες. Οι Αθηναίοι , στην αρχή, όταν δεν γνωρίζουν ίσως, γίνονται «λίγο ρατσιστές». «Όταν ο κόσμος δεν μαθαίνει, πάει πίσω. Αλλά όταν μιλήσουν μαζί σου αλλάζουν γνώμη και γίνονται φίλοι σου αμέσως» λένε χαρακτηριστικά. Τους έδωσαν ραπτομηχανή για να μη ράβουν με το χέρι, και αυγά όταν παρίσταναν την κότα, γιατί δεν ήξεραν τη λέξη στα ελληνικά. Αγαπάνε τις βόλτες στην Αθήνα, την ιστορία, την κουλτούρα, το κέντρο της. H κ. Rahshande «Στον κήπο της καρδιάς σου, μη φυτέψεις παρά μόνο το λουλούδι της αγάπης». H κ. Rahshande, ελληνιστί Ρωξάνη, με υποδέχεται στο σπίτι της, στο κέντρο της Αθήνας, με πεντανόστιμα περσικά σαντουιτσάκια, κέικ και τσάι. Από το στερεοφωνικό ακούγεται μια γαλήνια μουσική, σαν ύμνος. Ζει στην Ελλάδα με το σύζυγό της, τον κύριο Aλί, πάνω από 30 χρόνια και θυμάται μια γαλήνια ζωή στο Iράν. Λατρεύει την πολυκοσμία, γι’ αυτό της αρέσει που ζει στο κέντρο, ξέρει όλους της τους γείτονες και χρησιμοποιεί συγκοινωνία. «Επιλέξαμε την Ελλάδα γιατί ο άντρας μου ήξερε την ιστορία και τον πολιτισμό και την αγαπούσε πολύ. Ακόμα και το γιο μας βγάλαμε Σωκράτη. Ήταν ένα καλό μέρος να μεγαλώσουμε τα παιδιά μας». Μου μιλάει για μια Αθήνα όπου ποτέ δεν ένιωσε ξένη, σχεδόν τίποτα δεν τη δυσαρεστεί και δεν της χαλάει τη διάθεση. Δεν αφιερώνει χρόνο να βλέπει τα αρνητικά, αλλά ψάχνει τα θετικά σε όλα. «Όλοι ήταν καλοί μαζί μας όταν ήρθαμε. H σκέψη ότι όλοι είμαστε ίδια πλάσματα ενός Θεού, σε βοηθάει να προσαρμοστείς όπου κι αν είσαι. Λυτό με βοηθάει να μην είμαι αιχμάλωτη». Μας προτρέπει όλους να δώσουμε νόημα στη ζωή μας και να απελευθερωθούμε, νιώθοντας πολίτες του κόσμου. Έχει αστείρευτη θετική ενέργεια και πνευματικότητα, που πηγάζουν από την μπαχάι πίστη της. Αλλά παίρνει μέρος και σε δραστηριότητες της ορθόδοξης εκκλησίας και άλλων θρησκειών, μέσω των οποίων μπορεί να προσφέρει. Συναντά τους φίλους της και την μπαχάι κοινότητα της Αθήνας – που είναι πλέον μεγάλη και αναπτύσσεται –, συζητάνε, μαγειρεύουν, μιλάνε για τα σύγχρονα προβλήματα και την αγάπη. Προσεύχεται. «Ούτε όταν πρωτοήρθαμε είχαμε προβλήματα να προσευχηθούμε ή να ακολουθήσουμε τις γιορτές. Μαζευόμαστε σε σπίτια, στο δικό μας, στέλνουμε κάρτες στους δήμους, στις κυβερνήσεις, στέλνουμε μηνύματα ειρήνης». Λέει ότι ο φανατισμός προκάλεσε πολύ κακό στο Iράν και ότι οι Πέρσες είναι ευγενικός και ζεστός λαός. Ένα από τα βασικότερα γραπτά της μπαχάι θρησκείας λέει: «Όλοι είμαστε φύλλα ενός δέντρου, άνθη ενός κήπου. Όλες οι εθνικότητες, τα φύλα. Όλα τα λουλούδια παίρνουν φως από έναν ήλιο και γίνονται διαφορετικά, αλλά όλα όμορφα και μυρωδάτα και δεν τσακώνονται». Λίγο πιο δυνατά παρακαλώ, για ν’ ακούσουν κι οι δικοί μας. O Pέζα «Είναι ωραίο να ταξιδεύεις, αλλά για διασκέδαση. Να μπορείς πάντα να επιστρέψεις». O Pέζα έφυγε από το Iράν για να σπουδάσει και δεν μπόρεσε να γυρίσει ποτέ πίσω. Όντας ενεργός ως μαθητής και θέλοντας να αλλάξει πράγματα στη χώρα του, καταχωρήθηκε στις «μαύρες λίστες». «Μερικές φορές θέλεις να ακούσεις την οικογένειά σου, να τους δεις, να μιλήσεις τη γλώσσα σου». Εργάζεται ως μηχανικός σε μια εταιρεία. Η δουλειά του τού επιτρέπει να ταξιδεύει πολύ και πάντα γνώριζε διαφορετικούς κόσμους. Tον κρατάνε, όμως, στην Ελλάδα μικρές λεπτομέρειες της νοοτροπίας και της κουλτούρας των Ελλήνων, όπως η αγάπη και το δέσιμο στις οικογένειες, που όπως λέει δεν υπάρχουν σε άλλες χώρες της Ευρώπης. «Εγώ επέλεξα να μείνω εδώ. Οι περισσότεροι Iρανοί, όμως, είναι κυνηγημένοι εξαιτίας της ιδεολογίας τους, είναι πολιτικοί πρόσφυγες. Θέλουν άσυλο και η Ελλάδα είναι το πιο ασφαλές μέρος που τους φέρνουν τα κυκλώματα. Είναι άνθρωποι που στη χώρα μας είχαν μια καλή ζωή με υψηλό εισόδημα». Κατανοεί τα προβλήματα που προκλήθηκαν στη χώρα μας εξαιτίας του υπερπληθυσμού των μεταναστών, αλλά υποστηρίζει ότι όταν κάποιος αντιμετωπίζει σοβαρό κίνδυνο για την ίδια του τη ζωή, δεν μπορείς απλά να τον στέλνεις πίσω. Tα ελληνικά του είναι πολύ καλά – τα μίλησε σε 6 μήνες – αλλά στα περσικά δεν έχει την ίδια άνεση με παλιά. Αγαπάει τις παλιές περιοχές και τα κτίρια της Αθήνας, πάει βόλτες στην Πλάκα. Μιλάει ήρεμα και αθλείται. Mου λέει ότι μαγειρεύει, βγαίνει με τους φίλους του, πολλούς Έλληνες, πάει σινεμά και ότι δεν του αρέσει να οδηγάει εδώ. Δεν είναι ιδιαίτερα θρησκευόμενος άνθρωπος, έχει μελετήσει και το χριστιανισμό, αν και η οικογένειά του είναι μουσουλμάνοι. «Tο πρόβλημα είναι ότι αυτοί που κυβερνούν τώρα το Iράν νομίζουν ότι αντιπροσωπεύουν τον Θεό επί της γης» λέει. H αδερφή του έχει τη δική της επιχείρηση στο Iράν και τον ρωτάω πώς είναι η καθημερινότητά της. Mου εξηγεί ότι στο Iράν, εάν αποφεύγεις το σύστημα και είσαι μορφωμένος, μπορείς να ζήσεις, φτιάχνοντας ένα δικό σου κόσμο. Μέσα στο μικρό καφενείο με το μυρωδάτο καφέ, ο Pέζα μού μιλάει για βασανιστήρια, λιθοβολισμούς γυναικών, μονόπλευρη ενημέρωση και εθισμούς, κι εδώ ακούγονται όλα τόσο αταίριαστα. «Υπάρχει φως» λέει. «Ούτως ή άλλως, αυτοί που επαναστατούν ήταν πάντα οι λίγοι, δεν ήταν ποτέ τα εκατομμύρια. Είναι αυτοί που αρχίζουν κι αυτοί που ακολουθούν. Και υπάρχουν ακόμα, στο Iράν, νέοι που αρχίζουν». O Mοχάμεντ «Aν βάλεις αχλάδι, δεν θα πάρεις μήλο. Ό,τι σπείρεις παίρνεις». Tο σπίτι του, στο Παλιό Φάληρο, έχει έναν κηπάκο και βλέπει θάλασσα από το μπαλκόνι. «Mου αρέσει πολύ που είμαι κοντά στη θάλασσα. Mου θυμίζει την πόλη μου, στα βόρεια του Iράν». Στις ελληνικές εκλογές ζήλεψε που η χώρα του δεν είναι ελεύθερη. «Όπως εσείς μπορείτε να βάλετε ένα αριστερό κόμμα στη Βουλή, αυτό θέλουμε κι εμείς. Την ελευθερία να μιλάμε χωρίς το φόβο της κρεμάλας» λέει ο Mοχάμεντ και με σερβίρει τσάι. Εδώ εργάζεται σ’ ένα κατάστημα που πουλάει χαλιά, στο Κολωνάκι, ενώ στο Iράν ήταν δάσκαλος. Γνώριζε την Ελλάδα μέσα από τα βιβλία και την αγάπησε πριν οχτώ χρόνια που ήρθε. Πάντα όμως ήθελε να προσφέρει στη χώρα του, και το δικαίωμα αυτό και η ιδεολογία του έρχονταν σε αντίθεση με το καθεστώς. Φυλακίστηκε, βασανίστηκε και εκδιώχθηκε, γιατί μιλούσε για δημοκρατία. Φαίνεται να είναι ένας αποφασιστικός άνθρωπος, γεμάτος, έτοιμος να δώσει. «H φίλη μου μού είπε ότι όσο δύσκολο είναι να καταφέρουν στο Iράν μια αλλαγή και να διώξουν τους μουλάδες, τόσο δύσκολο είναι να πάρω δίπλωμα οδήγησης στην Αθήνα. Εγώ το πήρα το δίπλωμα» λέει, αφήνοντας ένα φωτάκι στο σκοτάδι που καλύπτει τη χώρα του. Απολαμβάνει να ψαρεύει κι έχει επισκεφθεί πολλά μέρη της Ελλάδας. Tου άρεσε η Καστοριά. Όταν ήρθε στην Αθήνα δεν ήξερε πώς να συμπεριφερθεί, εάν πρέπει να μιλήσει ή να φάει ή να κάτσει. «Έτρωγα σουβλάκια στο Μοναστηράκι και φοβόμουν ότι κάνω κάτι λάθος. Όλα όμως αλλάζουν και η Ελλάδα τώρα είναι δεύτερη χώρα μου». Στην Αθήνα δεν του αρέσει που βλέπει πλούσιο κόσμο στο Κολωνάκι, ενώ σε άλλες περιοχές πολύ φτωχό. Σχετικά με τη θρησκεία, λέει ότι είναι συνδυασμός καρδιάς και μυαλού και ότι ο καθένας είναι ελεύθερος να πιστεύει ό,τι θέλει. «Στην Ινδία, ένας πιστεύει στο ποντίκι κι άλλος στην κότα. Και δεν τσακώνονται». Tο βασικό γι’ αυτόν είναι ο διαχωρισμός θρησκείας και κράτους, μου δίνει το παράδειγμα του Iράν: «Μπορείτε να φανταστείτε να πηγαίνετε στη δουλειά σας και να βλέπετε κάθε μέρα, στην πλατεία Γλυφάδας, κρεμασμένους ανθρώπους σε γερανούς; Tα αδέρφια σας, τα παιδιά σας. Αυτό δεν είναι θρησκεία». Μιλάει για το Iράν και για μια όμορφη φωτιά, που είναι σκεπασμένη από σκόνη και χρειάζεται αέρα για να αναζωπυρωθεί. Θέλει να γυρίσει πίσω, εάν τα πράγματα αλλάξουν, και η Ελλάδα θα είναι πάντα στο μυαλό του. Όταν προσπαθείς, τα καταφέρνεις. «Ας πούμε ότι το νερό που φεύγει από ένα ρυάκι στη φύση, αντικαθίσταται και πάλι από νερό. Αλλά μια όμορφη εικόνα, μορφή, που χάνεται, δεν αντικαθίσταται ποτέ». (Ελεύθερη μετάφραση από ιρανικό ποίημα. Μας το είπε ο Mοχάμεντ.) Φωτό: Mάρω Kουρή – Εικονογράφηση: Μαργιάν Σατραπί Και το σχετικό link...

Αυτό που θέλω να σκεφτεί ο κόσμος βλέποντας την ταινία είναι: «Θα μπορούσα να είμαι εγώ αυτό το κορίτσι, θα μπορούσα να είμαι στη θέση του». Για έναν άνθρωπο που δεν πιστεύει στις εύκολες απαντήσεις, μιλά με σθένος, μάλλον βιαστικά, λες και θέλει να προλάβει να πει όσα περισσότερα γίνεται στο λιγότερο δυνατό χρόνο. Γελά συχνά, λέει «κακές» λέξεις και μοιάζει να ξεχειλίζει από ζωή. Ακούγοντας τη φωνή της κατά την απομαγνητοφώνηση των απαντήσεών της, νιώθω λες και στο ηχείο του κασετόφωνου δεν είναι η διάσημη κομίστα, η πετυχημένη σκηνοθέτις, η ενήλικη Mαρζάν Σατραπί που μιλά, αλλά η μικρή Mαργιάν, η ηρωίδα του “Persepolis”, που αναλαμβάνει να ξεκαθαρίσει τα πράγματα... H ζωή σου στην οθόνη Συμβαίνει κάτι παράξενο σε κάθε ιστορία, ακόμη και στη δική σου. Όταν την κάνεις σενάριο μεταμορφώνεται αυτόματα σε μυθοπλασία. Στην αρχή δεν ήταν ιδιαιτέρα εύκολο να βλέπω τον εαυτό μου στην οθόνη – ήμουν εγώ –, γιατί φυσιογνωμικά ο χαρακτήρας μού μοιάζει πολύ. Υπάρχει λόγος όμως που επέλεξα να μου μοιάζει, καθώς δεν ήθελα το φιλμ να είναι μια κοινωνική ή πολιτική δήλωση. Ήθελα να είναι η ιστορία ενός ανθρώπου, γι’ αυτό χρησιμοποίησα και το αληθινό μου όνομα. Tο γεγονός ότι είναι η ιστορία ενός μόνο ανθρώπου είναι που την κάνει καθολική. “Animation sucks” Όταν μου πρότειναν να μεταφέρω τα βιβλία στον κινηματογράφο, δίστασα. Όμως το μυαλό μου έλεγε «οk, δοκίμασέ το». Σκεφτόμουν «το πολύ να κάνω μια σκατένια ταινία. Και λοιπόν; Δεν θα πεθάνει κανείς». Τουλάχιστον το δοκίμασα και για δύο χρόνια έμαθα κάτι που δεν θα είχα την ευκαιρία να το μάθω αλλιώς. O καθένας δεν θα έκανε το ίδιο; Θα κάνω κι άλλες ταινίες, ήδη ετοιμάζω μια καινούργια, αλλά όχι κινουμένων σχεδίων. Tα κινούμενα σχέδια είναι απαίσια, παίρνουν τόσο πολύ καιρό, κι εγώ βαριέμαι γρήγορα (γέλια). Ίσως κάνω στο μέλλον μια ταινία κινουμένων σχεδίων, αλλά όταν θα έχω μαζέψει το απαραίτητο κουράγιο, πιθανότατα σε δεκαπέντε χρόνια. Aν ήξερα ότι θα έπαιρνε τόσο καιρό για να ολοκληρωθεί το “Persepolis”, θα έλεγα: Ποτέ! Ποτέ των ποτών! Πάνω από το πτώμα μου... (γέλια) Ψάχνοντας τις ερωτήσεις Δεν βλέπω την ταινία σαν ένα πολιτικό φιλμ. Παίρνει αρκετή απόσταση από τα πράγματα, για να σου αφήσει χώρο να σκεφτείς. Εξερευνώ την κατάσταση, θέτω τα ερωτήματα και αφήνω τους θεατές να δώσουν τις δικές τους απαντήσεις. Όταν με ρωτάνε, π.χ., τι γνώμη έχω για τα πυρηνικά στο Iράν ή τι λύσεις θα πρότεινα, το μόνο που μπορώ να απαντήσω είναι ότι αν είχα λύσεις, το όνομά μου θα ήταν ο άρχων του σύμπαντος ή ο βασιλεύς του κόσμου. Πού να ξέρω; Oι πολιτικοί φτιάχνουν τους νόμους, οι ιεράρχες κηρύττουν κι εγώ είμαι απλά μία καλλιτέχνις που κάνει ερωτήσεις. Kατ' εικόνα και ομοίωση Αυτό που θέλω να σκεφτεί ο κόσμος βλέποντας την ταινία είναι: «Θα μπορούσα να είμαι εγώ αυτό το κορίτσι, θα μπορούσα να είμαι στη θέση του». Oι άνθρωποι έχουμε την αίσθηση ότι ο διπλανός μας είναι τόσο διαφορετικός από εμάς, κάτι που δεν είναι καθόλου αληθινό. Πολλοί θεατές του φιλμ στην Aμερική σχεδόν σοκαρίστηκαν όταν σκέφτηκαν ότι οι χαρακτήρες στην οθόνη δεν είναι στην πραγματικότητα πολύ διαφορετικοί από τους ίδιους. Γιατί νομίζετε ότι μπορούν και πολεμούν στο Iράκ; Γιατί, πολύ απλά, δεν έχουν ένα ανθρώπινο πρόσωπο για το λαό του, είναι απλά «το κακό». Tο να κατατάσσεις ένα όνομα και μια γεωγραφική τοποθεσία στο «κακό» δεν είναι παρά η αρχή του φασισμού. Αυτό που συχνά ξεχνάμε είναι πως οι άνθρωποι που πολεμάμε είναι ίδιοι με εμάς. Είναι κάτι τόσο προφανές που είναι εύκολο να το ξεχνάμε. Πώς λες best seller στα φαρσί; Tα βιβλία δεν έχουν κυκλοφορήσει ποτέ επίσημα στη χώρα μου και η ταινία προφανώς δεν θα βγει, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι δεν τα έχουν διαβάσει ή ότι δεν θα τη δουν. Ξέρω από πληροφορίες φίλων μου ότι είναι πολύ δημοφιλή, οι άνθρωποι γνωρίζουν τη δουλειά μου, αλλά δεν ξέρω τι σκέφτονται για μένα. Tο μόνο που μπορώ να κάνω είναι να αντλήσω πληροφορίες από τη δική μου εμπειρία. Tα πράγματα στη χώρα μου λειτουργούν διαφορετικά. Για παράδειγμα, εγώ σιχαίνομαι το αλκοόλ, αλλά όταν ήμουν στο Iράν έπινα μόνο και μόνο επειδή απαγορευόταν. Τώρα που έχω το περιθώριο της επιλογής, δεν πίνω ποτέ. Tι είναι η πατρίδα μας; Η τελευταία φορά που βρέθηκα στο Iράν ήταν πριν οχτώ χρόνια, αλλά η οικογένειά μου ζει ακόμη εκεί. Όλες οι πληροφορίες που έχω για την κατάσταση στη χώρα όμως είναι από δεύτερο χέρι. Αυτό που νιώθω για την πατρίδα μου είναι κάτι πολύ μπερδεμένο, είναι ένα μείγμα από όσα μαθαίνω από τα μέσα ενημέρωσης και τους δικούς μου ανθρώπους, ανακατεμένο με νοσταλγία και μελαγχολία. Τελικά, το αποτέλεσμα είναι μια ιδέα περισσότερο προσωπική απ’ όσο θα έπρεπε και μια τόσο προσωπική ιδέα είναι καλύτερα να την κρατάς για τον εαυτό σου. No smoking Ναι, οι ήρωες στην ταινία μου και στα κόμικ καπνίζουν πολύ, γιατί κι εγώ καπνίζω συνέχεια. Μετά τον Ιανουάριο, όταν θα απαγορευτεί το κάπνισμα στο Παρίσι, πιθανότατα να μετακομίσω στην Ελλάδα. Έχω έρθει μια φορά στην Αθήνα κι όλοι μου μιλούσαν ελληνικά γιατί νόμιζαν ότι ήμουν Ελληνίδα. Οπότε, πιστέψτε με, το σκέφτομαι σοβαρά. Το βιβλίο με τα κόμικς της Μαργιάν Σατραπί «Περσέπολις 2, η επιστροφή» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ηλίβατον. Και το σχετικό link...

