Μαρζάν Σατραπί: «Ως καλλιτέχνης έχω καθήκον να κάνω ερωτήσεις» [Καϊμάκης Κωνσταντίνος, documentonews.gr, 7/06/2026]

[ramirez]

Η πορεία της κομίστριας και σκηνοθέτριας Μαρζάν Σατραπί, που αυτοεξορίστηκε από το Ιράν και βυθίστηκε στη νοσταλγία.

 

 

 

 

Ήταν το 2007 όταν μια άγνωστη Ιρανή σκηνοθέτρια βρέθηκε στο επίσημο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ των Καννών, διεκδικώντας τον Χρυσό Φοίνικα απέναντι σε μεγαθήρια (Ταραντίνο, Καρ Γουάι, Φίντσερ, Μπέλα Ταρ, Ζβιάγκιντσεφ, Κουστουρίτσα, αδελφοί Κοέν, Βαν Σαντ, Κιμ Κι Ντουκ, Φατίχ Ακίν κ.ά.). Εκείνη η διοργάνωση έκρυβε εκπλήξεις αφού, εκτός του βαρύτιμου επάθλου που απονεμήθηκε στον άγνωστο Ρουμάνο Μουντζίου («4 μήνες, 3 βδομάδες, 2 μέρες»), η 38χρονη τότε Σατραπί κέρδισε, μαζί με τον συνσκηνοθέτη του «Περσέπολις» Βενσάν Παρονό, το Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής.

 

«Παρ’ όλο που αυτή η ταινία είναι παγκόσμια, θέλω να την αφιερώσω σε όλους τους Ιρανούς» δήλωσε η νικήτρια στα μέσα ενημέρωσης για το φιλμ που προβλήθηκε σχεδόν παντού και γνώρισε τεράστια εμπορική και καλλιτεχνική επιτυχία. Στη χώρα μας έγινε από τις δημοφιλέστερες ταινίες των 00s σπάζοντας τα εισπρακτικά – για artistic φιλμ – ρεκόρ της χρονιάς, καθώς το είδαν περισσότεροι από 60.000 σινεφίλ. Η πραγματική ζωή της Μαρζάν Σατραπί, από τα παιδικά της χρόνια στην Περσία του σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί μέχρι και την εποχή του σκληρού αποχωρισμού από την οικογένεια αλλά και τον τόπο καταγωγής της, αποτέλεσε το θέμα του ομότιτλου αυτοβιογραφικού της κόμικς στο οποίο βασίστηκε το φιλμ.

 

 

Το τέλος της αθωότητας

 

Στο «Περσέπολις» (στην Ελλάδα κυκλοφόρησε αρχικά από τις εκδόσεις Ηλίβατον και αργότερα από το Οξύ σε μτφρ. Π. Τομαρά) που γράφτηκε σε τρία μέρη, αρχής γενομένης το 2000, η Σατραπί αναφέρεται κυρίως στο τέλος της παιδικής αθωότητάς της. Την ταυτίζει με την οδύνη για την απώλεια όλων αυτών τα οποία θεωρούμε δεδομένα (η ασφάλεια της οικογένειας, το δικαίωμα στην ελευθερία, η χαρά της ζωής) και τη συνδέει άμεσα με όσα ακολούθησαν μετά την ανατροπή του σάχη και τα πρώτα χρόνια της Ισλαμικής Επανάστασης που έβαλε τη σφραγίδα του ο αγιατολάχ Χομεϊνί.

 

Η ταινία ακολουθεί με απόλυτη πιστότητα τα βήματα του πρωτότυπου κόμικς. Μάλιστα σε αρκετά σημεία η κινηματογραφική αφήγηση είναι… φωτοτυπία εκείνης του χαρτιού. Από τις πιο ξεχωριστές σελίδες-σεκάνς είναι αυτές που σχετίζονται με το μεγάλωμα της μικρής Μαρζάν σε ένα μέρος πολύχρωμο και όλο ζωντάνια, το οποίο σταδιακά μεταβάλλεται σε ένα ασπρόμαυρο, σχεδόν νεκρικό, σκηνικό. Το πάλαι ποτέ χαμογελαστό κορίτσι μαραζώνει πλέον στη χώρα των μουλάδων, καθώς οι γυναίκες «που δοκιμάζουν την υπομονή» του Θεού και των εντολοδόχων του βρίσκονται σε μόνιμη κατάσταση επιτήρησης και καθεστώς τιμωρίας. Η λύση που της προσφέρει η οικογένειά της για σπουδές στο εξωτερικό (Βιέννη) αποδεικνύεται μπούμερανγκ, αφού η κατάθλιψη λόγω του νόστου χτυπάει με δύναμη την πόρτα της ξενιτεμένης Μαρζάν που επιστρέφει στην πατρίδα της.

