Τάσος Αποστολίδης: «Αν κάνουμε τον Αριστοφάνη πολιτικά ορθό, θα τον καταστρέψουμε» [Αντωνόπουλος Θοδωρής, lifo.gr, 21/09/2026]

[ramirez]

Ο πολυγραφότατος σεναριογράφος κόμικς Τάσος Αποστολίδης, που κρύβεται πίσω από τα περισσότερα graphic novels με θέμα την αρχαιότητα, μιλάει στη LiFO.

 

 

 

 

Ξεκίνησε να εργάζεται ως καθηγητής Μαθηματικών και έφτασε να γίνει διευθυντής της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής Θεσσαλονίκης, δεν σταμάτησε ωστόσο εκεί. Πνεύμα ανήσυχο και πολυμήχανο, δοκιμάστηκε αρχικά στο χρονογράφημα και το ευθυμογράφημα και στη συνέχεια ως σεναριογράφος κόμικς, μεταφέροντας ήδη από τη δεκαετία του ’80 σε graphic novel κλασικά έργα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας – Όμηρο, Αίσωπο, μεγάλους τραγικούς και βέβαια Αριστοφάνη, με τον οποίο διατηρεί «σχέση ζωής» – σε συνεργασία με κορυφαίους σχεδιαστές. Αρκετές δουλειές του, μάλιστα, κυκλοφορούν μεταφρασμένες στο εξωτερικό, όπου είχαν επίσης πολύ καλή υποδοχή, ενώ η τριλογία που «τρέχει» τώρα αφορά τρεις κορυφαίους φιλοσόφους της κλασικής εποχής.

 

Η μεταφορά αρχαίων κειμένων σε graphic novel είναι ένα δύσκολο εγχείρημα, το οποίο όμως του πέτυχε και απέκτησε κοινό – ένα κοινό κυρίως νεανικό, που μπορεί μάλιστα να «κάνει» και πιο βιβλιόφιλο: «Το κόμικ δεν ανταγωνίζεται το βιβλίο‧ αντιθέτως, μπορεί να οδηγήσει σε αυτό». Πιστεύει ότι τα μαθηματικά και το χιούμορ έχουν κάτι πολύ κοινό καθώς «βασίζονται, επιδιώκουν, ξαφνιάζονται από την ανατροπή μιας προσδοκίας». Πιστεύει ακόμη ότι, ναι, υπάρχουν όρια στη σάτιρα, πλην όμως αυτά οφείλει να τα θέτει «η ευθύνη του δημιουργού και η κρίση της κοινωνίας και όχι κάποια επιτροπή πολιτικής ορθότητας»: «Η ελευθερία του λόγου δεν κρίνεται όταν λέμε κάτι που όλοι συμφωνούν μαζί του αλλά όταν λέμε κάτι που ενοχλεί… Ο Αριστοφάνης μάς διδάσκει ότι το να μπορούμε να γελάμε ακόμα και με πράγματα που θεωρούμε πολύ σοβαρά είναι μια μορφή ελευθερίας».

 

 

O Τάσος Αποστολίδης με τη Μελίνα Μερκούρη σε φεστιβάλ βιβλίου.

 

 

— Παραμένετε, στα 79 σας χρόνια, δημιουργικός, κοντεύετε μάλιστα να ολοκληρώσετε άλλη μια graphic novel τριλογία, αυτήν τη φορά με αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους – ήδη κυκλοφορεί ο «Αριστοτέλης» σε σχέδια του Αλέκου Παπαδάτου (εκδ. Ίκαρος 2022). Σε ποιες προσωπικότητες θα εστιάζουν οι επόμενοι δύο τόμοι;

H δημιουργικότητα εξακολουθεί να είναι για μένα περισσότερο ανάγκη παρά επιλογή. Όσο υπάρχει μια ιδέα που με γοητεύει και αισθάνομαι ότι αξίζει να γίνει βιβλίο, έχω λόγο να συνεχίζω. Μετά τον Αριστοτέλη, οι δύο επόμενοι τόμοι θα είναι αφιερωμένοι στον Σωκράτη, σε σχέδια του Soloup (τώρα σχεδιάζεται, θα κυκλοφορήσει την άνοιξη του ’27), και στον Πλάτωνα, που γράφω τώρα το σενάριο και θα κυκλοφορήσει το φθινόπωρο του ’28. Πρόκειται για τρεις μορφές που συνδέονται μεταξύ τους, αλλά ταυτόχρονα εκπροσωπούν τρεις πολύ διαφορετικούς τρόπους αναζήτησης της γνώσης. Ο Σωκράτης θέτει το ερώτημα, ο Πλάτωνας οικοδομεί ένα φιλοσοφικό σύστημα και ο Αριστοτέλης επιχειρεί να οργανώσει και να ταξινομήσει τη γνώση του κόσμου.