Η συγγραφέας και σκηνοθέτις του «Περσέπολις» που έφυγε σήμερα από τη ζωή πίστευε κάποτε ότι η δουλειά της θα αλλάξει τον κόσμο, κάτι που μετά το θεώρησε βλακώδες. Μια παλαιότερη, αλλά πάντα απολαυστική, συνέντευξη. Σαρωτική. Αρχίζει να μιλάει, δεν προλαβαίνει να ολοκληρώσει τη μία της σκέψη και περνάει αυτομάτως στην επόμενη. Η Γαλλοϊρανή Μαρζάν Σατραπί, την οποία γνωρίσαμε κυρίως από το κινηματογραφικό «Περσέπολις», το οποίο αρχικά έγινε παγκόσμιο μπεστ σέλερ ως αυτοβιογραφικό κόμικ-graphic novel, ήρθε στην Αθήνα για να εμφανιστεί για μια βραδιά στη Στέγη. Πριν από την εμφάνιση αυτή, έδωσε μια χειμαρρώδη συνέντευξη, στην οποία μίλησε για μια σειρά από θέματα, από τη σχέση της με τον κινηματογράφο και τη νέα γενιά Ιρανών καλλιτεχνών έως τη Λεπέν και τον ρατσισμό. Μια πληθωρική γυναίκα, ντυμένη στα μαύρα, με έντονα χαρακτηριστικά, κοσμοπολίτισσα όσο λίγοι Ιρανοί, εικαστική καλλιτέχνις και σκηνοθέτις του κινηματογράφου, αναγνωρισμένη διεθνώς, που ζει απομονωμένη γιατί λατρεύει τη μοναξιά, δεν έχει ούτε Facebook ούτε Twitter, δεν απαντάει σε mail, είναι παντρεμένη με Σουηδό, έχει ελάχιστους φίλους, δεν έχει χρόνο για καινούργιες γνωριμίες, κι όταν κάνει, δεν τους αφιερώνει περισσότερο από μερικές ώρες, από φόβο μην αποκαλυφθούν οι άσχημες πλευρές τους. Λέει πως όταν βρίσκεται στη Γερμανία, καπνίζει τα ελληνικά τσιγάρα Santé ως ένδειξη αντίστασης στη στάση των Γερμανών απέναντι στην Ελλάδα. «Πρώτη φορά ήρθα στην Αθήνα για ένα φεστιβάλ κόμικ. Μείναμε σε ένα ωραίο ξενοδοχείο, πίναμε, τρώγαμε και βγαίναμε για 5 μέρες, χωρίς να μας ζητηθεί να κάνουμε τίποτα. Όλοι, εκτός από μένα που είμαι από την Τεχεράνη, είχαν πρόβλημα με την ατμοσφαιρική ρύπανση. Η αρχιτεκτονική της Αθήνας βρίσκεται μεταξύ της Ευρώπης και της δικής μου πόλης: μια άναρχη δόμηση, πολύ όμορφη, που εμένα με κάνει να νιώθω πολύ ωραία. Το να γράφεις ένα βιβλίο και μετά να το μεταφέρεις στο σινεμά είναι μια διαδικασία ιδιαίτερα επώδυνη. Το έκανα δύο φορές, αλλά δεν θα το ξανακάνω. Μου ζήτησαν να μεταφέρω στο θέατρο τα «Κεντήματα». Το έκαναν άλλοι και ήταν φρίκη – δεν θα αφήσω να ξαναγίνει. Τέτοια πράγματα δεν θα έπρεπε να γίνονται όσο ο συγγραφέας βρίσκεται εν ζωή. Θα πρέπει να περιμένουν πεθάνεις. Μια φορά πήγα σε μια πανεπιστημιακή σχολή όπου έκαναν ανάλυση του έργου μου. Άκουγα κάποιον που είχε ανακαλύψει συμβολισμούς και διάφορα άλλα για το υποσυνείδητό μου, που εγώ δεν είχα φανταστεί ποτέ. Κοίταξα τον τύπο και του είπα ότι καταρχάς θα έπρεπε να έχω πεθάνει για να κάνει κάτι τέτοιο, να μιλήσει δηλαδή για όλες αυτές τις προθέσεις που δεν είχα. Πολύ συχνά λένε ότι ο τάδε ποιητής θέλει να πει κάτι, ενώ τις περισσότερες φορές ο ποιητής ήταν μεθυσμένος. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Κυκλοφορούν πολλά ανυπόστατες φήμες, όπως ότι οι συγγραφείς γράφουν για τον εαυτό τους. Φυσικά και δεν γράφουμε για τον εαυτό μας – από τη στιγμή που «εκδιδόμαστε», απευθυνόμαστε στο κοινό. Ακόμα κι όταν γράφεις ημερολόγιο, το κάνεις με την ελπίδα ότι όταν πεθάνεις, μια μέρα θα διαβαστεί και θα ανακαλύψουν πόσο αισθησιακός, πόσο ευαίσθητος ήσουν και πόσο τυραννίστηκες, ότι δεν σε είχαν καταλάβει. Οι άνθρωποι παίζουν αυτό το παιχνίδι. Διάβασα ένα βιβλίο για τον Κάφκα, ο οποίος είχε ζητήσει από τον γαμπρό του να κάψει ένα σύγγραμμά του. Αν αυτό θέλεις, κάν' το, είναι εύκολο. Δεν είμαι ούτε συναισθηματική ούτε ρομαντική συγγραφέας. Ξέρω γιατί γράφω, θέλω να μοιραστώ πράγματα με τους ανθρώπους. Δεν θα χαρακτήριζα το «Περσέπολις» αυτοβιογραφία. Αυτοβιογραφία είναι κάτι που γράφεις γιατί έχεις προβλήματα με τους φίλους σου και την οικογένειά σου και δεν ξέρεις πώς να τους το πεις. Γράφεις ένα βιβλίο για να τους πεις πόσο τους μισείς και πόσο πληγώθηκες. Εγώ απλώς χρησιμοποίησα τον εαυτό μου για να δείξω τι υπήρχε γύρω μου. Δεν είμαι ιστορικός ή κοινωνιολόγος ή πολιτικός. Χρειάζονται στοιχεία για να γράψεις σοβαρά για την κοινωνία. Εγώ ξέρω μόνο ότι είμαι κάποια που γεννήθηκε σε έναν συγκεκριμένο τόπο, σε συγκεκριμένο χρόνο που δεν επέλεξε. Ήθελα να δώσω μια ακόμα οπτική, γιατί ο κόσμος έχει πολλές ψευδαισθήσεις. Όσο λιγότερα ξέρουμε, τόσο περισσότερα νομίζουμε ότι γνωρίζουμε. Γιατί, φυσικά, όσο περισσότερα ξέρεις, τόσο πιο πολύ κατανοείς ότι τα πράγματα είναι πολύπλοκα και τότε γίνεται ακόμα δυσκολότερο να έχεις άποψη. Κι όταν χρησιμοποιείς το όνομά σου θέλεις να μιλήσεις για όσα ξέρεις, γι' αυτά που σου αρέσουν. Αν ξαναγράψω όμως, θα πρέπει να είναι για τη Δύση. Έχει περάσει πολύς χρόνος που ζω εδώ, τα 2/3 της ζωής μου πια, και δεν μπορώ να παραμένω παρατηρητής. Αρχικά, τα έβλεπα όλα από απόσταση και μου φαίνονταν σπουδαία, αλλά τώρα πια, δεν θαμπώνομαι. Έφτασε η στιγμή να γράψω γι' αυτά. Δεν ξέρω πότε όμως. Στο Παρίσι ζω σαν ερημίτης. Δεν βγαίνω, πηγαίνω από το σπίτι μου στο στούντιο και από το στούντιο στο σπίτι μου. Έχω δύο φίλους από πολύ παλιά, καμιά φορά πηγαίνω μαζί τους σινεμά ή σε κανένα μικρό ρεστοράν, δεν πηγαίνω σε πάρτι. Έχω πάρα πολλά χρόνια να επισκεφτώ το Ιράν. Αν το κάνω, φοβάμαι ότι δεν θα με αφήσουν να φύγω. Άνθρωποι σαν εμένα καταλήγουν στη φυλακή και δεν θέλω να περάσω το υπόλοιπο της ζωής μου φυλακισμένη. Συχνά προσπαθούν να με συναντήσουν νέοι Ιρανοί, αλλά τους αποφεύγω. Δεν μου αρέσει να κάνω γνωριμίες. Δεν έχω αρκετό χρόνο για τον εαυτό μου, ούτε για τους ανθρώπους που αγαπώ. Οπότε δεν υπάρχει χώρος για άλλους ανθρώπους. Δεν μου αρέσει να εκτίθεμαι. Αν γνωρίσω κάποιον θα χαρώ, αλλά δεν σκοπεύω να τον βλέπω κάθε μέρα. Μου αρέσει να είμαι μόνη μου. Μια φορά αποφάσισα να συναντήσω μια Ιρανή, πολύ νεότερή μου, που μου είπε ότι όλα όσα γράφω για τη μαντίλα είναι ωραία, αλλά δεν είναι η πραγματικότητα της δικής μου εποχής. Ότι όταν γεννήθηκε εκείνη, η μαντίλα ήταν κάτι δεδομένο κι ότι δεν ήταν αυτό το πρόβλημά της. Τα δικά της προβλήματα ήταν οι σπουδές και το αν θα έβρισκε δουλειά. Μετά από αυτό έπαψα να νιώθω ότι εκπροσωπώ τους Ιρανούς, δεν υπάρχει πια επαφή. Όταν έχεις να επισκεφτείς την πατρίδα σου τόσο πολύ καιρό, αρχίζεις να ανήκεις στη Διασπορά, και να έχεις μια θολή εικόνα γι' αυτήν. Έχω 17 χρόνια να πάω στο Ιράν και νιώθω μεγάλη μελαγχολία και νοσταλγία. Όλες οι πληροφορίες που έχω είναι από δεύτερο χέρι. Γι' αυτό και δεν κάνω πολιτικές αναλύσεις, δεν είναι αυτή η δουλειά μου. Αυτοί που το κάνουν έχουν στοιχεία, νούμερα... Είναι ωραίο να διαθέτεις το κοινωνικό προφίλ της Ιρανής πασιονάριας, αλλά είναι σαν να λες ψέματα στους ανθρώπους. Εκπροσωπείς κάτι που δεν γνωρίζεις και δεν είμαι και 18 χρονών πια. Δεν διατηρώ επαφές με πολλούς ανθρώπους. Δεν μου αρέσει και πολύ. Μου αρέσει να τους παρατηρώ από απόσταση κι εκεί σταματάει η αγάπη μου γι' αυτούς. Όταν έρχομαι πολύ κοντά στους ανθρώπους, παύω να τους αγαπώ. Μου αρέσει να κρατάω αποστάσεις, ώστε να βλέπω τις καλές τους πλευρές. Αυτό είναι που με ενδιαφέρει, γιατί υπάρχει σε όλους μας μια όμορφη πλευρά. Αλλά, δυστυχώς, και πολλή ασχήμια. Δεν με ανησυχούν οι τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι. Έχω ζήσει τον Ιρανο-ιρακινό πόλεμο για 4 χρόνια, με καθημερινούς βομβαρδισμούς. Επίσης, την αρχή της επανάστασης, με μέλη της οικογένειάς μου να φυλακίζονται, ανθρώπους να εκτελούνται. Τι να μου πουν οι τρομοκρατικές επιθέσεις! Οι πιθανότητες να σκοτωθώ σε μία από αυτές είναι λιγότερες ακόμα και από το να με πατήσει λεωφορείο. Αυτό δεν με σταματάει από το να διασχίζω τον δρόμο, όπου υπάρχει η πιθανότητα μια μέρα ένας οδηγός να είναι μεθυσμένος, να με δει μπροστά του, να μην του αρέσω και να πέσει επάνω μου. Ο φόβος είναι μια αντίδραση ενστικτώδης. Μας κάνει τρομερά ανόητους. Ξέρετε, σπούδασα Μαθηματικά κι έτσι όλη μου τη ζωή υπολογίζω τα ποσοστά. Η πιθανότητα να πεθάνω από τρομοκρατικό χτύπημα είναι απειροελάχιστη. Οτιδήποτε με ποσοστό κινδύνου μικρότερο από 10% δεν με αφορά. Λοιπόν, έχω να ζήσω 30 χρόνια ακόμα, μπορώ να κάνω συγκεκριμένο αριθμό ταινιών και κάποιων άλλων πραγμάτων. Φυσικά, είναι σοκαριστικό αυτό που συνέβη, αλλά έτσι είναι η ζωή... Tα βιβλία της Μαρζάν Σατραπί. Η Ακροδεξιά στη Γαλλία είναι πρόβλημα. Μέχρι σήμερα δεν είχαμε κάτι ανάλογο ώστε να το συγκρίνουμε, οπότε ο κόσμος δεν ξέρει τι θα συμβεί. Ο κόσμος ξέρει τι θα συμβεί αν νικήσει η Ακροδεξιά, παρ' όλα αυτά εξακολουθεί να τη στηρίζει. Οι Γάλλοι είχαν την κυβέρνηση του Βισί. Όλοι γνωρίζουν ποιες θα είναι οι συνέπειες της Ακροδεξιάς. Έχω βαρεθεί να ακούω ότι πρέπει να κατανοήσω αυτούς τους ανθρώπους. Γιατί να κατανοήσω έναν ρατσιστή; Φτάσαμε στο 2016, θέλουμε να εγκατασταθούμε στον Άρη και ακόμα κάποιοι πιστεύουν ότι υπάρχουν φυλές. Υπάρχει μία φυλή και είναι η ανθρώπινη. Μου λένε να κατανοήσω τους λόγους για τους οποίους κάποιοι μισούν τον διπλανό τους. Βασικά, ο ρατσισμός είναι παμπάλαιος. Ξεκινάει από την εποχή του Ηomo sapiens, που όταν έβλεπαν κάποιον διαφορετικό, ένιωθαν «κίνδυνο». Αλλά αυτά συνέβαιναν 20.000 χρόνια πριν, σήμερα γιατί; Αν βάλουμε στη φυλακή κάποιους ανθρώπους και τους βασανίσουμε, τι θα γίνει; Ποια είναι η δικαιολογία; Ότι επειδή είμαστε φτωχοί, έχουμε το δικαίωμα να είμαστε βλάκες; Όχι! Όταν όλοι είναι πλούσιοι, και όμορφοι και δυνατοί, συμπεριφέρονται μια χαρά, πράγμα που είναι εύκολο. Όταν είμαστε χάλια, τότε έχουμε υποχρέωση να συμπεριφερόμαστε σαν άνθρωποι. Ξέρετε γιατί οι άνθρωποι επιβιώσαμε; Τι μας έχει σώσει, πέρα από την ευφυΐα μας – γιατί κατά τα άλλα είμαστε ανίκανοι να αντιδράσουμε; Στο μυαλό μας έχουμε νευρώνες που σου λένε τι είναι καλό και τι κακό. Αμέσως επηρεάζεσαι. Από κει και πέρα, όλα βασίζονται στη συμπόνια μας. Αυτοί οι νευρώνες σε κάνουν να βάζεις τον εαυτό σου στη θέση του άλλου, δημιουργώντας τη συμπόνια και την ενσυναίσθηση, που με τη σειρά τους δημιουργούν τον πολιτισμό. Χωρίς πολιτισμό οι άνθρωποι δεν μπορούν να επιζήσουν. Η επιβίωσή μας εναπόκειται στη συμπόνια και στην ενσυναίσθηση. Η έλλειψη ενσυναίσθησης θα σήμαινε το τέλος του πολιτισμού. Και μετά ρίχνουν το πρόβλημα στην οικονομία. Λένε ότι ψήφισαν τον Τραμπ όλοι εκείνοι που η Αμερική «ξέχασε» και είναι εκείνοι που σηκώνουν τους μαύρους από τη θέση τους στο λεωφορείο και τους αποκαλούν «νέγρους». Ό,τι οικονομικά προβλήματα και να έχεις, δεν έχεις δικαίωμα να αποκαλείς κάποιον «νέγρο». Όλα αυτά πρέπει να τα πολεμήσουμε. Η τέχνη και ο κινηματογράφος δεν μπορούν να σώσουν την ανθρωπότητα, αλλά αν αφαιρέσεις τον πολιτισμό από οπουδήποτε, δεν μένει τίποτα. Η κουλτούρα είναι η βάση της κοινωνίας. Πρώτα έρχονται η συμπόνια και η ενσυναίσθηση και ακολουθούν η λογοτεχνία, η ζωγραφική, η γλυπτική, η αφήγηση. Η κουλτούρα είναι αυτό που μας φέρνει κοντά. Είναι τρομερά σημαντικό να έχεις όνειρα. Για μεγάλο διάστημα πίστευα ότι η δουλειά μου μπορούσε να αλλάξει τον κόσμο, πράγμα αρκετά βλακώδες. Σχετίστηκα με την πολιτική και άλλαξα. Άρχισα να γίνομαι κυνική και είναι το τελευταίο πράγμα που ήθελα να γίνω – σαν ελληνική τραγωδία. Η ζωή είναι ζήτημα αυταπάτης. Τα χρόνια περνάνε, οι αυταπάτες διαλύονται, κι όταν πια αρχίζεις να καταλαβαίνεις, το σώμα σου γερνάει. Όταν πια ξέρεις πώς να ζήσεις, το κορμί σου δεν θέλει να ζήσει. Η ζωή είναι μια αυταπάτη και στο τέλος γίνεσαι κυνικός. Προσπαθώ να μη γίνω κυνική. Όταν η Μαρζάν Σατραπί κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής στο φεστιβάλ των Καννών το 2007 για το Περσέπολις. Όλοι μας θέλουμε μια καλύτερη κοινωνία, αλλά κοινωνία είμαστε εμείς οι ίδιοι. Αν δεν γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι, δεν θα γίνει ούτε η κοινωνία καλύτερη. Προσπαθώ να γίνω καλύτερος άνθρωπος. Η καλοσύνη μετράει. Στην πραγματικότητα, είναι το μόνο που μετράει. Νέα, όταν έβλεπα έναν ευγενικό άνθρωπο, τον θεωρούσα βλάκα, αλλά δεν έχω την ίδια γνώμη πια. Δεν ξέρω αν είναι μηχανισμός αντίστασης, αλλά κάθε φορά που γίνομαι αυτού του τύπου ο άνθρωπος, πάω από την άλλη πλευρά. Όποτε συναντάω κάποιον από αυτούς τους ανθρώπους που μισούν, τον κοιτάζω και τον φαντάζομαι 2 χρονών, να χαμογελάει, και αναρωτιέμαι τι απέγινε εκείνη η όμορφη εικόνα, πώς κατέληξε να γίνει αυτός ο κακός άνθρωπος, αυτό το τέρας. Δεν θα ψηφίσω Δεξιά, αλλά δεν είναι ότι μου αρέσει και η Αριστερά. Όμως η Δεξιά ειλικρινά με απωθεί, είναι θέμα ηθικής. Οπότε, μολονότι υπάρχουν πάρα πολλά πράγματα που με ενοχλούν στην Αριστερά, με αφορά περισσότερο. Για τη Δεξιά, οι φτωχοί φταίνε που δεν έχουν να φάνε. Μπορεί να είναι άνθρωποι με πνευματικές διαταραχές, που τα σκάτωσαν στη ζωή τους, αλλά δεν μπορούμε να τους αφήσουμε να πεθάνουν. Το πρόβλημα είναι ότι υπάρχει η Μαρίν Λεπέν – αλλιώς δεν θα ψήφιζα καθόλου, γιατί δεν υπάρχει κανείς που να μου αρέσει πραγματικά. Εφόσον υπάρχει αυτή η σκύλα, πρέπει να ψηφίσω. Έχω ένα ωραίο διαμέρισμα και θεωρούμαι πλούσια Αριστερή, αλλά έχω υπάρξει και φτωχή. Δεν νομίζω ότι με το που έκανα λεφτά άρχισα να απαξιώνω τους ανθρώπους. Για μένα το πρόβλημα παραμένει ίδιο. Το να ψηφίζω Αριστερά σημαίνει ότι θα πρέπει να πληρώσω περισσότερους φόρους. Και μου αρέσει να πληρώνω φόρους. Ήρθα στη Γαλλία, σπούδασα δωρεάν, έτρωγα δωρεάν και όλα αυτά χάρη στην Αριστερά. Και δεν υπήρχε διαχωρισμός επειδή ήμουν άλλης εθνικότητας. Είχα τα ίδια προνόμια με εκείνα των Γάλλων συμφοιτητών μου. Σήμερα εργάζομαι και θέλω όλα τα παιδιά να ευνοηθούν από το ίδιο σύστημα. Έχω δει πλούσιους Αριστερούς να φέρονται σε αυτούς που εργάζονται στο σπίτι τους σαν σε σκουπίδια, οπότε είναι πιο υποκριτές από τους Δεξιούς, από τους οποίους ξέρεις τι να περιμένεις. Το σινεμά είναι δυσκολότερο απ' οτιδήποτε άλλο. Έχεις να αντιμετωπίσεις την τεχνολογία, τη συγκέντρωση χρημάτων, πολλούς εμπλεκόμενους και το αποτέλεσμα δεν είναι όπως αυτό ενός βιβλίου που έκανες ολομόναχος. Όταν κάνω μια ταινία, υπάρχουν στιγμές που δεν έχω εγώ τον έλεγχο. Ο ηθοποιός θα κάνει κάτι που δεν είχα σκεφτεί, το ίδιο και ο σκηνογράφος, ο μοντέρ θα πάει την ιστορία προς μια κατεύθυνση που δεν είχα σκεφτεί κ.λ.π. Όλες αυτές οι δυσκολίες, βέβαια, μου αρέσουν και με κάνουν να λειτουργώ. Το στρες με ενεργοποιεί, κι αυτό μου αρέσει. Στο ερώτημα αν γυναίκες και άντρες είναι ίσοι, είμαι 100% φεμινίστρια. Νομίζω ότι δεν υπάρχει πιο βλακώδης άποψη από το να αποκαλούμε οτιδήποτε κακό αντρική συμπεριφορά και οτιδήποτε καλό, γυναικεία. Γι' αυτό αρνούμαι να συμμετάσχω σε οτιδήποτε θεωρείται «γυναικείο», όπως τα φεστιβάλ γυναικείας λογοτεχνίας. Το γεγονός ότι έχω στήθος δεν με κάνει κάτι διαφορετικό. Πάρτε για παράδειγμα τον Φλομπέρ και τη Μαντάμ Μποβαρί, που την έγραψε καλύτερα απ' οποιαδήποτε γυναίκα. Δεν υπάρχει φύλο στη λογοτεχνία ή στο σινεμά. Στην ανθρωπότητα υπάρχουν άνθρωποι. Σε μια πατριαρχική κοινωνία, ποιος μεγαλώνει τα παιδιά; Οι γυναίκες, που διδάσκουν στα παιδιά τους πώς να λειτουργούν και τι να επιλέγουν. Δεν μπορείς να τα βάλεις με χιλιάδες χρόνια γυναικείας καταπίεσης, και μερικές δεκαετίες γυναικείας ψήφου. Αν είχα κόρη – δεν έχω παιδιά –, το πρώτο πράγμα που θα της μάθαινα, πριν το «μαμά» και το «μπαμπά», θα ήταν το «άντε γαμήσου». Ευτυχώς δεν έχω παιδιά, δεν θα ήταν πολύ ευγενικά. Δεν ήμουν ποτέ πολύ της παράδοσης. Μεγάλωσα με ταινίες Χόλιγουντ. Οι γονείς μου λατρεύουν την παραδοσιακή μουσική, εγώ δεν την αντέχω. Θεωρώ ότι η κλασική μουσική της Δύσης, ο Μότσαρτ, ο Μπαχ, είναι ανώτερη όλων των υπόλοιπων που έχουν γραφεί. Έχουν ενδιαφέρον μεν, αλλά δεν φτάνουν την κλασική μουσική. Η περσική ποίηση είναι η πλέον εκλεπτυσμένη και δεν το λέω επειδή είμαι Ιρανή – η ελληνική φιλοσοφία είναι η πιο σημαντική. Ο Τραμπ είναι επιχειρηματίας και θα κάνει το καλύτερο για τις επιχειρήσεις. Το πρόβλημα με όλους αυτούς, με τον Τραμπ, τη Λεπέν, είναι ότι μολύνουν την κοινωνία. Ο Σαρκοζί έλεγε: «Λέμε δυνατά αυτό που λέγεται σιγανά». Μα, γι' αυτό λέμε κάποια πράγματα σιγανά, γιατί αυτό είναι πολιτισμός. Μερικά πράγματα δεν λέγονται δυνατά. Είμαι αισιόδοξη και νομίζω ότι η επόμενη γενιά θα κάνει την επανάστασή της. Πάντα έτσι γινόταν. Οι γυναίκες ήταν σε καλύτερη κατάσταση στις αρχές του 20ού αι. απ' ότι τη δεκαετία του '50. Θα καλυτερέψουν τα πράγματα σε 10 χρόνια. Από τις ιστορικές προσωπικότητες του Ιράν, περισσότερο εκτιμώ τον Μοχάμεντ Μοσαντέκ και τον Ολυμπιονίκη παλαιστή Gholamreza Takhti, γιατί δεν φοβόταν να μιλήσει ανοιχτά γι' αυτά που τον ενοχλούσαν και προερχόταν από τα χαμηλά στρώματα των νοτίων προαστίων της Τεχεράνης. Πέθανε στα 37 του από έμφραγμα. Αυτή ήταν η επίσημη εκδοχή. Είπα σε ανύποπτο χρόνο κάτι που έχει πει και ο Γκοντάρ: "Μόνο και μόνο λόγω της φιλοσοφίας και του θεάτρου, θα είμαστε αιωνίως υπόχρεοι στην Ελλάδα!"» Και το σχετικό link...

