Μίλο Μανάρα στην «Κ»: Ο Φελίνι διόρθωνε τα κόμικς [Τζαννάτου Ελένη, kathimerini.gr, 3/04/2026]

[ramirez]

Η έκθεση «Όνειρο και σχέδιο», η συνεργασία με τον Ιταλό auteur, ο ερωτισμός.

 

 

Ο διάσημος κομίστας Μίλο Μανάρα φωτογραφημένος στο Ιταλικό Μορφωτικό

Ινστιτούτο στην Αθήνα, όπου φιλοξενείται η έκθεση «Όνειρο και σχέδιο»,

η οποία περιλαμβάνει στριπ από τη συνεργασία του με τον Φεντερίκο Φελίνι.

 

 

Τίποτα δεν προδίδει στο παιδικό σχεδόν βλέμμα του, στην τακτοποιημένη γραβάτα του και στα κατάλευκα μαλλιά του πως ο άνδρας που κάθεται απέναντί μας, στη βιβλιοθήκη του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου, είναι ο Μίλο Μανάρα, δηλαδή ο κομίστας που τις τελευταίες δεκαετίες έκανε την ένατη τέχνη να ξεχειλίζει ερωτισμό. Η έκθεση «Όνειρο και σχέδιο», που τον έφερε στην Αθήνα, σε συνεργασία με το Comicdom CON Athens βέβαια, δεν επικεντρώνεται στα θρυλικά, ερωτικά του κόμικς, αλλά σε μια «συνάντηση γιγάντων» και στη συνεργασία του Ιταλού κομίστα με τον σκηνοθέτη Φεντερίκο Φελίνι, από την οποία μπορεί κανείς να απολαύσει στιγμιότυπα στους εκθεσιακούς χώρους του Ινστιτούτου. Οι δυο τους συναντήθηκαν τη δεκαετία του ’80 και συνέχισαν να δημιουργούν μαζί κόμικς έως τη δεκαετία του ’90. Έργα τους όπως το «Ταξίδι στο Tulum» μοιάζουν σαν μια ταινία του Φελίνι για την οποία χρειάστηκε πενάκι αντί για κάμερα.

 

Εξακολουθούσε ο Φελίνι να είναι ένας «σκηνοθέτης» στο χαρτί και στη συνεργασία τους; Ο Μανάρα γελάει και γνέφει καταφατικά στην ερώτηση και εξηγεί, αυστηρά στα ιταλικά, πως «ο Φελίνι διόρθωνε συνεχώς τα σχέδια στα κόμικς, όπως ακριβώς θα παρέμβαινε ένας σκηνοθέτης σε μια ταινία» και δεν κρύβει ότι ήταν οι δυσκολίες που έφεραν τους δύο δημιουργούς κοντά. «Βοήθησε πολύ το ότι η RAI δυσκολευόταν να χρηματοδοτήσει τις ταινίες του και έτσι στράφηκε σε ένα άλλο μέσο έκφρασης. Ήταν και λίγο τύχη», μας λέει. Πρέπει να ήταν και ανακουφιστικό ότι τα κόμικς, σε αντίθεση με τους πρακτικούς περιορισμούς μιας κινηματογραφικής παραγωγής, είχαν άπειρες δυνατότητες. Με αυτή την έννοια, οι κοινές δουλειές τους «ήταν ταινίες που δεν έγιναν ποτέ». Και τον Φελίνι «τον χαροποιούσε ιδιαίτερα το ότι στα κόμικς δεν χρειάζονταν λεφτά».

 

 

Άποψη της έκθεσης που θα διαρκέσει έως τις 20 Μαΐου.