 

 

 

 

— Ποιες ιδιαίτερες προκλήσεις έχει αυτό το εγχείρημα; Ποιος θα λέγατε ότι είναι ο δικός σας αγαπημένος φιλόσοφος και ποια ρήση του θα ξεχωρίζατε;

 

Η μεγάλη πρόκληση είναι ότι δεν μπορείς να μεταφέρεις τη φιλοσοφία σε κόμικς απλώς «απλοποιώντας» την. Αν το κάνεις, κινδυνεύεις να χάσεις την ουσία της. Χρειάζεται λοιπόν να βρεις έναν τρόπο να κάνεις τις ιδέες κατανοητές χωρίς να τις φτωχύνεις. Να μετατρέψεις μια αφηρημένη έννοια σε εικόνα, διάλογο, δράση και αφήγηση, χωρίς να παραποιήσεις το περιεχόμενό της. Υπάρχει και μια δεύτερη δυσκολία: πρέπει να ζωντανέψεις ανθρώπους που έζησαν πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Δεν θέλω να παρουσιάσω αγάλματα που μιλούν αλλά ανθρώπους με πάθη, αδυναμίες, αντιφάσεις, χιούμορ, φιλοδοξίες και αγωνίες. Μόνο έτσι, νομίζω, μπορούν να συνομιλήσουν πραγματικά με τον σημερινό αναγνώστη.

 

Αν έπρεπε, τώρα, να ξεχωρίσω έναν φιλόσοφο, θα έλεγα τον Σωκράτη. Ίσως επειδή δεν μας άφησε κανένα γραπτό έργο, μας άφησε όμως έναν τρόπο σκέψης. Η δύναμή του βρίσκεται ακριβώς στην αμφιβολία, στην ερώτηση και στην παραδοχή ότι η γνώση αρχίζει όταν συνειδητοποιούμε τα όρια της γνώσης μας. Από τις σωκρατικές ρήσεις, εκείνη που θα κρατούσα ως οδηγό δεν είναι τόσο μια «έτοιμη» συμβουλή ζωής, όσο η περίφημη ιδέα που συμπυκνώνεται στο «ἓν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα» – γνωρίζω ένα πράγμα, ότι δεν γνωρίζω τίποτα. Για μένα αυτό δεν σημαίνει άρνηση της γνώσης. Σημαίνει το αντίθετο: να παραμένεις διαρκώς ανοιχτός στη γνώση. Να μην πιστεύεις ότι τα έχεις καταλάβει όλα. Να συνεχίζεις να ρωτάς, να ψάχνεις, να αμφιβάλλεις και, κυρίως, να μαθαίνεις. Ίσως τελικά αυτό να είναι και το κοινό στοιχείο ανάμεσα στη φιλοσοφία και στη δημιουργία: η ανάγκη να κάνεις συνεχώς ερωτήσεις.

 

 

 

 

 

— Η σχέση σας με τον Αριστοφάνη, του οποίου έχετε μεταφέρει σε graphic novel και τις έντεκα σωζόμενες κωμωδίες σε εικονογράφηση Γιώργου Ακοκαλίδη, είναι σχεδόν σχέση ζωής. Τι ανακαλύπτει κανείς σε αυτόν όταν επιστρέφει ξανά και ξανά; Ποιο έργο του αγαπήσατε περισσότερο, ποιο σας δυσκόλεψε πιο πολύ;

 

Ο Αριστοφάνης, αγαπητέ, είναι από τους συγγραφείς που δεν τελειώνουν ποτέ. Κάθε που επιστρέφεις στα έργα του, ανακαλύπτεις κάτι διαφορετικό, κυρίως επειδή αλλάζεις εσύ και αλλάζει και η εποχή στην οποία τα διαβάζεις. Το εκπληκτικό είναι ότι, ενώ γράφει πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια, αναγνωρίζεις μέσα του τον σημερινό άνθρωπο: την πολιτική αντιπαράθεση, την υπερβολή, την ανοησία της εξουσίας, τις σχέσεις των δύο φύλων, την ανάγκη του ανθρώπου να γελάσει με τα κακώς κείμενα.