Η εικονογράφος, συγγραφέας κόμικς και κινηματογραφίστρια, που έγινε παγκόσμια γνωστή με το αυτοβιογραφικό «Persepolis», έφυγε από τη ζωή στα 56 της χρόνια. Το όνομα της ιρανής σκηνοθέτριας Μαριάν Σατραπί, που σε ηλικία 56 ετών άφησε χθες την τελευταία της πνοή, παραπέμπει σε ζωντανές, καρτουνίστικες εικονογραφήσεις διατεταγμένες σε καρέ – καθαρές γραμμές που αφηγούνται μια ποικιλία ιστοριών με κοινό υπόβαθρο τη γενέτειρά της, το Ιράν. Έχοντάς εδώ και χρόνια εγκατασταθεί στη Γαλλία, η Σατραπί ξεκίνησε την καριέρα της ως εικονογράφος και συγγραφέας κόμικς και καθιερώθηκε στη δημόσια συνείδηση ως κινηματογραφίστρια το 2007 με το «Persepolis», ένα συγκινητικό εικονογραφημένο απομνημόνευμα που περιγράφει τις εμπειρίες της μεγαλώνοντας μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979. Υποψήφια για Όσκαρ Ήδη το 2000 είχε κυκλοφορήσει το πρώτο μέρος του αυτοβιογραφικού graphic novel «Persepolis», το οποίο ακολούθησαν και άλλα που εκδόθηκαν το 2003. Τρία χρόνια αργότερα, μαζί με τον συνεικονογράφο Βενσάν Παρονό, η Σατραπί αποφάσισε να το διασκευάσει σε κινηματογραφική ταινία, που μάλιστα υπήρξε υποψήφια για Όσκαρ καλύτερου κινουμένου σχεδίου. Τονίζοντας τη δύναμη και την αντοχή της γυναίκας, με ειλικρίνεια και χιούμορ, το «Persepolis» περιγράφει τη ζωή της Σατραπί κατά την Ισλαμική Επανάσταση, την παιδική της ηλικία και τα προβλήματα της προσφυγιάς. Γεννημένη στις 22 Νοεμβρίου 1969 στην Τεχεράνη (τότε Ραστζάντ), στο Ιράν, η Σατραπί είχε γονείς με έντονη πολιτική συνείδηση και πλούσια πολιτιστική παράδοση. Ο πατέρας της ήταν ερευνητής στο πεδίο της χημείας και η μητέρα της δασκάλα Φυσικής. Η αριστερών πεποιθήσεων οικογένεια είχε αντιστασιακή δράση απέναντι στο καθεστώς του σάχη, γεγονός που από πολύ νωρίς επηρέασε βαθιά τη ζωή και τις απόψεις της Μαριάν. Σε ηλικία 14 ετών η Σατραπί βρέθηκε στην Ευρώπη σπουδάζοντας στη Βιέννη, όπου όμως ένιωθε ξένη και απομονωμένη προσπαθώντας να βρει την ταυτότητά της ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς κόσμους. Αργότερα μετακόμισε στη Γαλλία, όπου σπούδασε γραφικές τέχνες στη Σχολή Καλών Τεχνών (École des Beaux Arts) στο Παρίσι. Η Σατραπί δεν θεωρούσε τον εαυτό της αποκλειστικά animator. Μιλώντας για την ταινία της «Κοτόπουλο με δαμάσκηνα» (2011), είχε πει ότι ο λόγος για τον οποίο γύρισε animation το «Persepolis» ήταν επειδή θεώρησε ότι ήταν η πιο ταιριαστή μορφή κινηματογράφου για το θέμα. «Επειδή το “Persepolis” σχετίζεται με τη σύγχρονη ιστορία του Ιράν, πίστευα πως αν το γύριζα με πραγματικούς ηθοποιούς και γεωγραφικά στοιχεία, ο κόσμος θα έλεγε “α, είναι μια ιστορία αυτών των ανθρώπων του Τρίτου Κόσμου, είναι μακριά μας, δεν τη νιώθουμε”. Πίστευα πως η κόμικ σχεδιαστική δομή της επέτρεπε σε οποιονδήποτε να ταυτιστεί». Η δεύτερη ταινία Αντιθέτως, για τη δεύτερη ταινία της, «Κοτόπουλο με δαμάσκηνα», η Σατραπί θεώρησε πως η ιστορία είναι παγκόσμια, γιατί πρόκειται για ιστορία αγάπης, και επίσης ήθελε νέες καλλιτεχνικές εμπειρίες. «Δεν ήθελα να μείνω animator για όλη μου τη ζωή – για μένα, το animation είναι απλώς ένα από τα πολλά μέσα του κινηματογράφου, κατάλληλο ίσως για το “Persepolis”, όχι όμως για άλλες ταινίες, όπως το “Κοτόπουλο με δαμάσκηνα”». Με την κυκλοφορία του «Κοτόπουλου με δαμάσκηνα» ο κόσμος γνώρισε μια νέα διάσταση του έργου της Σατραπί. Βασισμένη επίσης σε ένα δικό της graphic novel, η Σατραπί αυτή τη φορά στράφηκε προς τη ζωντανή δράση, πλάθοντας μια οπτικά προκλητική, ιδιότροπη ιστορία για τη ζωή, την αγάπη και την απώλεια. Ο σύζυγος της Σατραπί, Ματίας Ρίπα, είχε διαγράψει τη δική του πορεία στον χώρο του κινηματογράφου ως παραγωγός, ηθοποιός και σεναριογράφος. Ο Ρίπα πέθανε στις 8 Απριλίου 2025, ένα πλήγμα που η σπουδαία δημιουργός δεν κατάφερε να ξεπεράσει ποτέ. Όπως ήδη γράφτηκε, ο θάνατός της ίσως να οφείλεται στην κατάθλιψη που της προκάλεσε ο θάνατος του συζύγου της. Και το σχετικό link...

Η Μαριάν Σατραπί ήταν μια πολύ όμορφη γυναίκα. Μαύρα μάτια, μαύρα μαλλιά. Κάπνιζε πολύ. Είχε σεκλέτια. Ήταν ευαίσθητη και σαν εύθραυστη. Τα χαρακτηριστικά της αυτά, η γυναικεία ομορφιά, η συγκίνησή της, η ευαισθησία της καταγράφηκαν από την ίδια στο αυτοβιογραφικό βιβλίο της «Περσέπολις» (στα ελληνικά, εκδ. Οξύ). Ένα βιβλίο κόμικς. Το βιβλίο αρχίζει με μια σκηνή από πέντε καρέ. Στο πρώτο καρέ είναι η ίδια, το 1980, όταν ήταν μικρό κορίτσι 10 χρονών. Φοράει μαύρο πέπλο, μαντίλα. Στο δεύτερο καρέ είναι κι άλλα κοριτσάκια, με την ίδια αμφίεση, θα μπορούσε να είναι η ίδια τέσσερις φορές – αλλά είναι τέσσερα κορίτσια που πίσω από την αμφίεση δεν έχουν χαρακτηριστικά, κι ας έχουν διαφορετικά ονόματα, ας ονομάζονται Γκόλναζ, Μαχσίντ, Μαρίν, Μίννα. Στο τρίτο καρέ εικονίζονται διαδηλωτές σε μαύρο φόντο να διαμαρτύρονται κατά του αυταρχικού σάχη. Ύστερα είναι η άφιξη στο σχολείο το 1980, όταν στα κορίτσια δίνεται η υποχρεωτική μαντίλα. Και στο πέμπτο καρέ, εικονίζονται τα κορίτσια στο σχολείο να παίζουν με τις μαντίλες τους. Ώσπου, στην επόμενη σελίδα, μαθαίνει ότι η μαντίλα είναι υποχρεωτική – και σιγά σιγά γνωρίζει τι σημαίνει ισλαμιστικός αυταρχισμός. Αθωότητα δεν υπάρχει. Το δεύτερο καρέ από την «Περσέπολη» της Μαριάν Σατραπί (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ). Με τη γλώσσα των κόμικς, ή καλύτερα με το ιδίωμα του ασπρόμαυρου κόμικς «Μάους» που επινόησε ο Αρτ Σπίγκελμαν για να μιλήσει για το Ολοκαύτωμα (όχι όμως με ζωόμορφους ήρωες, αλλά με ανθρώπους), η Σατραπί διηγήθηκε την προσωπική της ιστορία, από το 1979-1980, τα χρόνια της Ισλαμικής Επανάστασης, μέχρι το 1994, όταν οριστικά εγκαθίσταται στη Γαλλία. Στο μεταξύ, αφηγείται τα πάντα. Την είσοδο της Επανάστασης στη ζωή και τη μετατροπή της κοινωνίας σε ένα κράτος με υποχρεωτικούς ισλαμικούς κανόνες· τις διώξεις των κομμουνιστών που, όπως οι γονείς της, είχαν αγωνιστεί για την ανατροπή του σάχη· τη διαρκή δική της πολιτιστική επανάσταση, όταν συνειδητά παραβίαζε τον κώδικα ευπρέπειας και αγόραζε απαγορευμένη από το καθεστώς δυτική μουσική· το σοκ από την απώλεια της καλύτερης φίλης της, που τάφηκε κάτω από τα ερείπια του σπιτιού όπου έμενε έπειτα από έναν ιρακινό βομβαρδισμό· τις σπουδές της στη Βιέννη, όπου σε σχολή καλογραιών αισθάνθηκε εξίσου πνιγηρά όπως στο Ιράν των μουλάδων· την επιστροφή της στη χώρα, τους έρωτές της, την απογοήτευσή της, τον οριστικό χωρισμό από την οικογένεια και την οριστική μετοικεσία της στη Δύση. Η αυτοβιογραφική και ασπρόμαυρη «Περσέπολις», δηλαδή, ήταν η προσωπική μαρτυρία της Μαριάν Σατραπί για την ήττα της ανοιχτής κοινωνίας μετά την επικράτηση της Ισλαμικής Επανάστασης στο Ιράν. Η κατάλυση στοιχειωδών δικαιωμάτων, και ιδίως η ποδοπάτηση της γυναικείας ιδιαιτερότητας αυτής και των γυναικών με τις οποίες σχετιζόταν και όλων των γυναικών της χώρας ήταν το βασικό θέμα του έργου της – και μαζί η νοσταλγία της πατρίδας της, της παιδικής ηλικίας της, των γονιών και της γιαγιάς της, των νεανικών της ονείρων για καλύτερη ζωή που κατέληξαν πνιγμένα στην ασφυξία της μαντίλας και στη βαριά παρεμβατικότητα ενός καθεστώτος, του καθεστώτος των μουλάδων, που απαιτεί την ισοπέδωση της υποταγής – και επιφυλάσσει σε όσους αντιστέκονται τους μηχανισμούς της υποταγής: τον φόβο, τα βασανιστήρια, τις εκτελέσεις. Αυτή η τρομερή καλλιτέχνις – που κάποτε της έφαγα μια ολόκληρη μέρα της ζωής της να τη θαυμάζω –, στοχαστική, τρυφερή, ανυπότακτη, διεκδικητική, μελαγχολική, γλυκιά, νοσταλγός ενός ελεύθερου Ιράν αλλά και μιας Δύσης πραγματικά ελεύθερης χωρίς τις λογοκριτικές εμμονές της πολιτικής ορθότητας, πέθανε χθες, στα 56, είπαν «από θλίψη». Είχε τεράστια επιτυχία – αλλά δυστυχώς ήταν φτιαγμένη από τα ερείπια της χώρας της και της ζωής της. Και το σχετικό link...

Έσβησε «μια μεγάλη καλλιτέχνιδα που ήταν η ψυχή του Ιράν στη Γαλλία» έγραψε το Nouvel Observateur για τη δημιουργό που εμπνεύστηκε το αυτοβιογραφικό γκράφικ νόβελ, το οποίο έγινε παγκόσμιο εκδοτικό φαινόμενο ● Η Μαρζάν Σατραπί μέσα από το έργο της υπερασπίστηκε μέχρι τέλους το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση και στην ελευθερία. Η Μαρζάν Σατραπί πέθανε από θλίψη, στα 56 της χρόνια, λίγο περισσότερο από έναν χρόνο μετά τον θάνατο του Ματίας Ρίπα (σ.σ. παραγωγού, ηθοποιού και σεναριογράφου που είχε φύγει από τη ζωή στις 8 Απριλίου 2025), συζύγου της και έρωτα της ζωής της» ανακοίνωσαν χθες μέσω του γαλλικού ειδησεογραφικού πρακτορείου στενοί φίλοι και μέλη της οικογένειας της Ιρανογαλλίδας, δημιουργού κατ’ αρχάς του περίφημου αυτοβιογραφικού τετράτομου γκράφικ νόβελ «Περσέπολις», σκηνοθέτριας, συγγραφέα και εικαστικού. Και πόσο παράδοξο μοιάζει την εποχή που η γενέτειρά της βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της διεθνούς έντασης να σβήνει «μια μεγάλη καλλιτέχνιδα που ήταν η ψυχή του Ιράν στη Γαλλία», όπως έγραψε το Nouvel Observateur. Η είδηση συγκλόνισε τη Γαλλία. Από τον Εμανουέλ Μακρόν ώς την Κατρίν Ντενέβ, προσωπικότητες του δημόσιου βίου την αποχαιρέτησαν με λόγια που ξεπερνούσαν τη σύμβαση μιας συλλυπητήριας ανακοίνωσης. Ο πιο χαρακτηριστικός όμως φόρος τιμής ήρθε από τους ανθρώπους του σκίτσου. Οι Luz, Beaudoin και Bahareh Akrami ξανασχεδίασαν τη Μαρζάν μετατρέποντάς τη για ακόμα μία φορά σε ηρωίδα κόμικς, αυτή τη φορά όχι δικής της έμπνευσης αλλά δικής τους, ακολουθώντας ως ύστατο χαιρετισμό τη χαρακτηριστική ασπρόμαυρη γραμμή της. «Ναι, η Μαρζάν Σατραπί πέθανε από θλίψη» δήλωσε η σκιτσογράφος Coco στη Libération. «Είπε “άντε γεια” σε αυτή τη ζωή που της άρπαξε τον μεγάλο της έρωτα. Έβαλε μια τελεία στη δυνατή γραμμή που της χάρισε τη φήμη της, το Περσέπολις, τη δέσμευσή της και τον αγώνα της ενάντια στο καθεστώς των μουλάδων. Σε όλη της τη ζωή δεν έπαψε να υπερασπίζεται την ελευθερία του ιρανικού λαού, την ελευθερία των γυναικών απέναντι στη θρησκευτική καταπίεση και την ελευθερία της δημιουργίας». Η Coco θυμήθηκε μια γυναίκα γεμάτη αντιθέσεις: γέλιο και σοβαρότητα, δύναμη και ευθραυστότητα, χαρακτήρα και ευαισθησία. «Punk is not dead: η Μαρζάν θα μείνει, αιώνια και ανυπότακτη» κατέληξε. Είκοσι τέσσερα χρόνια νωρίτερα, το καλοκαίρι του 2002, η Libération παρουσίαζε στους αναγνώστες της τη νεαρή δημιουργό που ετοιμαζόταν να δημοσιεύσει τον τρίτο τόμο τού «Περσέπολις»: «Η Μαρζάν Σατραπί είναι 32 ετών, είναι Ιρανή, ζει στο Παρίσι, αφηγείται αδιάκοπα θλιβερές ιστορίες που κάνουν τον κόσμο να γελά μέχρι δακρύων. Τα μεγάλα μάτια της καταβροχθίζουν τον κόσμο· θέλουν να δουν τα πάντα και μερικές φορές έχουν δει υπερβολικά πολλά». Και το σχετικό link...