 

Την επιτυχία εκείνης της ταινίας – και του βιβλίου που μεταφράστηκε σε είκοσι γλώσσες – η οποία έφτασε μέχρι τα Όσκαρ, ενώ κέρδισε και δύο βραβεία Σεζάρ, δεν την ξανάζησε η Σατραπί. Η Γαλλοϊρανή κομίστρια και σκηνοθέτρια που ζούσε μόνιμα στο Παρίσι από το 1994 και ήταν σταθερή επικρίτρια του ιρανικού καθεστώτος γύρισε πέντε ταινίες. Μόλις μία όμως στάθηκε στο ύψος του «Περσέπολις». Πρόκειται για το επίσης βασισμένο σε δικό της graphic novel «Κοτόπουλο με δαμάσκηνα» (2011), ένα είδος νοσταλγικού ταξιδιού στην Περσία των 60s με όχημα μια τρυφερή ερωτική ιστορία και πρωταγωνιστές τους Ματιέ Αμαλρίκ, Εντουάρ Μπαέρ και Μαρία ντε Μεντέιρος.

 

 

Αρνήθηκε τις τιμές

 

Το 2025 αρνήθηκε να παραλάβει από τη Γαλλική Δημοκρατία τον τίτλο του Ιππότη Τάγματος της Λεγεώνας της Τιμής, καταγγέλλοντας «την υποκριτική στάση της κυβέρνησης της Γαλλίας» απέναντι στο Ιράν, το οποίο είχε εξαπολύσει ακόμη ένα ακραίο κύμα καταστολής των αντιφρονούντων Ιρανών που διεκδικούσαν το δικαίωμα στην ελευθερία. Δεν σταματούσε πάντως να τονίζει ότι η άρνησή της δεν σχετίζεται με την αγάπη της για τη Γαλλία την οποία θεωρούσε χώρα της.

 

Στα έργα της Σατραπί, είτε στο χαρτί είτε στο σελιλόιντ, ο παράγοντας νοσταλγία είναι πρωταγωνιστής. Δεν συμφωνούσε με εκείνους που θεωρούσαν το συγκεκριμένο στοιχείο μέσο ωραιοποίησης κάποιων καταστάσεων. «Είναι σχεδόν αδύνατο να μάθεις από το παρελθόν αν δεν είσαι νοσταλγικός τύπος» συνήθιζε να λέει. Τόνιζε επίσης πως χάρη στην ενασχόλησή της με τις τέχνες έμαθε να καλλιεργεί την πολιτική σκέψη της, «παρότι δεν είμαι πολιτικός» όπως έλεγε, και συμπλήρωνε με νόημα: «Δεν ξέρω πώς να λύσω τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ως καλλιτέχνης έχω ένα καθήκον, να κάνω ερωτήσεις, κάτι που είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τον τρόπο που πορεύεται ένας καλλιτέχνης».

 

 

Η τελευταία ταινία

 

Η ύστατη φορά που η Μαρζάν Σατραπί κάθισε στη σκηνοθετική πολυθρόνα ήταν το 2024 για λογαριασμό της μέτριας σπονδυλωτής κωμωδίας «Παριζιάνικες ιστορίες», ένα κράμα από μικρές γλυκόπικρες ανθρώπινες ιστορίες που τοποθετούνται στο πολύβουο και χαοτικό σύγχρονο Παρίσι. Σαφώς, συγκριτικά, καλύτερες ήταν οι επιδόσεις της στη βιογραφία για την πρωτοπόρο νομπελίστρια Μαρί Κιουρί που υπέγραψε το 2019 με πρωταγωνίστρια την Ρόζαμουντ Πάικ. Τον τελευταίο χρόνο η Σατραπί πάλευε με την κατάθλιψη καθώς δυσκολευόταν να ξεπεράσει τον χαμό του συζύγου της. Όπως είχε γράψει σε αρκετές αναρτήσεις στον λογαριασμό της στο Instagram για τον ηθοποιό, παραγωγό και σεναριογράφο Ματίας Ρίπα που πέθανε τον Απρίλιο του 2025, «έχασα την αγάπη της ζωής μου».

 

 

 

 

Και το σχετικό link...