 

Από τις κωμωδίες του έχω μια ιδιαίτερη αδυναμία στους «Όρνιθες», γιατί έχουν μια απίστευτη ελευθερία στη φαντασία. Δύο άνθρωποι αποφασίζουν να φύγουν από τον κόσμο που γνωρίζουν και να φτιάξουν έναν καινούργιο στον ουρανό. Είναι μια ιδέα που θα μπορούσε να είχε γεννηθεί σήμερα. Η δυσκολία στη μεταφορά, τώρα, δεν είναι πάντα εκεί που περιμένει κανείς. Ο «Πλούτος», για παράδειγμα, έχει έναν πολύ άμεσο πολιτικό πυρήνα. Σε άλλες κωμωδίες η δυσκολία βρίσκεται στη γλώσσα, στις αναφορές της εποχής ή στη δομή του αρχαίου θεάτρου. Το ζητούμενο είναι να μη μετατρέψεις τον Αριστοφάνη σε μουσειακό έκθεμα.

 

 

 

 

— Πόσο δύσκολο είναι να μεταφερθούν γενικότερα αρχαίοι συγγραφείς σε ένα σύγχρονο graphic novel; Έχει διαφορά αν πρόκειται για κωμωδία, τραγωδία ή έπος;

 

Δεν είναι ό,τι πιο εύκολο, αλλά ακριβώς γι’ αυτό έχει ενδιαφέρον. Δεν κάνεις απλή εικονογράφηση ενός αρχαίου κειμένου αλλά μια νέα αφήγηση με βάση το πολύτιμο υλικό του πρωτοτύπου, το οποίο πρέπει να σεβαστείς, χωρίς να γίνεις «δούλος» του. Το graphic novel έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα: μπορεί να αφηγηθεί ταυτόχρονα με λόγια και με εικόνες. Κάτι που στον γραπτό λόγο χρειάζεται πολλές σελίδες, μπορεί να αποδοθεί σε ένα καρέ. Από την άλλη, μια εικόνα μπορεί να προδώσει τον συγγραφέα αν είναι επιφανειακή ή αν εξηγεί υπερβολικά αυτό που ο αναγνώστης θα μπορούσε να φανταστεί. Και ναι, ασφαλώς υπάρχει διαφορά ανάμεσα στα είδη. Η κωμωδία χρειάζεται ρυθμό, ατάκα, έκπληξη. Η τραγωδία απαιτεί διαφορετική οικονομία και μεγαλύτερο βάρος στη σιωπή και στο συναίσθημα. Το έπος έχει τεράστια κλίμακα: ταξίδια, μάχες, τέρατα, θεοί, αλλαγές τόπων και χρόνων. Εκεί η πρόκληση είναι να μη χαθεί ο αναγνώστης μέσα στο μέγεθος της αφήγησης.

 

 

 

 

 

— Ο Αριστοφάνης ήταν βωμολόχος, είρωνας, «ακατάλληλος δι’ ανηλίκους» και σίγουρα μη πολιτικά ορθός για τα σημερινά μέτρα. Υπήρξαν σημεία στα έργα του που σκεφτήκατε «αυτό δεν μπορώ να το περάσω έτσι»; Υπάρχουν, πιστεύετε, όρια στη σάτιρα και ποιος δικαιούται να τα θέτει;

 

Ο Αριστοφάνης ήταν ως πολίτης σοβαρός, αυστηρός, με συντηρητικές απόψεις. Η διονυσιακή κωμωδία της εποχής του ήταν υποχρεωμένη να ακολουθεί και να εκφράζεται μέσα από ακρότητες του λόγου και της μιμικής. Έτσι μας προέκυψε ο Αριστοφάνης που βλέπουμε ή διαβάζουμε. Αν προσπαθήσουμε να τον κάνουμε πολιτικά ορθό, με τα σημερινά μέτρα, θα καταστρέψουμε ακριβώς αυτό που τον κάνει Αριστοφάνη. Το θέμα είναι να καταλάβουμε τι κάνει και γιατί το κάνει. Η σάτιρα είναι υπερβολή. Χτυπάει πρόσωπα, θεσμούς, ιδέες, ακόμη και ολόκληρες κοινωνικές ομάδες. Αν της αφαιρέσεις τη δυνατότητα να ενοχλεί, παύει να είναι σάτιρα.