Από την Τεχεράνη στο Παρίσι: μια ζωή ανάμεσα στη μνήμη, στην εξορία και την αφήγηση. Η Μαρζάν Σατραπί αφηγήθηκε το Ιράν με μαύρο μελάνι. Δεν περίμενε ποτέ ότι θα γίνει παγκόσμιο σύμβολο, ξεκίνησε να καταγράφει για να μη χαθούν οι εικόνες του Ιράν από τη μνήμη της. Από εκεί και πέρα, η ζωή της συγγραφέως και ακτιβίστριας Μαρζάν Σατραπί έμοιαζε συχνά με μια επιστροφή σε εκείνα τα χρόνια. Γεννημένη στην Τεχεράνη, μέσα σε μια πολιτικοποιημένη οικογένεια, μεγάλωσε την εποχή που η Ισλαμική Επανάσταση του 1979 και ο πόλεμος με το Ιράκ άλλαζαν βίαια την καθημερινότητα γύρω της. Για τη Σατραπί, που πέθανε την Πέμπτη σε ηλικία 56 ετών, όλα αυτά περνούσαν μέσα από τα πιο απλά πράγματα: το σχολείο, το σπίτι, τις σιωπές των ενηλίκων. Η ίδια δεν ανακαλούσε την περίοδο εκείνη ως μια ενιαία «ιστορική στιγμή», αλλά ως μια διαρκή μετατόπιση της ζωής της, που οι κανόνες άλλαζαν ξαφνικά και η παιδική ηλικία έπρεπε συνεχώς να προσαρμόζεται. «Στα 10 μου χρόνια, ουσιαστικά εκπαίδευα τον εαυτό μου να γίνω “πολιτικός κρατούμενος”. Με χτυπούσα πολύ δυνατά με μια ζώνη, αυτή ήταν η προετοιμασία για να αντέξω τα βασανιστήρια και να μην προδώσω ποτέ τα ονόματα των φίλων μου…», είχε πει σε συνέντευξή της στη Le Monde. Στην εφηβεία της, αυτή η αίσθηση στενότητας δεν ήταν πια μόνο πολιτική αλλά και βαθιά υπαρξιακή. Η ζωή των γυναικών στο Ιράν βρισκόταν υπό αυστηρούς κοινωνικούς και θεσμικούς περιορισμούς, με κανόνες που όριζαν την εμφάνιση, τη συμπεριφορά και τη δημόσια παρουσία τους. «Μπορεί να σε σταματήσουν, να σε χτυπήσουν, να σε βιάσουν, να σε στείλουν στη φυλακή», έλεγε, μιλώντας για το τι σήμαινε να μεγαλώνεις ως νεαρή γυναίκα στο Ιράν εκείνης της εποχής. Σκηνή από το φιλμ της Μαρζάν Σατραπί, «Περσέπολις». Οι γονείς της, πολιτικοποιημένοι και ενεργοί ήδη από τα χρόνια πριν και μετά την Ισλαμική Επανάσταση, ανήκαν σε εκείνη τη γενιά που πίστεψε αρχικά στην αλλαγή, πριν τη δει να μετατρέπεται σε αυστηρό καθεστώς. Η ίδια, θα επέστρεφε αργότερα σε εκείνη την εμπειρία. «Η κατάσταση τριών εκατομμυρίων γυναικών δεν είναι η κατάσταση 70 εκατομμυρίων ανθρώπων», επαναλάμβανε συχνά όταν την κατηγορούσαν ότι παρουσιάζει αρνητικά το Ιράν, επιμένοντας ότι δεν πρέπει να συγχέεται ένα καθεστώς με έναν λαό. Επιστροφή στις μνήμες Η μετακίνηση στη Γαλλία δεν ήρθε ως αποκοπή από το παρελθόν, αλλά ως συνέχεια μιας ζωής που είχε ήδη μάθει να κινείται ανάμεσα σε κόσμους. Στο Παρίσι εγκαταστάθηκε μόνιμα και άρχισε σταδιακά να χτίζει τη ζωή της από την αρχή, σε ένα περιβάλλον που της έδινε ελευθερία έκφρασης, αλλά ταυτόχρονα την τοποθετούσε σε μια ενδιάμεση ταυτότητα: ούτε πλήρως ενσωματωμένη ούτε πια εκείνη που είχε αφήσει στο Ιράν. Εκεί άρχισε να επιστρέφει συστηματικά στις μνήμες της Τεχεράνης, όχι ως αναπόληση αλλά ως ανάγκη καταγραφής. Τα σχέδια με μαύρο μελάνι έγιναν ο τρόπος να συγκρατήσει όσα έμοιαζαν να διαλύονται με τον χρόνο. Από αυτή την επιστροφή σε εικόνες της παιδικής της ηλικίας, άρχισε να γεννιέται σταδιακά το «Περσέπολις». Η ίδια έχει περιγράψει το βιβλίο αυτό όχι ως προσπάθεια ερμηνείας, αλλά ως αφήγηση μιας προσωπικής εμπειρίας που αντιστέκεται στην απλοποίηση. «Έγραψα το “Περσέπολις” γιατί ένας ολόκληρος λαός δεν πρέπει να κρίνεται από τις πράξεις λίγων εξτρεμιστών», είχε δηλώσει. Μέσα από αυτή τη ματιά, η ιστορία της δεν επιδιώκει να εξηγήσει το Ιράν προς τα έξω, αλλά να ανασυνθέσει την εμπειρία μιας ζωής που διαμορφώθηκε μέσα στην πολιτική αστάθεια, χωρίς ποτέ να περιοριστεί αποκλειστικά σε αυτή. Απόσπασμα από το graphic novel της Μαρζάν Σατραπί, «Περσέπολις». Για την ίδια, η επιλογή του ασπρόμαυρου χρώματος δεν ήταν θέμα αισθητικής, αλλά συνειδητή απόφαση ύφους και απόστασης από όσα είχε βιώσει. «Το χρώμα χειραγωγεί», είχε πει, εξηγώντας ότι το χρώμα φορτίζει την εικόνα με συναίσθημα που μπορεί να κατευθύνει τον αναγνώστη. Το ασπρόμαυρο, αντίθετα, της επέτρεπε να αφαιρέσει κάθε περιττό εντυπωσιασμό και να αφήσει την αφήγηση πιο άμεση, λιτή και καθολική, σχεδόν «γυμνή». Βασικό υλικό της αφήγησής της είναι η μνήμη. «Η μνήμη είναι σημαντική. Είμαστε ό,τι θυμόμαστε», τόνιζε, επιστρέφοντας διαρκώς στην ιδέα ότι το παρελθόν δεν λειτουργεί μόνο ως ανάμνηση αλλά και ως ενεργό κομμάτι της ταυτότητας και της γραφής της. Μια παγκόσμια ιστορία Το «Περσέπολις» έσπασε τον τρόπο με τον οποίο η Δύση έβλεπε το Ιράν. Μέχρι τότε, η εικόνα της χώρας στη δυτική αφήγηση ήταν σχεδόν μονοσήμαντη: όμηροι, αγιατολάδες, πυρηνικά, γεωπολιτική ένταση. Μια διαρκής κρίση, στην οποία οι άνθρωποι συχνά χάνονταν πίσω από τα σύμβολα. Η Σατραπί μετακίνησε το βλέμμα της προς την αντίθετη κατεύθυνση. Δεν επιχείρησε να «εξηγήσει» το Ιράν ως πολιτικό πρόβλημα, αλλά να το αφηγηθεί ως εμπειρία ζωής. Έδειξε οικογένειες, σχολικές αίθουσες, ποπ και ροκ μουσική που ακούγεται κρυφά, εφηβικές ανησυχίες, στιγμές χιούμορ μέσα σε συνθήκες πίεσης. Ένα καθημερινό σύμπαν που δεν αγνοεί την πολιτική πραγματικότητα, αλλά δεν περιορίζεται μόνο σε αυτή. Από το graphic novel της Μαρζάν Σατραπί, «Persepolis». Ξαφνικά, πολλοί αναγνώστες βρέθηκαν να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους σε ένα κορίτσι από την Τεχεράνη. Όχι επειδή η ζωή της ήταν ίδια με τη δική τους, αλλά επειδή η αφήγηση μετατόπιζε το επίκεντρο από το «πού συμβαίνει» στο «πώς μεγαλώνεις». Η πολιτική συνθήκη παρέμενε παρούσα, αλλά δεν επισκίαζε την παιδική ηλικία, τις σχέσεις, τις μικρές αντιφάσεις της ενηλικίωσης. Και ίσως εκεί να βρισκόταν τελικά η πιο χαρακτηριστική στάση της ίδιας της Σατραπί: στην άρνησή της να μειώσει τον φόβο. «Δεν είναι ότι δεν νιώθεις φόβο. Τον νιώθεις, αλλά μετά αποφασίζεις αν θα σε επηρεάσει ή όχι». Και το σχετικό link...

Η Marjane Satrapi, η δημιουργός που μετέβαλε την εικόνα των δυτικών αναγνωστών και θεατών για το Ιράν, μόλις έφυγε από τη ζωή. H Marjane Satrapi, η Γαλλοϊρανή καλλιτέχνιδα, κινηματογραφίστρια και δημιουργός graphic novels, της οποίας τα πολυβραβευμένα απομνημονεύματα Persepolis βοήθησαν να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο η διεθνής κοινή γνώμη αντιλαμβανόταν το Ιράν, πέθανε σήμερα 4 Ιουνίου του 2026, σε ηλικία 56 ετών. Σε δήλωση που δόθηκε στο γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων AFP, συγγενείς της ανέφεραν ότι «πέθανε από πένθος» μετά τον θάνατο του συζύγου της, του Σουηδού παραγωγού Mattias Ripa. Ο Ripa έφυγε από τη ζωή στις 8 Απριλίου του 2025, με τη Satrapi να αναρτά αργότερα τον ίδιο μήνα μία σειρά από μηνύματα στον λογαριασμό της στο Instagram που περιλάμβαναν μεταξύ άλλων τη φράση «γιατί έχασα τον έρωτα της ζωής μου;». Έχουν περάσει 25 χρόνια από όταν το αριστούργημα κόμικ της Satrapi, το πολυδιαβασμένο Persepolis, μετέβαλαν σε σημαντικό βαθμό την εικόνα που είχαν οι δυτικοί αναγνώστες για το Ιράν. Τα graphic memoirs της αφηγούνταν την ιστορία μέσα από τα μάτια ενός σκανταλιάρικου, αθυρόστομου κοριτσιού που μεγαλώνει κατά τη διάρκεια και μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, αγοράζει κασέτες της Kim Wilde στη μαύρη αγορά και προσπαθεί να καταλάβει τις συλλήψεις, τα βασανιστήρια, την αστυνομία ηθών και τη σφαγή του πολέμου Ιράν-Ιράκ, προτού ξεριζωθεί βίαια και σταλεί μόνη της στην Ευρώπη, σε ηλικία 14 ετών, επειδή οι γονείς της πίστευαν πως εκεί θα ήταν πιο ασφαλής. To Persepolis έχει πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα, καθιστώντας τη Satrapi μία από τις πιο εμπορικά επιτυχημένες Ιρανές συγγραφείς όλων των εποχών και την πρώτη γυναίκα που προτάθηκε για Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας Κινουμένων Σχεδίων για την επιτυχημένη κινηματογραφική μεταφορά του ομώνυμου έργου. Το φιλμ έμοιαζε να έχει πεταχτεί κατευθείαν από τη σελίδα στην οθόνη και, επειδή τα ίδια τα βιβλία έμοιαζαν να έχουν πεταχτεί απευθείας από το μυαλό της Satrapi στη σελίδα, η αμεσότητά του ήταν συνταρακτική. Η ηρωίδα της ήταν αυτοβιογραφική φυσικά, μία έφηβη Satrapi παγιδευμένη ανάμεσα σε δύο κόσμους. Την έκανε την ιδανική, μελαγχολική και καυστική αφηγήτρια αυτό, για μια ιστορία γύρω από μία χώρα σε πόλεμο με τον εαυτό της. Τα σχέδια ήταν σε μεγάλο βαθμό ασπρόμαυρα, σαν κόμικ στριπ, με αρκετή λεπτομέρεια ώστε να αποτυπώνουν τα συναισθήματα των χαρακτήρων, αλλά όχι τόση ώστε να σε ξενίζει όταν περνούσαν στον εξπρεσιονισμό: τα λουλούδια που πετάριζαν από τον κόρφο της γιαγιάς της Satrapi, οι σιλουέτες των όχλων, τα πνεύματα των βασανισμένων νεκρών, η σφαγή του πολέμου με το Ιράκ. Ανάμεσα στα γεγονότα, η Satrapi πέρασε και στην ιστορία της χώρας της: την άνοδο του Σάχη χάρη στους Δυτικούς που είχαν στραμμένο το βλέμμα τους στις πετρελαιοπηγές, και την έλευση του χοντροκομμένου, πιο ανόητου γιου του. Οι γονείς της Satrapi τη στέλνουν σε ένα γαλλικό σχολείο στη Βιέννη, όμως εκείνη είναι ακυβέρνητη, χωρίς ρίζες. Τραβιέται ξανά πίσω σε μια κατεστραμμένη Τεχεράνη, όπου επίσης δεν μπορεί να σχεδιάσει μία ζωή. Αυτή η σπουδαία ταινία, της Satrapi και του Vincent Paronnaud, είναι ακριβώς αυτή η ζωή, σχεδιασμένη. Η δημιουργός απελευθέρωσε το μυαλό της και μαζί απελευθέρωσε και το δικό μας. Τα σκίτσα της ήταν περιζήτητα από εφημερίδες σε όλο τον κόσμο, όμως εκείνη σταμάτησε να τα σχεδιάζει το 2004, στρεφόμενη σε άλλες μορφές αφήγησης και σε διαφορετικά θέματα. Γύρισε πέντε μεγάλου μήκους ταινίες, ανάμεσά τους και το αναγνωρισμένο Radioactive του 2020, για την πρωτοποριακή επιστημονική έρευνα της Marie Curie. Επί χρόνια όμως μετά το Persepolis, ο διεθνής Τύπος αναζητούσε ακόμη το εκφραστικό πρόσωπο του εννιάχρονου alter ego της. «Κάθε φορά μού έλεγαν, “μα θέλουμε το μικρό κορίτσι” κι εγώ απαντούσα πως “το μικρό κορίτσι μεγάλωσε”», είχε αναφέρει στο Guardian. Η Satrapi είχε περιγράψει πως είχε, αρχικά, ελάχιστες προσδοκίες πως το Persepolis θα έφτανε καν να εκδοθεί. Εκείνη την εποχή ήταν ακόμη φοιτήτρια Καλών Τεχνών στο Στρασβούργο και είχε σχετικά περιορισμένη επαγγελματική εμπειρία στα κόμικ. «Νόμιζα ότι θα έβγαζα 50 φωτοτυπίες για να τις διαβάσουν οι φίλοι μου», είχε δηλώσει στην El País το 2020. Τόνιζε συχνά επίσης πως ο σκοπός των κόμικ της ήταν να καθησυχάσει τους νέους Ιρανούς πολίτες ότι ακούγονταν και πως είχαν τη στήριξη του έξω κόσμου: «Αν σε σκοτώσουν και ολόκληρος ο κόσμος δεν νοιαστεί, πώς είναι αυτό; Αυτό είναι όλο το πράγμα που ρωτάω – απλώς αναγνωρίστε το». Για την επιλογή του μέσου του animation, είχε πει σε συνέντευξή της το 2012 πως, «το σχέδιο είναι η πρώτη γλώσσα των ανθρώπων, πριν από τη γραφή, πριν ακόμη και από την ομιλία, πριν από τις λέξεις». Αφού είχε αφήσει τα κόμικ για χρόνια, το 2024 επέστρεψε στο μέσο συντονίζοντας το Woman, Life, Freedom, ένα συνεργατικό graphic έργο που έφερε κοντά 17 Ιρανούς και διεθνείς δημιουργούς κόμικ, μαζί με ακαδημαϊκούς και ερευνητές. Το βιβλίο εξέταζε το κίνημα διαμαρτυρίας που αναδύθηκε μετά τον θάνατο υπό κράτηση της Mahsa Amini, μιας 22χρονης Κούρδισσας Ιρανής, που συνελήφθη το 2022 επειδή φέρεται να μην είχε συμμορφωθεί με τους υποχρεωτικούς κανόνες του Ιράν για τη μαντίλα. «Το μόνο που μπορώ να κάνω είναι πολιτιστικό έργο… Αυτό το βιβλίο είναι ένα μήνυμα προς τον ιρανικό λαό για να του πει: ακούστε, δεν είστε μόνοι». Και το σχετικό link...