 

 

Ακόμη και αν δεν είχε αφήσει ποτέ τη φαντασία του να καλπάσει στα καρέ των κόμικς, ο Φελίνι ούτως ή άλλως είχε επηρεάσει τον κόσμο τους γενικά, αλλά και ειδικότερα τον Μανάρα, ο οποίος είχε προσδώσει «φελινική» ατμόσφαιρα σε δουλειές του πολύ πριν από τη συνεργασία τους. Σημασία πάντως για τον κομίστα είχε και η γενικότερη στάση του. «Ήταν από τους διανοούμενους, όπως και ο Ουμπέρτο Έκο, που δεν ντρέπονταν για το πόσο τους άρεσε η ένατη τέχνη. Και αυτό τη βοήθησε πάρα πολύ», μας τονίζει.

 

Η κοινή πορεία του Μανάρα και του Φελίνι θα τέλειωνε με έναν τρόπο που σχεδόν έμοιαζε βγαλμένος από κινηματογραφικό σενάριο. «Το Ταξίδι του Τζ. Μαστόρνα» ήταν ένα ακόμη πρότζεκτ του Φελίνι που δεν ολοκληρώθηκε ούτε ως ταινία ούτε ως κόμικ. Ο προληπτικός Φελίνι δεν ήθελε ποτέ να αναγράφεται η λέξη «τέλος» στα έργα του. «Έβρισκε τη λέξη αυτή πολύ βίαιη, γιατί ένιωθε ότι τον έστελνε πίσω στην πραγματικότητα», υπογραμμίζει ο κομίστας. Είδε επομένως ως κακό οιωνό ένα τυπογραφικό λάθος του περιοδικού Il Grifo, που έβαλε «τέλος» σε ένα μέρος της χάρτινης ιστορίας από το «Ταξίδι του Τζ. Μαστόρνα» που δημοσίευσε ως κόμικς ο Μανάρα. Ο auteur αποφάσισε να την αφήσουν ανολοκλήρωτη και έμελλε να γίνει και η τελευταία του δουλειά, καθώς μερικούς μήνες αργότερα πέθανε. Αλλά όπως φαίνεται, η συνεργασία τους θα προλάβαινε να επηρεάσει τον Μίλο Μανάρα με έναν ακόμη τρόπο: «Έκτοτε, ούτε εγώ έβαλα ποτέ “τέλος” στις δουλειές μου».

 

Λίγο πριν από το τέλος της δικής μας συνέντευξης, του εκμυστηρεύομαι πως όταν ήμουν μικρή, θυμάμαι τα κόμικς του στα ράφια του περιπτέρου της γειτονιάς, που κοίταζα σκανταλιάρικα. Μου φαίνονταν μια υπόσχεση ενός κόσμου των μεγάλων όπου ο πόθος και οι επιθυμίες έμοιαζαν απενοχοποιημένα και ας μην μπορούσα να το εκφράσω ακριβώς έτσι. «Στα δικά μου χρόνια, αγοράζαμε ερωτικά περιοδικά και τα κρύβαμε μέσα σε εφημερίδες, οπότε χαίρομαι που έχεις αυτή την ανάμνηση, γιατί ο σκοπός μου ήταν ακριβώς αυτός, να κάνω τον κόσμο να αγοράσει ένα τέτοιο κόμικ χωρίς ντροπή», μου λέει.

 

Στη σημερινή εποχή όμως, της συχνά αυστηρής πολιτικής ορθότητας, τι θέση παίρνει ο ερωτισμός; «Στην εποχή μας, που η σεξουαλικότητα είναι πολύ εύκολα προσβάσιμη, το σεξ έχει καταντήσει να είναι μια αθλητική δραστηριότητα. Είναι σαν να έχει χαθεί σε αυτό το κλίμα ο ερωτισμός και, εντέλει, δεν υπάρχει σεβασμός απέναντι στη γυναίκα», υποστηρίζει. Σε πείσμα όλων αυτών, ο Μίλο Μανάρα ανοίγει ένα κόμικ του με μια ολόγυμνη γυναίκα στο εξώφυλλο για να το υπογράψει, πριν μας πει «αριβεντέρτσι» και πάει να συναντήσει όσους θέλουν να ακούσουν και άλλες ιστορίες του ανάμεσα στα έργα του.

 

 

 

 

Και το σχετικό link...