 

Υπάρχουν, βέβαια, όρια. Αλλά δεν πιστεύω ότι αυτά τα όρια πρέπει να τα καθορίζει μια επιτροπή πολιτικής ορθότητας. Τα όρια τα βάζει κυρίως η ευθύνη του δημιουργού και, τελικά, η κρίση της κοινωνίας. Άλλο η σάτιρα και άλλο η χυδαιότητα που δεν υπηρετεί τίποτε. Και κάτι ακόμη: ο Αριστοφάνης μάς διδάσκει ότι μπορούμε να γελάμε ακόμη και με πράγματα που θεωρούμε πολύ σοβαρά. Αυτό είναι μια μορφή ελευθερίας.

 

— Ένα νέο παιδί που γνωρίζει τους «Όρνιθες» ή τη «Λυσιστράτη» σε κόμικ, γνωρίζει πράγματι τον Αριστοφάνη ή γνωρίζει τον Αποστολίδη που διαβάζει τον Αριστοφάνη;

 

Γνωρίζει τον Αριστοφάνη μέσα από τη δική μου ανάγνωση. Αυτό είναι αναπόφευκτο. Κάθε διασκευή είναι ένα αυτόνομο έργο που αναπτύσσεται με τους αφηγηματικούς κανόνες των κόμικς, οι οποίοι είναι διαφορετικοί από τους αντίστοιχους του θεάτρου. Θα ήθελα το έργο μου να λειτουργεί ως γέφυρα: αν ένα παιδί διαβάσει τη «Λυσιστράτη» σε κόμικ και ύστερα θελήσει να δει την παράσταση, να διαβάσει το αρχαίο κείμενο ή να ρωτήσει τον καθηγητή του τι πραγματικά συμβαίνει, τότε το εγχείρημα έχει πετύχει.

 

 

 

 

 

— Είστε μαθηματικός, εκπαιδευτικός, ευθυμογράφος και σεναριογράφος κόμικς. Υπάρχει άραγε κάποια νοητή γραμμή που συνδέει τα μαθηματικά με το χιούμορ, την αφήγηση και το σχέδιο;

 

Τα μαθηματικά και το χιούμορ έχουν κάτι πολύ κοινό: βασίζονται, επιδιώκουν, ξαφνιάζονται από την ανατροπή μιας προσδοκίας! Στα μαθηματικά ξεκινάς από κάποιες προϋποθέσεις και καταλήγεις σε ένα συμπέρασμα. Στο χιούμορ ξεκινάς από μια κατάσταση που ο αναγνώστης ή ο ακροατής νομίζει ότι καταλαβαίνει και ξαφνικά του αλλάζεις το τελευταίο κομμάτι. Το καλό σενάριο έχει επίσης οικονομία. Δεν μπορείς να λες τα πάντα. Αυτό είναι πολύ μαθηματικό: η σωστή λύση δεν είναι η μεγαλύτερη, είναι η μικρότερη αποτελεσματική.

 

— Πόσο εύκολη είναι η συνεργασία ενός κειμενογράφου με έναν σχεδιαστή; Ποιες συνθήκες ευνοούν τη δημιουργία χημείας;

 

Δεν είναι καθόλου εύκολη. Και ίσως γι’ αυτό, όταν πετύχει, είναι τόσο ωραία. Ο σεναριογράφος πρέπει να καταλάβει ότι δεν είναι σκηνοθέτης και ο εικονογράφος ότι δεν είναι απλώς εκτελεστής οδηγιών. Χρειάζεται εμπιστοσύνη. Χρειάζεται επίσης να δεχτείς ότι ο άλλος μπορεί να δει κάτι στο σενάριό σου που εσύ δεν το είχες δει. Η χημεία δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε σε όλα. Σημαίνει ότι μπορούμε να διαφωνούμε δημιουργικά.