Η δυσευρετη εκδοση δυο τομων που κυκλοφορησε το μακρινό 2006 απο τις εκδόσεις ΗΛΙΒΑΤΟΝ και η πανακριβη-αλλα πολυτελεστατη-που κυκλοφόρησε το 2024 απο τις εκδόσεις ΟΞΥ τωρα ενθετο για τις δυο Κυριακες του Μαρτίου -08 ,15- ΔΩΡΕΑΝ με τη ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ.. Η μαυρόασπρη αυτοβιογραφική σειρά κόμικς Περσέπολις της Μαργιάν Σατραπί αποτέλεσε μεγάλη εκδοτική και καλλιτεχνική επιτυχία ενώ παράλληλα κατάφερε να φέρει σε επαφή το δυτικό κοινό με τον Ιρανικό πολιτισμό και την Ιρανική ιστορία. Στη Γαλλία κυκλοφόρησε σε τέσσερις τόμους (2000, 2001, 2002, 2003) που παρουσιάζουν με χρονολογική σειρά ιστορικές περιόδους του νεότερου Ιράν και της προσωπικής αλλά και οικογενειακής ιστορίας της δημιουργού του. Το κόμικ, μεταξύ άλλων διακρίσεων, τιμήθηκε με το βραβείο σεναρίου από το Διεθνές Φεστιβάλ Κόμικς του Ανγκουλέμ, ενώ το περιοδικό Time το συμπεριέλαβε στον κατάλογο με τα καλύτερα κόμικς του 2003. Το σεναριο: Πώς μεγαλώνει ένα παιδί στο Ιράν στα δύσκολα χρόνια της ανατροπής του Σάχη, της ισλαμικής επανάστασης και του πολέμου του Ιράν – Ιράκ. Η Μαργιάν Σατραπί αφηγείται τα παιδικά της χρόνια και ταυτόχρονα μια ταραγμένη περίοδο της σύγχρονης ιστορίας της πανάρχαιης χώρας της μέσα από την καθημερινότητα και την ασυνήθιστη ιστορία της οικογένειάς της. Η καταπίεση των ανθρώπων και ιδιαίτερα των γυναικών, η εντυπωσιακή αντίθεση δημοσίου και ιδιωτικού βίου, η πανανθρώπινη δίψα για ελευθερία, ειρήνη και δημοκρατία με τα μάτια μιας αξιολάτρευτης πιτσιρίκας, δοσμένα με χιούμορ, συγκίνηση και τρυφερότητα. Πρωτες εντυπωσεις,εκδοση: Η εκδοση δεν ειναι κορυφαια αλλα τίμια για το ποσο που κανεις ξοδευει,αλλα ζει την εμπειρια του γκραφικ νοβελ. Επικαιρο θεμα-ειδικα με οσα γινονται τα τελευταία χρόνια με τους πολεμους- Η Πρωτη εκδοση εκδόσεις ΗΛΙΒΑΤΟΝ https://www.greekcomics.gr/forums/index.php?/topic/8534-περσεπολισ/ Η Δευτερη εκδοση εκδόσεις ΟΞΥ https://www.greekcomics.gr/forums/index.php?/topic/49285-persepolis/

Όταν θυμώνει, βρίζει βαριά και στα φαρσί, κι όταν βρίσκεται στη Γερμανία, καπνίζει τα ελληνικά τσιγάρα Santé ως ένδειξη αντίστασης στη στάση των Γερμανών απέναντι στην Ελλάδα. Σαρωτική. Αρχίζει να μιλάει, δεν προλαβαίνει να ολοκληρώσει τη μία της σκέψη και περνάει αυτομάτως στην επόμενη. Η Γαλλοϊρανή Μαρζάν Σατραπί, την οποία γνωρίσαμε κυρίως από το κινηματογραφικό «Περσέπολις», το οποίο αρχικά έγινε παγκόσμιο μπεστ σέλερ ως αυτοβιογραφικό κόμικ-graphic novel, ήρθε στην Αθήνα για να εμφανιστεί για μια βραδιά στη Στέγη. Πριν από την εμφάνιση αυτή έδωσε μια χειμαρρώδη συνέντευξη, στην οποία μίλησε για μια σειρά από θέματα, από τη σχέση της με τον κινηματογράφο και τη νέα γενιά Ιρανών καλλιτεχνών έως τη Λεπέν και τον ρατσισμό. Μια πληθωρική γυναίκα, ντυμένη στα μαύρα, με έντονα χαρακτηριστικά, κοσμοπολίτισσα όσο λίγοι Ιρανοί, εικαστική καλλιτέχνις και σκηνοθέτις του κινηματογράφου, αναγνωρισμένη διεθνώς, που ζει απομονωμένη γιατί λατρεύει τη μοναξιά, δεν έχει ούτε Facebook ούτε Twitter, δεν απαντάει σε mail, είναι παντρεμένη με Σουηδό, έχει ελάχιστους φίλους, δεν έχει χρόνο για καινούργιες γνωριμίες, κι όταν κάνει, δεν τους αφιερώνει περισσότερο από μερικές ώρες, από φόβο μην αποκαλυφθούν οι άσχημες πλευρές τους. Όταν θυμώνει, βρίζει βαριά και στα φαρσί, κι όταν βρίσκεται στη Γερμανία, καπνίζει τα ελληνικά τσιγάρα Santé ως ένδειξη αντίστασης στη στάση των Γερμανών απέναντι στην Ελλάδα. Πρώτη φορά ήρθα στην Αθήνα για ένα φεστιβάλ κόμικ. Μείναμε σε ένα ωραίο ξενοδοχείο, πίναμε, τρώγαμε και βγαίναμε για 5 μέρες, χωρίς να μας ζητηθεί να κάνουμε τίποτα. Όλοι, εκτός από μένα που είμαι από την Τεχεράνη, είχαν πρόβλημα με την ατμοσφαιρική ρύπανση. Η αρχιτεκτονική της Αθήνας βρίσκεται μεταξύ της Ευρώπης και της δικής μου πόλης: μια άναρχη δόμηση, πολύ όμορφη, που εμένα με κάνει να νιώθω πολύ ωραία. Το να γράφεις ένα βιβλίο και μετά να το μεταφέρεις στο σινεμά είναι μια διαδικασία ιδιαίτερα επώδυνη. Το έκανα δύο φορές, αλλά δεν θα το ξανακάνω. Μου ζήτησαν να μεταφέρω στο θέατρο τα «Κεντήματα». Το έκαναν άλλοι και ήταν φρίκη – δεν θα αφήσω να ξαναγίνει. Τέτοια πράγματα δεν θα έπρεπε να γίνονται όσο ο συγγραφέας βρίσκεται εν ζωή. Θα πρέπει να περιμένουν πεθάνεις. Μια φορά πήγα σε μια πανεπιστημιακή σχολή όπου έκαναν ανάλυση του έργου μου. Άκουγα κάποιον που είχε ανακαλύψει συμβολισμούς και διάφορα άλλα για το υποσυνείδητό μου, που εγώ δεν είχα φανταστεί ποτέ. Κοίταξα τον τύπο και του είπα ότι καταρχάς θα έπρεπε να έχω πεθάνει για να κάνει κάτι τέτοιο, να μιλήσει δηλαδή για όλες αυτές τις προθέσεις που δεν είχα. Πολύ συχνά λένε ότι ο τάδε ποιητής θέλει να πει κάτι, ενώ τις περισσότερες φορές ο ποιητής ήταν μεθυσμένος. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Κυκλοφορούν πολλές ανυπόστατες φήμες, όπως ότι οι συγγραφείς γράφουν για τον εαυτό τους. Φυσικά και δεν γράφουμε για τον εαυτό μας – από τη στιγμή που «εκδιδόμαστε», απευθυνόμαστε στο κοινό. Ακόμα κι όταν γράφεις ημερολόγιο, το κάνεις με την ελπίδα ότι όταν πεθάνεις, μια μέρα θα διαβαστεί και θα ανακαλύψουν πόσο αισθησιακός, πόσο ευαίσθητος ήσουν και πόσο τυραννίστηκες, ότι δεν σε είχαν καταλάβει. Οι άνθρωποι παίζουν αυτό το παιχνίδι. Διάβασα ένα βιβλίο για τον Κάφκα, ο οποίος είχε ζητήσει από τον γαμπρό του να κάψει ένα σύγγραμμά του. Αν αυτό θέλεις κάν' το, είναι εύκολο. Δεν είμαι ούτε συναισθηματική ούτε ρομαντική συγγραφέας. Ξέρω γιατί γράφω, θέλω να μοιραστώ πράγματα με τους ανθρώπους. Δεν θα χαρακτήριζα το «Περσέπολις» αυτοβιογραφία. Αυτοβιογραφία είναι κάτι που γράφεις γιατί έχεις προβλήματα με τους φίλους σου και την οικογένειά σου και δεν ξέρεις πώς να τους το πεις. Γράφεις ένα βιβλίο για να τους πεις πόσο τους μισείς και πόσο πληγώθηκες. Εγώ απλώς χρησιμοποίησα τον εαυτό μου για να δείξω τι υπήρχε γύρω μου. Δεν είμαι ιστορικός ή κοινωνιολόγος ή πολιτικός. Χρειάζονται στοιχεία για να γράψεις σοβαρά για την κοινωνία. Εγώ ξέρω μόνο ότι είμαι κάποια που γεννήθηκε σε έναν συγκεκριμένο τόπο, σε συγκεκριμένο χρόνο που δεν επέλεξε. Ήθελα να δώσω μια ακόμα οπτική, γιατί ο κόσμος έχει πολλές ψευδαισθήσεις. Όσο λιγότερα ξέρουμε, τόσο περισσότερα νομίζουμε ότι γνωρίζουμε. Γιατί φυσικά, όσο περισσότερα ξέρεις, τόσο πιο πολύ κατανοείς ότι τα πράγματα είναι πολύπλοκα και τότε γίνεται ακόμα δυσκολότερο να έχεις άποψη. Κι όταν χρησιμοποιείς το όνομά σου θέλεις να μιλήσεις για όσα ξέρεις, γι' αυτά που σου αρέσουν. Αν ξαναγράψω όμως, θα πρέπει να είναι για τη Δύση. Έχει περάσει πολύς χρόνος που ζω εδώ, τα 2/3 της ζωής μου πια, και δεν μπορώ να παραμένω παρατηρητής. Αρχικά τα έβλεπα όλα από απόσταση και μου φαίνονταν σπουδαία, αλλά τώρα πια, συμπληρώνοντας 28 χρόνια μακριά από τη χώρα μου, δεν θαμπώνομαι. Έφτασε η στιγμή να γράψω γι' αυτά. Δεν ξέρω πότε όμως. Tα βιβλία της Μαρζάν Σατραπί Στο Παρίσι ζω σαν ερημίτης. Δεν βγαίνω, πηγαίνω από το σπίτι μου στο στούντιο και από το στούντιο στο σπίτι μου. Έχω δύο φίλους από πολύ παλιά, καμιά φορά πηγαίνω μαζί τους σινεμά ή σε κανένα μικρό ρεστοράν, δεν πηγαίνω σε πάρτι. Έχω πάρα πολλά χρόνια να επισκεφτώ το Ιράν. Αν το κάνω, φοβάμαι ότι δεν θα με αφήσουν να φύγω. Άνθρωποι σαν εμένα καταλήγουν στη φυλακή και δεν θέλω να περάσω το υπόλοιπο της ζωής μου φυλακισμένη. Συχνά προσπαθούν να με συναντήσουν νέοι Ιρανοί, αλλά τους αποφεύγω. Δεν μου αρέσει να κάνω γνωριμίες. Δεν έχω αρκετό χρόνο για τον εαυτό μου, ούτε για τους ανθρώπους που αγαπώ. Οπότε δεν υπάρχει χώρος για άλλους ανθρώπους. Δεν μου αρέσει να εκτίθεμαι. Αν γνωρίσω κάποιον θα χαρώ, αλλά δεν σκοπεύω να τον βλέπω κάθε μέρα. Μου αρέσει να είμαι μόνη μου. Μια φορά αποφάσισα να συναντήσω μια Ιρανή, πολύ νεότερή μου, που μου είπε ότι όλα όσα γράφω για τη μαντίλα είναι ωραία, αλλά δεν είναι η πραγματικότητα της δικής μου εποχής. Ότι όταν γεννήθηκε εκείνη, η μαντίλα ήταν κάτι δεδομένο κι ότι δεν ήταν αυτό το πρόβλημά της. Τα δικά της προβλήματα ήταν οι σπουδές και το αν θα έβρισκε δουλειά. Μετά από αυτό έπαψα να νιώθω ότι εκπροσωπώ τους Ιρανούς, δεν υπάρχει πια επαφή. Όταν έχεις να επισκεφτείς την πατρίδα σου τόσο πολύ καιρό, αρχίζεις να ανήκεις στη Διασπορά, και να έχεις μια θολή εικόνα γι' αυτήν. Έχω 17 χρόνια να πάω στο Ιράν και νιώθω μεγάλη μελαγχολία και νοσταλγία. Όλες οι πληροφορίες που έχω είναι από δεύτερο χέρι. Γι' αυτό και δεν κάνω πολιτικές αναλύσεις, δεν είναι αυτή η δουλειά μου. Αυτοί που το κάνουν έχουν στοιχεία, νούμερα... Είναι ωραίο να διαθέτεις το κοινωνικό προφίλ της Ιρανής πασιονάριας, αλλά είναι σαν να λες ψέματα στους ανθρώπους. Εκπροσωπείς κάτι που δεν γνωρίζεις και δεν είμαι και 18 χρονών πια. Δεν διατηρώ επαφές με πολλούς ανθρώπους. Δεν μου αρέσει και πολύ. Μου αρέσει να τους παρατηρώ από απόσταση κι εκεί σταματάει η αγάπη μου γι' αυτούς. Όταν έρχομαι πολύ κοντά στους ανθρώπους, παύω να τους αγαπώ. Μου αρέσει να κρατάω αποστάσεις, ώστε να βλέπω τις καλές τους πλευρές. Αυτό είναι που με ενδιαφέρει, γιατί υπάρχει σε όλους μας μια όμορφη πλευρά. Αλλά δυστυχώς, και πολλή ασχήμια. Δεν με ανησυχούν οι τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι. Έχω ζήσει τον Ιρανο-ιρακινό πόλεμο για 4 χρόνια, με καθημερινούς βομβαρδισμούς. Επίσης, την αρχή της επανάστασης, με μέλη της οικογένειάς μου να φυλακίζονται, ανθρώπους να εκτελούνται. Τι να μου πουν οι τρομοκρατικές επιθέσεις! Οι πιθανότητες να σκοτωθώ σε μία από αυτές είναι λιγότερες ακόμα και από το να με πατήσει λεωφορείο. Αυτό δεν με σταματάει από το να διασχίζω τον δρόμο, όπου υπάρχει η πιθανότητα μια μέρα ένας οδηγός να είναι μεθυσμένος, να με δει μπροστά του, να μην του αρέσω και να πέσει επάνω μου. Ο φόβος είναι μια αντίδραση ενστικτώδης. Μας κάνει τρομερά ανόητους. Ξέρετε, σπούδασα Μαθηματικά κι έτσι όλη μου τη ζωή υπολογίζω τα ποσοστά. Η πιθανότητα να πεθάνω από τρομοκρατικό χτύπημα είναι απειροελάχιστη. Οτιδήποτε με ποσοστό κινδύνου μικρότερο από 10% δεν με αφορά. Λοιπόν, έχω να ζήσω 30 χρόνια ακόμα, μπορώ να κάνω συγκεκριμένο αριθμό ταινιών και κάποιων άλλων πραγμάτων. Φυσικά, είναι σοκαριστικό αυτό που συνέβη, αλλά έτσι είναι η ζωή... Όταν η Μαρζάν Σατραπί κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής στο φεστιβάλ των Καννών το 2007 για το Περσέπολις. Η Ακροδεξιά στη Γαλλία είναι πρόβλημα. Μέχρι σήμερα δεν είχαμε κάτι ανάλογο ώστε να το συγκρίνουμε, οπότε ο κόσμος δεν ξέρει τι θα συμβεί. Ο κόσμος ξέρει τι θα συμβεί αν νικήσει η Ακροδεξιά, παρ' όλα αυτά εξακολουθεί να τη στηρίζει. Οι Γάλλοι είχαν την κυβέρνηση του Βισί. Όλοι γνωρίζουν ποιες θα είναι οι συνέπειες της Ακροδεξιάς. Έχω βαρεθεί να ακούω ότι πρέπει να κατανοήσω αυτούς τους ανθρώπους. Γιατί να κατανοήσω έναν ρατσιστή; Φτάσαμε στο 2016, θέλουμε να εγκατασταθούμε στον Άρη και ακόμα κάποιοι πιστεύουν ότι υπάρχουν φυλές. Υπάρχει μία φυλή και είναι η ανθρώπινη. Μου λένε να κατανοήσω τους λόγους για τους οποίους κάποιοι μισούν τον διπλανό τους. Βασικά, ο ρατσισμός είναι παμπάλαιος. Ξεκινάει από την εποχή του Ηomo sapiens, που όταν έβλεπαν κάποιον διαφορετικό ένιωθαν «κίνδυνο». Αλλά αυτά συνέβαιναν 20.000 χρόνια πριν, σήμερα γιατί; Αν βάλουμε στη φυλακή κάποιους ανθρώπους και τους βασανίσουμε, τι θα γίνει; Ποια είναι η δικαιολογία; Ότι επειδή είμαστε φτωχοί, έχουμε το δικαίωμα να είμαστε βλάκες; Όχι! Όταν όλοι είναι πλούσιοι, και όμορφοι και δυνατοί, συμπεριφέρονται μια χαρά, πράγμα που είναι εύκολο. Όταν είμαστε χάλια, τότε έχουμε υποχρέωση να συμπεριφερόμαστε σαν άνθρωποι. Ξέρετε γιατί οι άνθρωποι επιβιώσαμε; Τι μας έχει σώσει, πέρα από την ευφυΐα μας – γιατί κατά τα άλλα είμαστε ανίκανοι να αντιδράσουμε; Στο μυαλό μας έχουμε νευρώνες που σου λένε τι είναι καλό και τι κακό. Αμέσως επηρεάζεσαι. Από κει και πέρα, όλα βασίζονται στη συμπόνια μας. Αυτοί οι νευρώνες σε κάνουν να βάζεις τον εαυτό σου στη θέση του άλλου, δημιουργώντας τη συμπόνια και την ενσυναίσθηση, που με τη σειρά τους δημιουργούν τον πολιτισμό. Χωρίς πολιτισμό οι άνθρωποι δεν μπορούν να επιζήσουν. Η επιβίωσή μας εναπόκειται στη συμπόνια και στην ενσυναίσθηση. Η έλλειψη ενσυναίσθησης θα σήμαινε το τέλος του πολιτισμού. Και μετά ρίχνουν το πρόβλημα στην οικονομία. Λένε ότι ψήφισαν τον Τραμπ όλοι εκείνοι που η Αμερική «ξέχασε» και είναι εκείνοι που σηκώνουν τους μαύρους από τη θέση τους στο λεωφορείο και τους αποκαλούν «νέγρους». Ό,τι οικονομικά προβλήματα και να έχεις, δεν έχεις δικαίωμα να αποκαλείς κάποιον «νέγρο». Όλα αυτά πρέπει να τα πολεμήσουμε. Η τέχνη και ο κινηματογράφος δεν μπορούν να σώσουν την ανθρωπότητα, αλλά αν αφαιρέσεις τον πολιτισμό από οπουδήποτε, δεν μένει τίποτα. Η κουλτούρα είναι η βάση της κοινωνίας. Πρώτα έρχονται η συμπόνια και η ενσυναίσθηση και ακολουθούν η λογοτεχνία, η ζωγραφική, η γλυπτική, η αφήγηση. Η κουλτούρα είναι αυτό που μας φέρνει κοντά. Είναι τρομερά σημαντικό να έχεις όνειρα. Για μεγάλο διάστημα πίστευα ότι η δουλειά μου μπορούσε να αλλάξει τον κόσμο, πράγμα αρκετά βλακώδες. Σχετίστηκα με την πολιτική και άλλαξα. Άρχισα να γίνομαι κυνική και είναι το τελευταίο πράγμα που ήθελα να γίνω – σαν ελληνική τραγωδία. Η ζωή είναι ζήτημα αυταπάτης. Τα χρόνια περνάνε, οι αυταπάτες διαλύονται, κι όταν πια αρχίζεις να καταλαβαίνεις, το σώμα σου γερνάει. Όταν πια ξέρεις πώς να ζήσεις, το κορμί σου δεν θέλει να ζήσει. Η ζωή είναι μια αυταπάτη και στο τέλος γίνεσαι κυνικός. Προσπαθώ να μη γίνω κυνική. Όλοι μας θέλουμε μια καλύτερη κοινωνία, αλλά κοινωνία είμαστε εμείς οι ίδιοι. Αν δεν γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι, δεν θα γίνει ούτε η κοινωνία καλύτερη. Προσπαθώ να γίνω καλύτερος άνθρωπος. Η καλοσύνη μετράει. Στην πραγματικότητα, είναι το μόνο που μετράει. Νέα, όταν έβλεπα έναν ευγενικό άνθρωπο, τον θεωρούσα βλάκα, αλλά δεν έχω την ίδια γνώμη πια. Δε ξέρω αν είναι μηχανισμός αντίστασης, αλλά κάθε φορά που γίνομαι αυτού του τύπου ο άνθρωπος, πάω από την άλλη πλευρά. Όποτε συναντάω κάποιον από αυτούς τους ανθρώπους που μισούν, τον κοιτάζω και τον φαντάζομαι 2 χρονών, να χαμογελάει, και αναρωτιέμαι τι απέγινε εκείνη η όμορφη εικόνα, πώς κατέληξε να γίνει αυτός ο κακός άνθρωπος, αυτό το τέρας. Δεν θα ψηφίσω Δεξιά, αλλά δεν είναι ότι μου αρέσει και η Αριστερά. Όμως η Δεξιά ειλικρινά με απωθεί, είναι θέμα ηθικής. Οπότε, μολονότι υπάρχουν πάρα πολλά πράγματα που με ενοχλούν στην Αριστερά, με αφορά περισσότερο. Για τη Δεξιά, οι φτωχοί φταίνε που δεν έχουν να φάνε. Μπορεί να είναι άνθρωποι με πνευματικές διαταραχές, που τα σκάτωσαν στη ζωή τους, αλλά δεν μπορούμε να τους αφήσουμε να πεθάνουν. Το πρόβλημα είναι ότι υπάρχει η Μαρίν Λεπέν – αλλιώς δεν θα ψήφιζα καθόλου, γιατί δεν υπάρχει κανείς που να μου αρέσει πραγματικά. Εφόσον υπάρχει αυτή η σκύλα, πρέπει να ψηφίσω. Ο Τραμπ είναι επιχειρηματίας και θα κάνει το καλύτερο για τις επιχειρήσεις. Το πρόβλημα με όλους αυτούς, με τον Τραμπ, τη Λεπέν, είναι ότι μολύνουν την κοινωνία. Ο Σαρκοζί έλεγε: «Λέμε δυνατά αυτό που λέγεται σιγανά». Μα γι αυτό λέμε κάποια πράγματα σιγανά, γιατί αυτό είναι πολιτισμός. Μερικά πράγματα δεν λέγονται δυνατά. Είμαι αισιόδοξη και νομίζω ότι η επόμενη γενιά θα κάνει την επανάστασή της. Πάντα έτσι γινόταν. Οι γυναίκες ήταν σε καλύτερη κατάσταση στις αρχές του 20ού αι. απ' ότι τη δεκαετία του '50. Θα καλυτερέψουν τα πράγματα σε 10 χρόνια. Έχω ένα ωραίο διαμέρισμα και θεωρούμαι πλούσια Αριστερή, αλλά έχω υπάρξει και φτωχή. Δεν νομίζω ότι με το που έκανα λεφτά άρχισα να απαξιώνω τους ανθρώπους. Για μένα το πρόβλημα παραμένει ίδιο. Το να ψηφίζω Αριστερά σημαίνει ότι θα πρέπει να πληρώσω περισσότερους φόρους. Και μου αρέσει να πληρώνω φόρους. Ήρθα στη Γαλλία, σπούδασα δωρεάν, έτρωγα δωρεάν και όλα αυτά χάρη στην Αριστερά. Και δεν υπήρχε διαχωρισμός επειδή ήμουν άλλης εθνικότητας. Είχα τα ίδια προνόμια με εκείνα των Γάλλων συμφοιτητών μου. Σήμερα εργάζομαι και θέλω όλα τα παιδιά να ευνοηθούν από το ίδιο σύστημα. Έχω δει πλούσιους Αριστερούς να φέρονται σε αυτούς που εργάζονται στο σπίτι τους σαν σε σκουπίδια, οπότε είναι πιο υποκριτές από τους Δεξιούς, από τους οποίους ξέρεις τι να περιμένεις. Το σινεμά είναι δυσκολότερο απ' οτιδήποτε άλλο. Έχεις να αντιμετωπίσεις την τεχνολογία, τη συγκέντρωση χρημάτων, πολλούς εμπλεκόμενους και το αποτέλεσμα δεν είναι όπως αυτό ενός βιβλίου που έκανες ολομόναχος. Όταν κάνω μια ταινία, υπάρχουν στιγμές που δεν έχω εγώ τον έλεγχο. Ο ηθοποιός θα κάνει κάτι που δεν είχα σκεφτεί, το ίδιο και ο σκηνογράφος, ο μοντέρ θα πάει την ιστορία προς μια κατεύθυνση που δεν είχα σκεφτεί κ.λ.π. Όλες αυτές οι δυσκολίες βέβαια, μου αρέσουν και με κάνουν να λειτουργώ. Το στρες με ενεργοποιεί, κι αυτό μου αρέσει. Στο ερώτημα αν γυναίκες και άντρες είναι ίσοι, είμαι 100% φεμινίστρια. Νομίζω ότι δεν υπάρχει πιο βλακώδης άποψη από το να αποκαλούμε οτιδήποτε κακό αντρική συμπεριφορά και οτιδήποτε καλό γυναικεία. Γι' αυτό αρνούμαι να συμμετάσχω σε οτιδήποτε θεωρείται «γυναικείο», όπως τα φεστιβάλ γυναικείας λογοτεχνίας. Το γεγονός ότι έχω στήθος δεν με κάνει κάτι διαφορετικό. Πάρτε για παράδειγμα τον Φλομπέρ και τη Μαντάμ Μποβαρί, που την έγραψε καλύτερα απ' οποιαδήποτε γυναίκα. Δεν υπάρχει φύλο στη λογοτεχνία ή στο σινεμά. Στην ανθρωπότητα υπάρχουν άνθρωποι. Σε μια πατριαρχική κοινωνία, ποιος μεγαλώνει τα παιδιά; Οι γυναίκες, που διδάσκουν στα παιδιά τους πώς να λειτουργούν και τι να επιλέγουν. Δεν μπορείς να τα βάλεις με χιλιάδες χρόνια γυναικείας καταπίεσης, και μερικές δεκαετίες γυναικείας ψήφου. Αν είχα κόρη – δεν έχω παιδιά –, το πρώτο πράγμα που θα της μάθαινα, πριν το «μαμά» και το «μπαμπά», θα ήταν το «άει γαμήσου». Ευτυχώς δεν έχω παιδιά, δεν θα ήταν πολύ ευγενικά. Από τις ιστορικές προσωπικότητες του Ιράν, περισσότερο εκτιμώ τον Μοχάμεντ Μοσαντέκ και τον Ολυμπιονίκη παλαιστή Gholamreza Takhti, γιατί δεν φοβόταν να μιλήσει ανοιχτά γι' αυτά που τον ενοχλούσαν και προερχόταν από τα χαμηλά στρώματα των νοτίων προαστίων της Τεχεράνης. Πέθανε στα 37 του από έμφραγμα. Αυτή ήταν η επίσημη εκδοχή. Δεν ήμουν ποτέ πολύ της παράδοσης. Μεγάλωσα με ταινίες Χόλιγουντ. Οι γονείς μου λατρεύουν την παραδοσιακή μουσική, εγώ δεν την αντέχω. Θεωρώ ότι η κλασική μουσική της Δύσης, ο Μότσαρτ, ο Μπαχ, είναι ανώτερη όλων των υπόλοιπων που έχουν γραφεί. Έχουν ενδιαφέρον μεν, αλλά δεν φτάνουν την κλασική μουσική. Η περσική ποίηση είναι η πλέον εκλεπτυσμένη και δεν το λέω επειδή είμαι Ιρανή – η ελληνική φιλοσοφία είναι η πιο σημαντική. Είπα σε ανύποπτο χρόνο κάτι που έχει πει και ο Γκοντάρ: «Μόνο και μόνο λόγω της φιλοσοφίας και του θεάτρου, θα είμαστε αιωνίως υπόχρεοι στην Ελλάδα! Και το σχετικό link...

Η πάντα ανήσυχη Ιρανή σκιτσογράφος, συγγραφέας και σκηνοθέτις έρχεται για ένα βράδυ στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση. Στην εφηβεία της έκανε εμπόριο ναρκωτικών. Ο προπάππους της είχε εκατό συζύγους. Όταν ήταν εσωτερική σε οικοτροφείο στη Βιέννη, αποκάλεσε πουτάνα μια καλόγρια. Οι γονείς της ζουν στην Τεχεράνη, είναι μαρξιστές και ευζωιστές, οδηγούσαν Κάντιλακ όταν ήταν παιδί, αγαπούσαν την πολυτέλεια και την υψηλή γαστρονομία. Έκανε απόπειρα αυτοκτονίας όταν ήταν περίπου 20 ετών. Είναι εγγονή αυτοκράτορα. Στον πρώτο της γάμο κοιμόταν σε διαφορετικά κρεβάτια με τον σύζυγό της ήδη από τον πρώτο μήνα. Δεν έχει λογαριασμό στο Twitter ή στο Facebook. Όταν απαγορεύτηκε το κάπνισμα σε δημόσιους χώρους στη Γαλλία, όπου ζει, σκεφτόταν να μετακομίσει στην Ελλάδα. Έζησε στους δρόμους της Ευρώπης και κόντεψε να πεθάνει από πνευμονία. Έγραψε το αυτοβιογραφικό comic book «Περσέπολις» περιμένοντας να πουλήσει περί τα 400 αντίτυπα, αλλά πούλησε εκατομμύρια, μεταφράστηκε σε σαράντα γλώσσες και, α ναι, κέρδισε υποψηφιότητα για Όσκαρ. Η ζωή της Μαρζάν Σατραπί προκαλεί ίλιγγο, οι αντιθέσεις που την συγκροτούν είναι μοναδικές. Αυτό το σύμπαν, που μοιάζει να γεννήθηκε από απανωτές σεισμικές δονήσεις και αποτελεί τη ζωή της, θα αποκαλυφθεί και στην Αθήνα, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, όπου θα συνομιλήσει με τη δημοσιογράφο Άννα Δαμιανίδη στις 30 Νοεμβρίου. Από τις ελάχιστες συνεντεύξεις που έχει δώσει αντιλαμβάνεται κανείς αμέσως πως μέσα στην αίθουσα θα ακουστούν γέλια, επιφωνήματα, κάποιοι μπορεί και να ιδρώσουν. Και σίγουρα κάποια στιγμή θα αναφωνήσει πόσο της λείπουν τα Winston τσιγάρα της – καπνίζει ασταμάτητα, συνεχώς, ηδονικά. Ή λέτε αυτή η ατίθαση γυναίκα με τα πυκνά μαύρα μαλλιά και τα κατακόκκινα χείλη να ανάψει τσιγάρο, κάνοντας δαχτυλίδια καπνού; Όταν κυκλοφόρησε το «Περσέπολις» – είχε αρχίσει να το γράφει το 1999 σε ηλικία ακριβώς 30 ετών – και έκανε ακαριαία παγκόσμια επιτυχία, ο διεθνής Τύπος τη χαρακτήρισε «αληθινή πριγκίπισσα». Το αυτοβιογραφικό comic book της (αντιπαθεί τον όρο graphic novel, γιατί αποδυναμώνει το έργο της από το στοιχείο του κωμικού, του χιούμορ, στο οποίο επενδύει και πιστεύει βαθιά) ήταν το σπαρταριστό, αλλά και με στοιχεία ντοκουμέντου υλικό για τη ζωή στο Ιράν μέσα από τα μάτια μιας προνομιούχου αστής γυναίκας. Έκανε αίσθηση, η ίδια έγινε το πρόσωπο της στιγμής – και η στιγμή αυτή έμελλε να διαρκέσει τόσο πολύ. Ακόμα διαρκεί. Σε αυτήν τη συνθήκη, o δημοσιογράφος της «Independent» Robert Chalmers περίμενε να δει μια δυναμική αριστοκράτισσα του Ιράν που ζει ως αυτοεξόριστη στο Παρίσι. Μπαίνοντας στο στούντιό της είδε μια τεράστια αφίσα που έγραφε «Fuck you» και αντίκρισε την πληθωρική μελαχρινή που αγαπά να φορά ψηλοτάκουνα ή πλατφόρμες και να κάνει δαχτυλίδια καπνού με το τσιγάρο της, αν και ήταν βαριά κρυωμένη. Αριστούργημα! Όταν σε μια συζήτηση της είπαν ότι εξακολουθεί να είναι η πανκ επαναστατημένη γυναίκα που ήταν ήδη από την εφηβεία της στην Τεχεράνη και στη συνέχεια στη Βιέννη, η Μαριάν αντέδρασε. «Ι am a lady» είπε, δίνοντας λίγο μεγαλύτερη διάρκεια και βάθος στο a. «Ι am a laaady» επανέλαβε, με τη γλώσσα να ρολάρει στον ουρανίσκο. Της αρέσει να παραπλανά. «Είναι προτιμότερο να μη δείχνεις αυτό που είσαι. Είναι καλύτερο να μοιάζεις με μια μπουρζουά, μια αστή. Έτσι ανοίγουν εύκολα όλες οι πόρτες και μόλις μπεις τα κάνεις όλα κόλαση. Έχει πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον αυτό...» Και αγαπά να αιφνιδιάζει, δείχνοντας το μεσαίο της δάχτυλό. Θυμώνει που τα κορίτσια σήμερα θέλουν να γίνουν σαν την Πάρις Χίλτον ή την Κιμ Καρντάσιαν. Και επιμένει ότι την ενοχλεί να ακούει τις Γαλλίδες να γκρινιάζουν για το παραμικρό «ω, κοίτα, το στομάχι μου δεν είναι τελείως επίπεδο, τι να κάνω;». Σε αντίθεση με τις γυναίκες στο Ιράν που είναι δυνατές. Πραγματικά δυνατές. Η μοναχοκόρη των μπουρζουά Ιρανών μαρξιστών Δεν είχε μπει καν στην εφηβεία όταν οι γονείς της την έβαλαν να δει την ταινία «Ελαφοκυνηγός». Πάγωσε από τον φόβο, τον τρόμο. Και η ζωή της άλλαξε. Να, αυτή είναι μια ιστορία που αγαπά να λέει για την παιδική της ηλικία. Της αρέσει να αφηγείται και αυτό που της έλεγε η μητέρα της: «Μου έλεγε συνέχεια ότι δεν πρέπει να στηρίζομαι στο πρόσωπό μου και στην ομορφιά μου, αλλά στην εξυπνάδα μου. Ότι δεν την ενδιαφέρει αν θα παντρευτώ, αλλά μόνο αν θα σπουδάσω κι αν θα γίνω οικονομικά ανεξάρτητη. Ως παιδί πίστευα ότι στην πραγματικότητα μου έλεγε ότι είμαι κακάσχημη, ότι δεν αξίζει καν να προσπαθήσω να δείχνω χαριτωμένη, κανένας δεν πρόκειται να με παντρευτεί. Οπότε, τουλάχιστον ας προσπαθήσω να είμαι έξυπνη». Ο αγώνας κατά του καθεστώτος και ο Μάικλ Τζάκσον Γεννήθηκε τον Νοέμβριο του 1969 στην πόλη Ραστ κοντά στην Κασπία Θάλασσα. Mεγάλωσε στην Τεχεράνη και πήγε σχολείο εκεί όπου έστελνε η ελίτ τα παιδιά της, στο Lycée Français. Ο πατέρας της ήταν μηχανικός, η μητέρα της σχεδιάστρια μόδας. Μαρξιστές-λενινιστές, μορφωμένοι, αλλά κυρίως ευζωιστές, ηδονιστές της πολυτέλειας, της καλής ζωής, έπιναν αλκοόλ, έβλεπαν δυτικές ταινίες, κυκλοφορούσαν με μια Κάντιλακ. Η ίδια εξηγεί πως από παιδί τής έμαθαν πως δεν έχει σημασία αν είναι κορίτσι ή αν είναι αγόρι. Σημασία έχει ότι είναι άνθρωπος. H Μαρζάν Σατραπί σε παιδική ηλικία Ήταν μαθήτρια στις πρώτες τάξεις του σχολείου όταν την έπαιρναν μαζί τους στις διαδηλώσεις εναντίον του Σάχη, ελπίζοντας σε μια ισλαμική επανάσταση, που όταν ήρθε, απλώς τους διέλυσε. Κεντρικό πρόσωπο στη ζωή της ήταν ο ακτιβιστής, πολιτικός και αντιφρονών θείος της Αnoosh. Την αγάπησε σαν κόρη του. Στη φυλακή, λίγο πριν τον εκτελέσουν, ήταν το μοναδικό πρόσωπο που ζήτησε να δει. Της είπε ότι δεν έπρεπε να ξεχάσει. Ότι έπρεπε να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη, την ιστορία της οικογένειας, της χώρας. Αυτή η προτροπή, σχεδόν δεκαπέντε χρόνια μετά, την οδήγησε στη συγγραφή του «Περσέπολις». Όταν κυκλοφόρησε το «Περσέπολις» – είχε αρχίσει να το γράφει το 1999 σε ηλικία ακριβώς 30 ετών – και έκανε ακαριαία παγκόσμια επιτυχία, ο διεθνής Τύπος τη χαρακτήρισε «αληθινή πριγκίπισσα». Είχε ξεκινήσει να το γράφει χρόνια πριν πάρει την τελική του μορφή. Σταμάτησε όταν συνειδητοποίησε ότι έγραφε θυμωμένη. Ότι δεν είχε ξεπεράσει το μίσος της για τους καταπιεστές, για την αδικία. Ήξερε ότι έπρεπε να βγει από αυτήν τη συνθήκη για να μη δημιουργήσει ένα έργο που θα έγραφε οποιοσδήποτε από αυτούς που ήθελε να καταγγείλει. Φανατισμένο και αφανιστικό. «Είναι σημαντικό να μπορείς να συγχωρείς. Αν κρατάς τον θυμό μέσα σου, τότε θα γίνεις ίδιος με αυτούς που μισείς» λέει. Μεγάλωσε σε ένα σπίτι χωρίς παιχνίδια αλλά με εκατοντάδες βιβλία. Το μόνο παιχνίδι που έπαιζε ήταν χαρτιά με τους γονείς της – έμαθε γρήγορα να μπλοφάρει και να κλέβει. Ενεπλάκη σε παράνομες πολιτικές οργανώσεις, αγόραζε παράνομα δίσκους με δυτική μουσική. Φορούσε μπλουζάκια με τον Μάικλ Τζάκσον κάτω από την αμπάγια της. Ασφυκτιούσε. Oι νόμοι είναι για τους ηλίθιους Όταν ήταν 14 χρονών βομβαρδίστηκε το σπίτι των γειτόνων της, όπου ζούσε η καλύτερή της φίλη. Σκοτώθηκε. Στα συντρίμμια βρήκε το βραχιόλι της και μέλη του σώματός της. Οι γονείς της αποφάσισαν πως έπρεπε να φύγει στο εξωτερικό. Την έστειλαν σε οικοτροφείο στη Βιέννη. Ένιωθε χαρούμενη που θα ζούσε χωρίς να καλύπτει το κεφάλι της, που θα ζούσε στη Δύση. Τα πράγματα δεν ήταν ακριβώς όπως φανταζόταν. Οι καλόγριες ήταν βαθιά καταπιεστικές. Ακόμα κι εκεί, στην καρδιά της Ευρώπης, προσπαθούσαν να τιμωρήσουν τη θηλυκότητα, την ελευθερία έκφρασης. Αποκάλεσε πουτάνα μια καλόγρια που τόλμησε να της πει ότι στο Ιράν είχαν κατώτερη μόρφωση απ' ότι στον υπόλοιπο κόσμο. Σε κάποια περίπτωση χτύπησε στο κεφάλι μια δασκάλα της και πήρε αποβολή. «Έχω πρόβλημα με την εξουσία. Η γιαγιά μου συνήθιζε να λέει πως οι νόμοι είναι για τους ηλίθιους. Είχε απόλυτο δίκιο». Δεν ήταν ιδανικά τα πράγματα. Και πάλι. Ενώ στην Τεχεράνη μεγάλωνε ως πριγκίπισσα – είναι απόγονος του αυτοκράτορα της Περσίας Nasser-al-Din Shah –, στην Αυστρία «με έκαναν να νιώθω σαν βρόμα». Η αυτοεκτίμησή της κατέρρευσε. Η ταυτότητά της συνετρίβη. Βλέπει εκεί άλλο ένα πρόσωπο του ρατσισμού, του φασισμού, του σεξισμού, η ίδια είναι ξανά το θύμα. Ακόμα και χωρίς αμπάγια. Κάνει απόπειρα αυτοκτονίας, προσπαθεί να κόψει τις φλέβες της με ένα μαχαίρι για φρούτα (η ίδια δεν μιλάει γι' αυτό το γεγονός κι έτσι υπάρχουν δύο διαφορετικές εκδοχές για το πότε έκανε την απόπειρα αυτοκτονίας: στη Βιέννη ή αμέσως μετά, στην Τεχεράνη. Ακολούθησε δεύτερη απόπειρα με υπερβολική δόση αντικαταθλιπτικών χαπιών). Είναι η στιγμή που αποφασίζει να χωρίσει με τον Αυστριακό φίλο της και να επιστρέψει στην Τεχεράνη για να σπουδάσει γραφιστικές τέχνες. Δεκαεννιά χρονών και σε απόλυτη σύγχυση. Παντρεύτηκε τον Ρεζά, έναν συμφοιτητή της. Έναν μήνα μετά κοιμούνταν σε χωριστά κρεβάτια. Τρία χρόνια αργότερα πήρε διαζύγιο. Στα 24 αποφασίζει να φύγει για το Στρασβούργο, για να σπουδάσει στη Σχολή Καλών Τεχνών. Στην Τεχεράνη ακόμα και οι φίλοι της την αντιμετώπιζαν ως κάτι ξένο, ως δυτικό απόβλητο, όπως στην Αυστρία την αντιμετώπιζαν ως Ιρανή παρείσακτη. Δεν ανήκει πουθενά. Άπατρις συναισθηματικά και ψυχολογικά. Βρίσκεται στο Παρίσι. Για να ζήσει παραδίδει μαθήματα ξένων γλωσσών (μιλά αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά, γερμανικά, φαρσί, σουηδικά) και αερόμπικ... Η Μαρζάν Σατραπί με τον Antonin Baudry έξω από τη γαλλική πρεσβεία της Νέας Υόρκης Παρακολουθεί ένα εργαστήριο graphic novel και εκεί γνωρίζει τον μέντορά της, τον άνθρωπο που, σαν τον θείο της Αnoosh, ενεργοποίησε τις δυνατότητές της και την έκανε να πιστέψει στη μοναδικότητά της. Τον Pierre-François Beauchard, που υπογράφει ως David B. Τα σχέδιά του είναι συγκλονιστικά, ασπρόμαυρα, όπως τα σχέδια της Σατραπί στο «Περσέπολις», τα θέματά του εκκινούν από οικογενειακά τραύματα. «Ζωγράφιζε σαν θεός» λέει. Χωρίς τα 4 ράμματα δεν θα υπήρχε «Περσέπολις» Λίγο πριν γράψει το «Περσέπολις», ταλαντευόταν πάλι ψυχολογικά. Παραδέχθηκε, μιλώντας στην ηθοποιό Έμα Γουότσον, ότι είχε κατάθλιψη, υπέφερε από δύσπνοια. «Ένα βράδυ», διηγείται, «ένιωσα πως δεν μπορούσα να αναπνεύσω καθόλου. Κάλεσα τις πρώτες βοήθειες. Τους είπα "δεν μπορώ να αναπνεύσω". Ήρθαν και με τύλιξαν με ένα υλικό που έμοιαζε με αλουμινόχαρτο, ήμουν σαν κοτόπουλο που το βάζουν στον φούρνο για ψήσιμο. Με κάλυψαν με κουβέρτες, με έβαλαν στο φορείο και άρχισαν να με κατεβάζουν από τις σκάλες. Το φορείο έπεσε από τα χέρια τους και βρέθηκα να κατρακυλώ στις σκάλες. Χτύπησα το κεφάλι μου. Μου έκαναν τέσσερα ράμματα. Ο πόνος και το σοκ με τράβηξαν από την κατάθλιψη. Άρχισα να αναπνέω κανονικά και πάλι. Είπα στον εαυτό μου: "πρέπει να κάνεις κάτι, δεν μπορεί να συνεχιστεί αυτή η κατάσταση". Κι έτσι έγραψα το "Περσέπολις". Αν δεν είχα αυτά τα τέσσερα ράμματα στο κεφάλι, δεν θα το είχα γράψει ποτέ». Μετά ακολούθησε η σαρωτική επιτυχία. Ντελίριο γι' αυτή την αυτοβιογραφία που μιλά για την εκκεντρική γιαγιά που έπλενε το στήθος της με γάλα για να παραμείνει σφριγηλό, τον μαρξιστή πατέρα με την Κάντιλακ, τη μητέρα που έκλαψε όταν η κόρη της παντρεύτηκε τόσο μικρή σε ηλικία. Το βιβλίο της γίνεται ταινία με τις φωνές του Ίγκι Ποπ, της Κατρίν Ντενέβ, της Τζίνα Ρόουλαντς, της Κιάρα Μαστρογιάνι. Κερδίζει το Fipresci στο Φεστιβάλ των Καννών, δύο βραβεία Σεζάρ, μια υποψηφιότητα για το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας Κινουμένων Σχεδίων. Δεν εγκαταλείπει ξανά το Παρίσι, όπου μένει με τον δεύτερο σύζυγό της. Έναν Σουηδό. Αυτό είναι το μόνο που ξέρουμε, αφού δεν αποκαλύπτει ούτε το όνομα, ούτε την ιδιότητά του. Δεν έχουν παιδιά. Εκνευρίζεται όταν την ρωτούν αν θα κάνει ή γιατί δεν έκανε. Το βρίσκει σεξιστικό. Θέλει να αφοσιωθεί στην τέχνη και δεν την νοιάζει αν κάποιοι τη χαρακτηρίζουν «φιλόδοξη σκύλα καριερίστα» εξαιτίας αυτής της επιλογής της. Στο Ιράν δεν επέστρεψε ποτέ. Φοβάται ότι μπορεί να τη συλλάβουν και τη ρίξουν στη φυλακή. Ποτέ όμως δεν την έχει απειλήσει το καθεστώς, παρά την επιτυχία της. Όταν είναι χαρούμενη, θέλει να χορεύει. Χρειάζεται όμως λίγη μελαγχολία, αυτό τον κόμπο στο στομάχι, για να δημιουργήσει. Λατρεύει το κάπνισμα. Έχει κάτι το ερωτικό, λέει. «Το βάζω στο στόμα μου. Ο καπνός μπαίνει στο σώμα μου μέσα από μια οπή. Μου δίνει ευχαρίστηση. Και μετά βγαίνει...» Πιστεύει ότι αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους υπάρχει τέτοιο μίσος για τον καπνό. Και ναι, ήταν από αυτούς που αντιτάχθηκαν με σθένος στην απόφαση της γαλλικής κυβέρνησης να κλείσει τους οίκους ανοχής. Το «Περσέπολις» ήταν η αρχή της καριέρας της. Ακολούθησαν το «Κοτόπουλο με Δαμάσκηνα», το οποίο επίσης διασκεύασε για τον κινηματογράφο, και τα «Κεντήματα». Το 2013 σκηνοθέτησε την ταινία «Gang of the Jotas» και έναν χρόνο μετά το «The Voices» (Φωνές). Αυτή την περίοδο ετοιμάζει την ταινία «The extraordinary journey of the fakir» με πρωταγωνίστρια την Oύμα Θέρμαν, που στηρίζεται στο μπεστ σέλερ του Romain Puértolas και έχει μεταφραστεί σε 36 γλώσσες. «Είμαι μια γυναίκα από το Ιράν, έχω πετύχει όσα ήθελα, ζω στην πόλη που θέλω, με τον άνδρα που θέλω, κάνω τη δουλειά που θέλω, πληρώνομαι εξαιρετικά καλά γι' αυτήν. Πόσοι άνθρωποι στον κόσμο έχουν αυτή την τύχη;», λέει. Η Μαρζάν Σατραπί είναι τόσο Ιρανή όσο και Ευρωπαία, τόσο γυναίκα όσο, κυρίως, πολίτης του κόσμου, ιδεολόγος, ανεξάρτητη υπέρμαχος της ελευθερίας σε έναν κόσμο που μόλις εξέλεξε για πρόεδρο των ΗΠΑ τον σεξιστή, πουριτανό Τραμπ. Ω ναι, θα έχει τεράστιο ενδιαφέρον να ακούσουμε όσα πει στην Αθήνα. Info: Κουτσομπολεύοντας με τη Marjane Satrapi 30 Νοεμβρίου 2016 19:00 Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση Είσοδος ελεύθερη Περισσότερες πληροφορίες: www.sgt.gr Και το σχετικό link...