 

 

 

 

— Ξεκινήσατε ως χρονογράφος και ευθυμογράφος στις αρχές της δεκαετίας του ’70. Πόσο εύκολο ήταν να σατιρίζει κανείς πρόσωπα και πράγματα στη σκιά της χουντικής λογοκρισίας; Υπήρξατε ποτέ ο ίδιος θύμα λογοκρισίας ή ακόμη και αυτολογοκρισίας; Παρατηρούμε άραγε και σήμερα τέτοια φαινόμενα, σε διαφορετική έστω μορφή;

 

Στη δικτατορία η λογοκρισία ήταν θεσμική, επομένως πολύ συγκεκριμένη. Ήξερες ότι υπάρχει ένας μηχανισμός ο οποίος μπορούσε να κόψει κάτι προτού δημοσιευτεί. Η αυτολογοκρισία είναι πιο ύπουλη. Είναι όταν αρχίζεις μόνος σου να σκέφτεσαι «αυτό μήπως δεν πρέπει να το γράψω;». Και αυτό μπορεί να συμβεί σε οποιοδήποτε καθεστώς, ακόμη και σε μια δημοκρατία. Σήμερα δεν έχουμε, βέβαια, την ίδια μορφή λογοκρισίας. Έχουμε όμως άλλους μηχανισμούς πίεσης: την αντίδραση των κοινωνικών δικτύων, των «δικαιωματιστών», τη δημόσια διαπόμπευση, τον φόβο ότι μια φράση θα απομονωθεί από το πλαίσιό της και θα γίνει αντικείμενο επίθεσης... Η ελευθερία του λόγου δεν κρίνεται όταν λέμε κάτι που όλοι συμφωνούν μαζί του. Κρίνεται όταν λέμε κάτι που ενοχλεί.

 

— Υπηρετήσατε για δεκαετίες το χιούμορ. Τι έχει αλλάξει περισσότερο από τη Μεταπολίτευση μέχρι σήμερα; Γίναμε πιο ελεύθεροι, πιο ανεκτικοί ή παραμένουμε υπερβολικά εύθικτοι και σοβαροφανείς;

 

Έχουμε γίνει αναμφίβολα πιο ελεύθεροι σε πολλά πράγματα. Αλλά δεν είμαι βέβαιος ότι γίναμε πιο ανεκτικοί. Το χιούμορ έχει απελευθερωθεί από πολλές παλιές συμβάσεις, όμως έχει αποκτήσει καινούργιες απαγορεύσεις. Σήμερα μπορείς να πεις πράγματα που παλιότερα δεν θα μπορούσες να πεις, αλλά μπορεί επίσης να βρεθείς αντιμέτωπος με μια πολύ γρήγορη και μαζική αντίδραση. Υπάρχει και μια άλλη διαφορά: παλιότερα το χιούμορ χρειαζόταν χρόνο. Ένα ευθυμογράφημα χτιζόταν μέσα σε μια εφημερίδα, ένα σκίτσο, μια επιθεώρηση. Σήμερα το αστείο πρέπει πολλές φορές να λειτουργήσει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Αυτό δεν σημαίνει ότι το ένα είναι καλύτερο από το άλλο. Σημαίνει ότι αλλάζει ο ρυθμός.

 

— Το χρονογράφημα και το ευθυμογράφημα, από τα πιο αγαπητά είδη στον παλιό Τύπο, έχουν σχεδόν εκλείψει. Τι χάθηκε μαζί τους και σε ποιες άλλες φόρμες μεταλλάχθηκαν;

 

Χάθηκε ένα είδος καθημερινής παρατήρησης. Το χρονογράφημα μπορούσε να πάρει ένα ασήμαντο περιστατικό και να το μετατρέψει σε σχόλιο για ολόκληρη την κοινωνία. Σήμερα ένα μέρος αυτής της λειτουργίας πέρασε στα μπλογκ, στις στήλες γνώμης, στα σόσιαλ, στις σατιρικές ιστοσελίδες, ακόμη και στα σύντομα βίντεο. Κερδίσαμε ταχύτητα και αμεσότητα, χάσαμε όμως τη διάρκεια και την επεξεργασία. Το καλό χρονογράφημα έπρεπε να το διαβάσεις μέχρι τέλους. Δεν ήταν απλώς μια ατάκα.