Μέσα από τα δημοφιλή κόμικς της η Μαργιάν Σατραπί έδωσε ένα από τα πιο αιχμηρά σχόλια για το ιρανικό θεοκρατικό καθεστώς και τη θέση της γυναίκας σε αυτό. Αυτές τις μέρες που τα βλέμματά μας αιχμαλωτίζονται από τις εξεγερμένες γυναίκες του Ιράν, δεν είναι λίγοι εκείνοι που θυμήθηκαν την Μαργιάν Σατραπί, τη δημιουργό του πρώτου κόμικ με ιρανική υπογραφή, του «Περσέπολις». Ενός έργου με λιτά, ασπρόμαυρα σκίτσα που εκδόθηκε σταδιακά στη Γαλλία μεταξύ 2000 και 2003 και στην Ελλάδα κυκλοφόρησε σε δύο τόμους σε μετάφραση Γ. Τσάκωνα από τις εκδόσεις Ηλίβατον. Γόνος προοδευτικής αριστοκρατικής οικογένειας, γεννημένη το 1969 και μεγαλωμένη στην Τεχεράνη, η Σατραπί, στο περίφημο αυτό έργο που μετέφερε το 2007 και στον κινηματογράφο, έδωσε ένα από τα πιο αιχμηρά σχόλια για το ιρανικό θεοκρατικό καθεστώς. Στο «Περσέπολις 1» παρακολουθούμε πώς, μικρό κοριτσάκι, βίωσε με ανακούφιση την πτώση του Σάχη, πόσο απότομα προσγειώθηκε έπειτα στον θρησκευτικό αυταρχισμό των οπαδών του Χομεϊνί, πώς φόρεσε τη μαντίλα με το ζόρι, τι αφουγκράστηκε από τον πόλεμο με το Ιράκ, τι τραγελαφικές καταστάσεις έζησε συντροφιά με την ανασφάλεια, τον φόβο, τον παραλογισμό, μέχρι που, στα δεκατέσσερά της, οι γονείς της την έστειλαν στην Αυστρία. Διατηρώντας αμείωτα το χιούμορ και τη δηκτικότητά της, η Σατραπί συνέχισε την εξιστόρησή της στο «Περσέπολις 2», αναφερόμενη στην πρώτη ευρωπαϊκή της εμπειρία και στον προσωρινό, όπως αποδείχτηκε, επαναπατρισμό της, καθώς το 1994 αναχώρησε οριστικά από το Ιράν για τη Γαλλία. Πώς ζει μόνη μια δεκαπεντάχρονη Ιρανή στην Ευρώπη, σε μια εποχή όπου η χώρα της θεωρείται η επιτομή του Κακού; Πώς αναμετριέται όχι μόνο με τα προβλήματα της εφηβείας αλλά και με τον ανοιχτό ή υφέρποντα ρατσισμό εκείνων που την περιστοιχίζουν; Πώς βιώνει τις ερωτικές της απογοητεύσεις, πώς παλεύει με τον πειρασμό των ναρκωτικών ουσιών, πώς αντέχει τη μοναξιά και τη νοσταλγία για τους γονείς και την πατρίδα της; Κι όταν επιστρέφει, γυναίκα πλέον, στο Ιράν, πώς τα βγάζει πέρα με το όλο και πιο τυραννικό καθεστώς, όταν μάλιστα κουβαλά μέσα της κι ένα αίσθημα προσωπικής αποτυχίας; «Ήμουν Ιρανή στη Δύση, Δυτική στο Ιράν» γράφει σ’ ένα σημείο, συνοψίζοντας την κρίση ταυτότητας που τόσο την ταλάνισε. Η Μαργιάν Σατραπί ζωντάνεψε στο «Περσέπολις» μια διαδρομή γεμάτη τραύματα και παλινωδίες η οποία την οδήγησε σ’ έναν αποτυχημένο γάμο, αλλά ταυτόχρονα την προίκισε μ’ ένα υλικό που κατάφερε να διαπραγματευτεί με αυτοσαρκασμό και ειλικρίνεια. Τις ίδιες αρετές συναντάμε σ’ ένα ακόμη βιβλίο της, στα «Κεντήματα» (επίσης σε μετ. Γ. Τσάκωνα, εκδ. Ηλίβατον, 2008) με το οποίο ολοκλήρωσε τον κύκλο των αυτοβιογραφικών της αφηγήσεων. Βρισκόμαστε στο Ιράν, στις αρχές της δεκαετίας του ΄90. Στο καλοβαλμένο σπιτικό της οικογένειας Σατραπί, το μεσημεριανό γεύμα έχει τελειώσει, οι άντρες έχουν αποχωρήσει για την καθιερωμένη τους σιέστα κι εννιά γυναίκες – της συγγραφέως συμπεριλαμβανομένης – από τρεις διαφορετικές γενιές ετοιμάζονται να πάρουν το τσάι τους. Η ιεροτελεστία, που τις θέλει μαζεμένες γύρω από το σαμοβάρι, δεν είναι παρά η αφορμή για να πουν με ησυχία τα «δικά» τους μυστικά, κουτσομπολιά και αγωνίες που μόνο μεταξύ τους μπορούν να μοιραστούν. Όπως λέει η μεγαλύτερη ανάμεσά τους, «η συζήτηση είναι ο ανεμιστήρας της ψυχής». Κι όλες τους έχουν πολλά να διηγηθούν για να... δροσιστούν και να ξαλαφρώσουν. Πάνω σ’ αυτόν τον καμβά απλώνονται τα «Κεντήματα», προσφέροντας μια γλυκόπικρη, αποκαλυπτική εικόνα για τα βιώματα των γυναικών στο Ιράν. Εδώ, η Σατραπί ζωντανεύει την αθυρόστομη, οπιομανή γιαγιά της, με τους τρεις γάμους πίσω της, δίνει τον λόγο στις θείες, τις ξαδέλφες και τη μητέρα της και μας κάνει μάρτυρες μιας συζήτησης που ανατρέπει όλα τα στερεότυπα για τις μαντιλοφόρες φιγούρες που διακρίνονται κατά καιρούς στα τηλεοπτικά ρεπορτάζ. Οι ηρωίδες των «Κεντημάτων» είναι σαφές πως προέρχονται από μια εύρωστη κοινωνική τάξη η οποία συνδιαλεγόταν με τη Δύση στην προ-Χομεϊνί εποχή, χωρίς όμως αυτό να τις έχει απαλλάξει από προκαταλήψεις βαθιά ριζωμένες στον ιρανικό τρόπο ζωής. Περνώντας δεξιοτεχνικά από τη μια ιστορία στην άλλη, η Μαργιάν Σατραπί μιλάει για προξενιά ανάμεσα σε άγουρα κορίτσια και ραμολί εκατομμυριούχους, για κοπέλες που έχασαν την παρθενιά τους και μηχανεύονται τρόπους να την... ξαναβρούν, για γυναίκες που τις πρόδωσαν και τις εκμεταλλεύτηκαν αλλά εκείνες πάσχισαν να χειραφετηθούν. Κι όσο οι ηρωίδες της ανοίγουν την ψυχή τους ανακαλώντας και πιπεράτα περιστατικά από τη διαδρομή άλλων φιλενάδων τους, έχει κανείς την αίσθηση πως ακόμα και μια πλαστική επέμβαση στη μύτη ή τους γοφούς μπορεί να πάρει διαστάσεις επαναστατικές! Στα «Κεντήματα» δεν υπάρχει χώρος για χαμηλοβλεπούσες υπάρξεις, αφοσιωμένες στη λατρεία του Αλλάχ. Οι κουβέντες εδώ αφορούν επιτυχημένους ή δυσλειτουργικούς γάμους, το έλλειμμα της αγάπης και τη λαχτάρα για σεξ, τους μηχανισμούς επιβίωσης σ’ έναν ανδροκρατούμενο κόσμο, το όνειρο της φυγής από τη χώρα, τα κυρίαρχα μοντέλα ομορφιάς. Η Σατραπί φέρνει στην επιφάνεια ιστορίες πικρές, σκληρές ή κι απλώς γελοίες, σχολιάζοντας την ασφυξία, το ιδιότυπο αντάρτικο ή και την κενότητα ορισμένων ηρωίδων της. Κι όπως στο «Περσέπολις» έτσι κι εδώ, οι σελίδες της ξεχειλίζουν από χιούμορ και τρυφερότητα. Και το σχετικό link...

Το βιβλίο της Μαρζάν Σατραπί και η μεταφορά του στη μεγάλη οθόνη, σε ένα φιλμ με πολιτικές και ιστορικές προεκτάσεις. Τα τελευταία εικοσιτετράωρα το Ιράν βρίσκεται εν μέσω κοινωνικών ταραχών με αφορμή τον θάνατο της 22χρονης Μαχσά Αμινί στην Τεχεράνη. Λίγο νωρίτερα, η γυναίκα είχε συλληφθεί από την Αστυνομία Ηθών καθώς δεν υπάκουσε στην εντολή να κρύψει καλά τα μαλλιά της στη μαντίλα (χιτζάμπ). Αυτή η εξέλιξη πυροδότησε κύματα διαδηλώσεων σε ιρανικές πόλεις που οδήγησαν σε βίαια επεισόδια και θανάτους. Η πλειοψηφία των διαδηλωτών είναι γυναίκες οι οποίες, καταπιεσμένες από το θεοκρατικό καθεστώς, διεκδικούν περισσότερα δικαιώματα στην ελευθερία και την ισότητα. Η δύσκολη ζωή των γυναικών στο Ιράν έχει αποτυπωθεί αρκετές φορές στην ποπ κουλτούρα. Μια από τις πιο δημοφιλείς ιστορίες είναι αυτή του βιβλίου της Μαρζάν Σατραπί «Περσέπολις» (Persepolis), που κυκλοφόρησε το 2000 και επτά χρόνια αργότερα μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη. Η – βραβευμένη με Σεζάρ – εμβληματική ταινία κινουμένων σχεδίων (σκηνοθεσία Βίνσεντ Παρονό, Μαρζάν Σατραπί) έκανε το έργο της Σατραπί ευρέως γνωστό. Πρόκειται για ένα κατά βάση ασπρόμαυρο φιλμ με ισχυρές πολιτικές και ιστορικές προεκτάσεις, το οποίο βρίσκεται για ακόμα μια φορά στην επικαιρότητα. Αυτό δεν συμβαίνει πολύ συχνά. Ιστορικό-πολιτικό δράμα Το «Περσέπολις» βασίζεται στη ζωή της ιρανικής καταγωγής Γαλλίδας συγγραφέως και εκτός από ένα ιστορικό-πολιτικό δράμα, περιλαμβάνει και στοιχεία μαύρης κωμωδίας. Ουσιαστικά πρόκειται για ένα αφήγημα με φόντο την ιρανική επανάσταση που έλαβε χώρα το 1979. Στο επίκεντρο της πολυεπίπεδης ιστορίας βρίσκονται θεματικές όπως η καταπίεση των γυναικών, η αντίθεση ιδιωτικού και δημόσιου βίου αλλά πάνω από όλα η έντονη επιθυμία για ελευθερία, δημοκρατία και ειρήνη. Η Σατραπί παρουσιάζει τα παιδικά της χρόνια, την καθημερινότητα της οικογένειάς της και παράλληλα την ταραγμένη περίοδο της σύγχρονης ιστορίας της χώρας της. Η εννιάχρονη Μάρτζι μεγαλώνει στην Τεχεράνη, υπό μιας αυστηρά ορθόδοξης κυβέρνησης. Ωστόσο οι γονείς της συμμετέχουν τακτικά σε συγκεντρώσεις και διαμαρτυρίες κατά της κυβέρνησης, γεγονός που θα διαμορφώσει περαιτέρω την ιδεολογία της ηρωίδας. Αργότερα, ακούγοντας τη γιαγιά της, συνεχίζει να αψηφά το αυστηρό καθεστώς του Ιράν και πολλές φορές αντιμετωπίζει προβλήματα. Μέχρι που τελικά οι γονείς της τη στέλνουν σε σχολείο στη Βιέννη. Αλλά και εκεί η Μάρτζι δεν επιθυμεί την καταπίεση των κρατικών αρχών και συνεχίζει να επαναστατεί. Φοράει τζιν, ακούει μουσική χέβι μέταλ και έχει πολλές ερωτικές απογοητεύσεις μέσα σε όλη αυτή την πολιτική αναταραχή. Η ταινία κάνει όμορφους παραλληλισμούς με τα στάδια ωριμότητας της ίδιας της πρωταγωνίστριας, καθώς η χώρα της,το Ιράν, αγωνίζεται να βρει την ταυτότητα της μετά από τόσες μάχες και αιματοχυσίες. Η Μάρτζι σκέφτεται να δώσει τέλος στη ζωή της, αφού πάλεψε και απέτυχε να αντιμετωπίσει τα εμπόδια. Σε εκείνο το σημείο το φιλμ αποκτά πιο προσωπικό και ως εκ τούτου πιο διαδραστικό χαρακτήρα. Σε μια μοναδική σεκάνς που απεικονίζει τη Μάρτζι να υποφέρει από κατάθλιψη, οι σκηνοθέτες δίνουν στην επόμενη σκηνή μια αίσθηση αισιοδοξίας καθώς βλέπουμε την ηρωίδα να σηκώνεται και να πολεμά την ψυχική διαταραχή χορεύοντας το τραγούδι «Eye of the Tiger» του συγκροτήματος Survivor. Η χρήση αυτού του τραγουδιού από συγκρότημα με τόσο αποκαλυπτικό όνομα σε αυτή τη συγκυρία της ταινίας, δεν περνά απαρατήρητη. Στο φιλμ συμμετέχουν σημαντικές προσωπικότητες του κινηματογράφου όπως οι Κατρίν Ντενέβ, Κιάρα Μαστρογιάννι και Σον Πεν. Επιτυχία και λογοκρισία Η κινηματογραφική μεταφορά δεν είχε μόνο εισπρακτική επιτυχία αλλά διακρίθηκε διεθνώς, συμπεριλαμβανομένων του βραβείου Επιτροπής στο Φεστιβάλ Καννών, της υποψηφιότητας για Όσκαρ στην κατηγορία Καλύτερης Ταινίας Κινουμένων Σχεδίων και υποψηφιότητας για Χρυσή Σφαίρα. Όμως παρά την αναγνώριση το φιλμ αποδείχθηκε αμφιλεγόμενο στο Ιράν. Η κυβέρνηση κατήγγειλε την ταινία ως μια ασεβή απεικόνιση της ισλαμικής επανάστασης. Όπως ανέφερε ο ιστότοπος France24, το «Persepolis» απαγορεύθηκε και στον Λίβανο, αλλά στη συνέχεια υπήρξε άρση της απαγόρευσης λόγω καταγγελιών από πολιτικά κόμματα. Και το σχετικό link...

Μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη με αφορμή τη χτεσινή παρουσία της Σατραπί στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών. Η Ακροδεξιά μολύνει την κοινωνία Η διάσημη Ιρανή κομίστα, Μαρζάν Σατραπί, σχεδιάστρια, ζωγράφος και σκηνοθέτις ήρθε στην Αθήνα από τη Γαλλία, όπου ζει εξόριστη, και μίλησε στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση | EPA / CLAUNDIO ONORATI Συντάκτης: Βένα Γεωργακοπούλου Μας γείωσε λιγουλάκι η Μαρζάν Σατραπί, όλες εμάς που πήγαμε χθες βράδυ να την ακούσουμε στη Στέγη με το γκράφικ νόβελ της «Περσέπολις» στις καρδιές μας και την ιρανική μαντίλα να μας κάθεται στο στομάχι. Ούτε πολιτικά συνθήματα ούτε πύρινη καταδίκη των μουλάδων ούτε τίποτα το μονόπλευρο και μαύρο-άσπρο. Μόνο απλότητα, ανθρωπιά, αλήθεια και χιούμορ από μια πληθωρική, τρομερά εκφραστική, αθυρόστομη, αστεία και σοφή 47χρονη πια γυναίκα, που μας κάνει παρέα εδώ και χρόνια. Το 2000 κυκλοφόρησε στη Γαλλία το κόμικς που την καθιέρωσε αστραπιαία, για μια μικρούλα που ζει την ισλαμική επανάσταση στην Τεχεράνη και καθόλου δεν της αρέσει. Εγινε και υπέροχη ταινία, που παίχτηκε σε όλο τον κόσμο και ενόχλησε τους μουλάδες. Ακολούθησαν πολλά και θαυμαστά στον χώρο της τέχνης, βιβλία και ταινίες, μακριά πάντα από την πατρίδα της, το Ιράν. Αν επιστρέψει θα τη συλλάβουν, όπως λέει. Και τελευταία, πέρασε στη σκηνοθεσία ταινιών που δεν βασίζονται σε δικά της κείμενα - ναι, είναι δυνατόν, δείτε το Voices και θα πεισθείτε. Μας γείωσε, αλλά και μας αποζημίωσε συγχρόνως η Γαλλο-ιρανή Μαρζάν Σατραπί, συνομιλώντας με τη δημοσιογράφο Αννα Δαμιανίδη, στην κατάμεστη Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση. Γιατί κάλυψε τα πάντα, από το Ιράν και τις γυναίκες του μέχρι την Ελλάδα και την κρίση της. Ας αρχίσουμε από την τελευταία. «Γινόμουν έξαλλη όταν άκουγα τι λένε για σας. Και μόνο το κοπιράιτ να σας πληρώναμε για το θέατρο που ανακαλύψατε και την Αναγέννηση που γεννήσατε, θα έπρεπε να σας δίναμε δισεκατομμύρια και δισεκατομμύρια ευρώ. Από αντίδραση κι εγώ αποφάσισα να καπνίζω επιδεικτικά μόνο δικά σας τσιγάρα, τα Sante. Κούτες ολόκληρες. Κρίμα που τα κατάργησαν», είπε. Πάμε τώρα στο θέμα του Ιράν και των γυναικών του, στο οποίο επέμενε πολύ και η φεμινίστρια Δαμιανίδη. «Κατ' αρχάς, δεν θεωρώ τον εαυτό μου εκπρόσωπο των νέων του Ιράν, έχω να πατήσω εκεί το πόδι μου πάνω από δεκαεφτά χρόνια», ξεκαθάρισε η Σατραπί. «Παρακολουθώ, φυσικά, τι γίνεται, αλλά σιχαίνομαι και δεν θέλω να ανήκω σε κανενός είδους διασπορά, που ζει με νοσταλγία και χαζές ωραιοποιήσεις του παρελθόντος. Πιστεύω ότι στο Ιράν κάποια στιγμή τα πράγματα θα αλλάξουν, αλλά όχι με τη βία, η βία δεν αλλάζει τίποτα. Χρειάζονται αλλαγές σε βάθος, με ρίζες στην ιρανική κοινωνία. Καμία δικτατορία δεν αντέχει για πολύ, εδώ η Σοβιετική Ενωση με κοτζάμ KGB και κατέρρευσε», είπε. Και φρόντισε να μας απαλλάξει από κάποιες απλουστεύσεις γύρω από το Ιράν. «Επί σάχη, για παράδειγμα, ναι, φορούσαμε μίνι ζιπ, τις πιο κοντές στον κόσμο, όχι φούστες, ζώνες καλύτερα θα τις έλεγα», είπε. «Στη Δύση, όμως, η μίνι φούστα πήγαινε μαζί με ένα ολόκληρο κίνημα, εξέφραζε τη σεξουαλική επανάσταση, οι γυναίκες δήλωναν με αυτήν: "Μπορώ κι εγώ να κάνω σεξ ελεύθερα, όπως ο άνδρας". Εμείς στο Ιράν τις φορούσαμε και συγχρόνως φυλάγαμε την παρθενιά μας περιμένοντας τον γαμπρό. Επί σάχη οι γυναίκες είχαν πολλά δικαιώματα, είναι αλήθεια. Αλλά τι να τα κάνεις όταν έχεις τρία παιδιά, δεν δουλεύεις και θέλεις να πάρεις διαζύγιο; Σήμερα οι Ιρανές έχουν πολύ λιγότερα δικαιώματα, αλλά σπουδάζουν, γεμίζουν τα πανεπιστήμια. Είναι δυναμικές, πεισματάρες και φοβερά αγωνίστριες. Θυμώνω όταν ταυτίζουν το Ιράν με τη Σαουδική Αραβία. Τι σχέση έχουμε με αυτούς; Μια θεία μου 90 χρονώ οδηγεί φορτηγό». Δεν πιστεύει πια στην πολιτική η Μαρζάν Σατραπί, έτσι είπε αυτή που είχε τόσο δυναμικά σταθεί στο πλευρό του Τζαφάρ Παναχί, όταν τον έριξαν οι μουλάδες στη φυλακή. Και πώς θα αλλάξει, λοιπόν, ο κόσμος; «Μόνον αν αλλάξουμε εμείς θα αλλάξει η κοινωνία», απάντησε. Μη βιαστείτε να την πείτε «γλυκανάλατη». Εχει μέσα της θυμό και τσαγανό. «Αν δέρναμε καμιά φορά τους ακροδεξιούς, αν λέγαμε καθαρά και ξάστερα ότι είναι μαλάκες, ίσως κάτι να γινόταν. Γιατί έχεις την Αριστερά, που μας λέει να καταλάβουμε, να αναλύσουμε, να εξηγήσουμε γιατί κάποιοι θεωρούν ότι οι πρόσφυγες είναι "άγρια ζώα", ψηφίζουν τη Μαρίν Λεπέν και τον Ντόναλντ Τραμπ. Ε, δεν θέλω να τους καταλάβω, μολύνουν την κοινωνία με τις ιδέες τους». Η Ευρώπη, όπου ζει, αλλά και οι ΗΠΑ, στις οποίες πηγαινοέρχεται για τα κινηματογραφικά της, την ανησυχούν πολύ. «Η ανθρωπότητα δεν βρίσκεται στην καλύτερη στιγμή της», είπε. «Χωρίς κατανόηση, χωρίς συμπάθεια δεν νοείται κοινωνία. Οταν ήρθα στα 14 χρόνια μου στην Ευρώπη, εντάξει, είχα βίζα, δεν ήμουν παράνομη. »Αλλά κι εγώ από κάποιο πόλεμο και κάποιες βόμβες έφευγα που έπεφταν στην Τεχεράνη. Ηρθα να σωθώ, ούτε να βιάσω κανέναν ούτε να σας πάρω τις δουλειές σας». Πηγή

28/09/14 ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΗ ΣΤΑ ΚΟΜΙΚΣ Η ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΑΝΤΙ-ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗΣ ΒΙΒΛΙΩΝ Πόλεμος στη λογοκρισία Τα κόμικς έχουν κατηγορηθεί για πολλά. Οι πολέμιοί τους βρίσκουν (ή εφευρίσκουν) ατέλειωτες αιτίες για να τα εξοβελίσουν από τα ράφια των βιβλιοθηκών. Συχνά επιδιώκουν να τα απαγορεύσουν από παντού και διά παντός. Αυτό είναι λογοκρισία. Η ετήσια εβδομάδα ενάντια στην απαγόρευση βιβλίων στις ΗΠΑ είναι φέτος αφιερωμένη στα κόμικς και στην Το σύστημα των δημόσιων και των σχολικών βιβλιοθηκών στις ΗΠΑ είναι αρκετά περίπλοκο και φυσικά δεν θυμίζει σε τίποτα το (σχεδόν ανύπαρκτο) ελληνικό. Σε κάθε Πολιτεία, την επιλογή, προμήθεια, τοποθέτηση και δανεισμό βιβλίων διέπουν διαφορετικοί κανονισμοί. Ωστόσο, σχεδόν στο σύνολο της χώρας παρατηρούνται κάθε χρόνο προβλήματα που σχετίζονται με αποκλεισμούς, απαγορεύσεις και αποσύρσεις βιβλίων, κοντολογίς με τη λογοκρισία. Από το 1982, θορυβημένοι από το διογκούμενο κύμα λογοκριτικών παρεμβάσεων στη λειτουργία των βιβλιοθηκών, μια σειρά από οργανισμοί αποφάσισαν να συνεργαστούν για να επιστήσουν την προσοχή του κοινού και να υπεραμυνθούν των δικαιωμάτων των συγγραφέων και των εκδοτών στην κυκλοφορία βιβλίων μα, πάνω απ’ όλα, των αναγνωστών στην ελεύθερη πρόσβαση σε κάθε βιβλίο. Υπό την καθοδήγηση της ακτιβίστριας απέναντι στη λογοκρισία, Judith Krug (1940 – 2009), o Οργανισμός Αμερικανικών Βιβλιοθηκών, ο Οργανισμός Αμερικανών Βιβλιοπωλών, το Αμερικανικό Ιδρυμα Βιβλιοπωλών για την Ελευθερία της Εκφρασης, η Αμερικανική Εταιρεία Δημοσιογράφων και Συγγραφέων, ο Οργανισμός Αμερικανών Εκδοτών, ο Εθνικός Οργανισμός Κολεγιακών Καταστημάτων και το Κέντρο για το βιβλίο της βιβλιοθήκης του Κογκρέσου θέσπισαν την τελευταία εβδομάδα κάθε Σεπτεμβρίου ως «Εβδομάδα Απαγορευμένων Βιβλίων» («Banned Books Week») διοργανώνοντας εκατοντάδες εκδηλώσεις ενημέρωσης σε ολόκληρη τη χώρα σε έναν δύσκολο αγώνα ενάντια στις απαγορεύσεις κάθε είδους. Φέτος, τριακοστή τρίτη χρονιά του θεσμού, η Εβδομάδα Απαγορευμένων Βιβλίων (21 – 27 Σεπτεμβρίου) ήταν αφιερωμένη στα κόμικς και τα graphic novels, ίσως ένα από τα πιο ευαίσθητα και ευάλωτα είδη απέναντι στη «βιβλιοφοβία» και τον αναχρονιστικό αναγνωστικό συντηρητισμό. Η Banned Books Week πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με έναν αντίστοιχο οργανισμό του χώρου των κόμικς, το Ιδρυμα για τη Νομική Υπεράσπιση των Κόμικς (Comic Book Legal Defense Fund – CBLDF) που εδώ και δεκαετίες προασπίζεται τα δικαιώματα των δημιουργών κόμικς, των εκδοτών, των βιβλιοπωλών και των αναγνωστών και έχει δώσει μέχρι σήμερα δεκάδες μάχες, δικαστικές και εξωδικαστικές, για την ελευθερία στην επιλογή και την ανάγνωση κόμικς. Οπως αναφέρει το CBLDF στο μήνυμά του για τη φετινή διοργάνωση της Εβδομάδας Απαγορευμένων Βιβλίων «κάθε χρόνο υπάρχουν κάποιοι που επιχειρούν να αφαιρέσουν από τους αναγνώστες τη δύναμη να αποφασίζουν ποια βιβλία είναι κατάλληλα για αυτούς και τα παιδιά τους, φέρνοντας αιτήματα για απομάκρυνση βιβλίων από τις βιβλιοθήκες. Τα κόμικς, τα graphic novels και τα μάνγκα συχνά γίνονται στόχος και ορισμένες φορές απαγορεύονται». Ποιος είναι όμως ο λόγος για τον οποίο τα κόμικς δέχονται τόσο συχνά, δυσανάλογα σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία, τις επιθέσεις συντηρητικών κύκλων, της εκκλησίας, φονταμενταλιστικών χριστιανικών οργανώσεων, ενώσεων για την υπεράσπιση οικογενειακών και ηθικών αξιών, μεμεμονωμένων «ενοχλημένων» κ.λπ.; Το CBLDF απαντά ότι «η απαγόρευση βιβλίων δεν είναι κάτι καινούργιο. Τα βιβλία συχνά απαγορεύονται επειδή περιέχουν «ενήλικο περιεχόμενο», «ακατάλληλη γλώσσα», «σεξουαλικές σκηνές και γυμνότητα» ή δεν είναι «κατάλληλα» για ορισμένες ηλικίες. Τα κόμικς είναι ευάλωτα στις επιθέσεις με μοναδικό τρόπο επειδή το μέσο ξεχωρίζει λόγω της δύναμης των στατικών εικόνων αλλά και επειδή κουβαλά το παρατεταμένο στίγμα του «ευτελούς αξίας» λόγου. Κάποιες απαγορεύσεις ενάντια στα κόμικς προκύπτουν επειδή μια μεμονωμένη σελίδα τους ή ένα ξεχωριστό καρέ τους κρίνονται αποκομμένα από τα συμφραζόμενά τους ενώ άλλες φορές γίνονται στόχοι επιθέσεων λόγω της εσφαλμένης θεώρησης ότι όλα τα κόμικς απευθύνονται σε παιδιά». Φυσικά το CBLDF, του οποίου εξέχοντα και δραστήρια ηγετικά στελέχη αποτελούν σημαντικές προσωπικότητες των κόμικς όπως ο σεναριογράφος Neil Gaiman, ο σχεδιαστής Jim Lee, ο θεωρητικός Paul Gravett, οι δημιουργοί Jeff Smith και Frank Miller, οι εκδότες Denis Kitchen και Mike Richardson και εκατοντάδες άλλοι, αναγνωρίζει ότι δεν είναι όλα τα κόμικς κατάλληλα για κάθε ηλικία, αλλά αυτό δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με απαγορεύσεις και λογοκριτικές επεμβάσεις κανενός τύπου. Αντιθέτως, με τη βοήθεια του οργανισμού «Δικαίωμα των Παιδιών στην Ανάγνωση» («Kids Right to Read»), προωθεί τη συνεργασία των γονέων με τους δημιουργούς και τους βιβλιοθηκονόμους ώστε να μπορούν να επιλέξουν τα κατάλληλα βιβλία για τα παιδιά τους χωρίς αποκλεισμούς και προτρέπει τους ενήλικους να διαβάζουν κόμικς μαζί με τους ανήλικους ώστε να εξηγούν, να ερμηνεύουν, να ωθούν τα παιδιά στην κριτική σκέψη και να αποτιμούν τα βιβλία στο σύνολό τους και όχι με βάση κάποιες μεμονωμένες εικόνες ή λέξεις. Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του CBLDF τα τελευταία χρόνια και τις πολλές καμπάνιες ενημέρωσης, τις ομιλίες, τις εκδόσεις, τους δικαστικούς αγώνες, τις εκδηλώσεις, τα κρούσματα λογοκρισίας δεν μειώνονται. Μάλλον αυξάνονται και αφορούν όχι μόνο κόμικς που το περιεχόμενό τους θα μπορούσε (αδικαιολόγητα) να «ενοχλήσει» αλλά και κόμικς «υπεράνω πάσης υποψίας» για κάθε ευφάνταστη αιτία. Τη δική του ερμηνεία δίνει ο πρόεδρος του CBLDF, Larry Marder, με τη βαθιά του πίστη στο συμπέρασμα του Marcel Duchamp σύμφωνα με το οποίο «ο θεατής δημιουργεί την εικόνα». Αν ο θεατής έχει βρόμικο μυαλό θα δει βρόμικα σχέδια, αν έχει βρόμικες σκέψεις θα διαβάσει βρόμικα κείμενα. Το έργο τέχνης δεν είναι ποτέ βρόμικο. Το βρομίζουν ορισμένοι θεατές και αναγνώστες του. Και, το χειρότερο, προσπαθούν να πείσουν και τους άλλους για τη δική τους βρομιά. ………………………………………… «Απαγορευμένα» βιβλία Ενα από τα θύματα της λογοκρισίας σε πολλές Πολιτείες των ΗΠΑ, κατηγορούμενος για την πολιτική του οπτική, για ρατσισμό και βία και για σκηνές όπου οι χαρακτήρες καπνίζουν είναι ο Jeff Smith, δημιουργός του Bone που απευθύνεται σε όλες τις ηλικίες. Μιλώντας στο βρετανικό Guardian, o Smith δήλωσε: «Θα είμαι ειλικρινής, είχα δυο ταυτόχρονες αντιδράσεις όταν έμαθα ότι τα βιβλία μου βρίσκονται στη λίστα με το Top-10 των απαγορεύσεων. Κατ' αρχάς, ότι δέχομαι επίθεση χωρίς να γνωρίζω το γιατί. Και έπειτα μου ήρθε η σκέψη: Ε, δεν είναι και ό,τι χειρότερο μπορεί να σου συμβεί. Πολλοί από τους ήρωές μου βρίσκονται στην ίδια λίστα, ο Μαρκ Τουέιν, ο Μέλβιλ, ο Μπράντμπερι, ο Στάινμπεκ, ο Βόνεγκατ˙ συγγραφείς που γράφουν όπως θα ήθελα να γράφω κι εγώ». Το εν μέρει αυτοβιογραφικό Blankets του Craig Thompson αποσύρθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα από μια βιβλιοθήκη του Μιζούρι επειδή υπήρξαν καταγγελίες ότι θα μετατρέψει τις βιβλιοθήκες σε πορνογραφικά κέντρα. Αξίζει να σημειωθεί ότι αφορά έναν εφηβικό έρωτα και επιτίθεται σφοδρά στη θρησκευτική τύφλωση και την Εκκλησία. Το επίσης αυτοβιογραφικό «Θανατάδικο» της Alison Bechdel αντιμετώπισε προβλήματα σε περιοχές όπως η Νότια Καρολίνα, η Γιούτα και το Μιζούρι λόγω «γυμνότητας». Ενα κολέγιο απειλήθηκε από την Πολιτεία ότι θα χάσει τη χρηματοδότησή του αν δεν αποσύρει το βιβλίο και ένα πανεπιστήμιο (!) δέχτηκε οργανωμένες επιθέσεις επειδή δάνειζε το βιβλίο σε φοιτητές. Ακόμα και το βραβευμένο με Πούλιτζερ Maus του Art Spiegelman αντιμετώπισε προβλήματα στην Πασαντίνα της Καλιφόρνιας έπειτα από διαμαρτυρίες για ρατσιστικές εικόνες που στην προκειμένη περίπτωση αφορούσαν την απεικόνιση των Πολωνών ως γουρουνιών. Αν και παγκόσμιο best-seller, το αυτοβιογραφικό «Περσέπολις» της Marjane Satrapi απειλήθηκε να αποβληθεί από όλα τα δημόσια σχολεία του Σικάγου λόγω των σκηνών με βασανιστήρια στο θεοκρατικό ιρανικό καθεστώς και τη βία που ασκούνταν εναντίον πολιτικών κρατουμένων. Θύμα της λογοκρισίας έχει πέσει και ο «γκουρού» των κόμικς Alan Moore. Οι Watchmen, το βιβλίο που άλλαξε την εξέλιξη των υπερηρωικών κόμικς, κατηγορήθηκε στη Βιρτζίνια και σε άλλες περιοχές. Ο ίδιος ο Moore έχει δηλώσει, αναφερόμενος ειρωνικά στους γονείς που δεν αρκούνται στο να απαγορεύουν στα παιδιά τους να διαβάσουν κάποιο βιβλίο αλλά επιδιώκουν να επιβάλουν την απαγόρευση σε όλους τους άλλους ότι «δεν μπορούν να αναλάβουν την ευθύνη στο όνομα όλων των υπόλοιπων γονέων που δείχνουν προσωπικό ενδιαφέρον στο τι διαβάζουν τα παιδιά τους και τα εκπαιδεύουν στο να ελέγχουν μόνα τους τις αναγνωστικές τους συνήθειες».