 

 

 

 

 

— Ως άνθρωπος που αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του στην εκπαίδευση, πόσο πραγματικά προσφέρει το ελληνικό σχολείο; Είναι όντως τα σημερινά παιδιά λιγότερο συγκεντρωμένα και λιγότερο πρόθυμα να διαβάσουν ή κάθε γενιά λέει τα ίδια για την επόμενη;

 

Πράγματι, κάθε γενιά έχει την τάση να πιστεύει ότι η επόμενη είναι χειρότερη. Αυτό είναι παλιό φαινόμενο. Δεν πιστεύω ότι τα σημερινά παιδιά είναι λιγότερο έξυπνα ή λιγότερο ικανά. Μεγαλώνουν, όμως, σε ένα περιβάλλον υπερβολικής πληροφορίας. Το πρόβλημα δεν είναι πλέον ότι δεν μπορούν να βρουν την πληροφορία αλλά ότι δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν την ουσιαστική από την ασήμαντη. Το σχολείο θα πρέπει, επομένως, να επιδιώκει λιγότερο την απομνημόνευση και περισσότερο την κρίση. Να μάθει στο παιδί πώς να διαβάζει, πώς να αμφισβητεί, πώς να συνδέει τις πληροφορίες. Και, κυρίως, να του ξαναδώσει τη χαρά της ανακάλυψης. Η γνώση δεν πρέπει να είναι τιμωρία.

 

— Αν μπορούσατε να αλλάξετε αύριο κιόλας τρία πράγματα στη δημόσια εκπαίδευση, ποια θα ήταν;

 

Πρώτον, θα άλλαζα τον τρόπο αξιολόγησης. Δεν μπορείς να μετράς όλη την εκπαίδευση με το πόσα πράγματα θυμάται ένας μαθητής την ημέρα των εξετάσεων. Δεύτερον, θα έδινα πολύ μεγαλύτερο βάρος στους εκπαιδευτικούς. Η επιμόρφωση, η στήριξη και η αξιοπρέπεια του εκπαιδευτικού είναι επένδυση στο σχολείο. Και τρίτον, θα έφερνα περισσότερη δημιουργικότητα μέσα στην τάξη: λογοτεχνία, θέατρο, κόμικς, εργαστήρια, πειράματα, ομαδικές εργασίες. Το παιδί πρέπει να συμμετέχει στη γνώση, όχι απλώς να την αποθηκεύει.

 

— Σήμερα ένα παιδί μεγαλώνει με TikTok, YouTube, memes και εικόνες που αλλάζουν ταχύτατα. Μικρός, ήρθα, θυμάμαι, σε επαφή με πολλούς μεγάλους συγγραφείς χάρη στα «Κλασικά Εικονογραφημένα». Το κόμικ εξακολουθεί να αποτελεί γέφυρα προς το διάβασμα ή κινδυνεύει πια να θεωρείται και το ίδιο «αργό» μέσο;

 

Το κόμικ έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα: συνδυάζει την εικόνα με τον λόγο. Δεν ανταγωνίζεται το βιβλίο· αντιθέτως, μπορεί να οδηγήσει σε αυτό. Τα «Κλασικά Εικονογραφημένα» που αναφέρατε είναι πράγματι ένα καλό παράδειγμα. Το παιδί που έχει συνηθίσει στην εικόνα δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να διαβάσει. Σημαίνει ότι πρέπει να βρούμε νέους τρόπους για να το οδηγήσουμε στη συγκέντρωση. Και το κόμικ – παράδοξο ίσως – απαιτεί συγκέντρωση. Πρέπει να διαβάσεις τις εικόνες, να καταλάβεις τη σχέση τους, να συμπληρώσεις τα κενά ανάμεσά τους. Δεν σου τα δίνει όλα έτοιμα. Άρα δεν φοβάμαι ότι το κόμικ θα γίνει «αργό» μέσο. Φοβάμαι περισσότερο μήπως ξεχάσουμε ότι η ανάγνωση, κάθε ανάγνωση, χρειάζεται χρόνο.

 

 

 

 

Και το σχετικό link...