Μια εξωφρενική μικροαστική καθημερινότητα [Κουκουλάς Γιάννης, efsyn.gr, 3/01/2026]

[ramirez]

Με αφορμή τον θάνατο του Edika, θυμόμαστε τις σουρεαλιστικά χιουμοριστικές ιστορίες του και τους λόγους που τον κατέστησαν έναν θρύλο των ευρωπαϊκών κόμικς ● Η έννοια της πολιτικής ορθότητας απουσιάζει παντελώς από τα κόμικς του. Αντιθέτως, πρόκειται για ιστορίες με αθυρόστομο χιούμορ, χωρίς ταμπού και προκαταλήψεις, χωρίς όρια για το πού θα σταματήσουν και μέχρι πού θα φτάσει η προκλητικότητά τους.

 

 

EDIKA (17.12.1940 – 16.12.2025)

 

 

Στη «Μύηση», μια από τις ιστορίες του Edika από τη δεκαετία του ’80, o Μπρόνσκι Πρόκο, ένας μικροαστός οικογενειάρχης και σταθερός πρωταγωνιστής του Γάλλου δημιουργού, παρακολουθεί τηλεόραση καθισμένος στην αναπαυτική του πολυθρόνα. Δίπλα του, ξαπλωμένη μπρούμυτα στο χαλί, βρίσκεται η Ζορζ, η μικρή του κόρη, με ριγέ φουστανάκι και φιόγκο στα μαλλιά. Τη γαλήνια οικογενειακή στιγμή συμπληρώνει ο γιος του Μπρόνσκι και της Όλγα, ο μικρός Παγκανίνι (χαϊδευτικά, Νίνι), σκαρφαλωμένος σε μια καρέκλα και κοιτώντας έξω από το παράθυρο.

 

«Ε, μπαμπά, η γάτα μας είναι καβάλα στη γάτα του γείτονα. Παράξενο, ε;», ρωτάει ο Νίνι. «Μα όχι, δεν είναι παράξενο, είναι φυσιολογικό γιατί πιάσανε οι ζέστες» απαντά ο πατέρας. «Ναι, αλλά αυτό που δεν καταλαβαίνω είναι πως η γάτα του γείτονα είναι αρσενικιά, όπως και η δικιά μας… Αυτό είναι σπάνιο», συνεχίζει ο Νίνι. «Μπα, αυτό θα μ’ έκανε να εκπλαγώ, η γάτα του γείτονα είναι σίγουρα θηλυκιά» επιμένει ο πατέρας με τη βεβαιότητά του να αρχίζει να κλονίζεται. «Αδύνατο, την ξέρω τη γάτα του γείτονα και σίγουρα αυτή είναι κάτω απ’ τη γάτα μας, είναι ξανθιά κι έρχεται κάθε μέρα στον κήπο μας για φαΐ» ρίχνει τη χαριστική βολή ο Νίνι. Για επτά σελίδες στη συνέχεια ο σοκαρισμένος Μπρόνσκι θα προσπαθήσει με κάθε μέσο να «συνετίσει» τον γάτο του, Κλαρκ Γκέιμπλ, να μην ξαναπάει με αρσενικούς γάτους.

 

Ως ύστατο όπλο, φορά μια ολόσωμη αποκριάτικη στολή γάτου, φωνάζει την Όλγα, της ζητά να γδυθεί και να πέσει στα τέσσερα, ξεναγεί με αυστηρότητα τον Κλαρκ Γκέιμπλ στη γυναικεία ανατομία και για να κάνει το «μάθημα» ακόμα πιο αποδοτικό, μπαίνει μέσα της ώστε να καταλάβει ο γάτος τι πρέπει να κάνει από εδώ και πέρα. Πιστός στα γούστα του όμως, ο Κλαρκ Γκέιμπλ βλέποντας τον Μπρόνσκι από πίσω και γονατιστό, δεν χάνει την ευκαιρία να κάνει ότι και στον γάτο του γείτονα αφήνοντας το αφεντικό του άφωνο.

 

 

 

 

Σε άλλη ιστορία της ίδιας περιόδου με τον σαρκαστικό τίτλο «Η Νέα Σοσιαλιστική Οικογένεια», η μικρή κόρη αποκαλύπτει στο μεσημεριανό τραπέζι ότι είναι έγκυος, επηρεασμένη από τις βιντεοταινίες με πορνό του πατέρα της. Στη «Μέθοδο Αδυνατίσματος», μια ευτραφής κυρία κάνει ποδήλατο γυμναστικής ενώ οι γυμναστές της της επιδεικνύουν φωτογραφίες με ερωτικές περιπτύξεις του άντρα της με την καμαριέρα, κάνοντάς την να μονολογήσει «Α την πουτάνα, και μου είχε ορκιστεί το παλιοθήλυκο ότι θα μ’ αγαπούσε πάντα». Στο «Ταξίδι στον Χρόνο (Σκέτη Ποίηση)», ένας καλοντυμένος μεσήλικας κύριος φλερτάρει μια ελαφρώς ντυμένη μαύρη γυναίκα που νταντεύει ένα λευκό μωρό: «Σας έχει πει κανείς ότι έχετε πολύ ωραία αυτιά;» τη ρωτάει. «Δεν είναι αυτιά, τα ρουθούνια μου είναι» του απαντά. Και κάπως έτσι εκτυλίσσονται όλες οι ιστορίες του Edika, κατά κόσμον Edouard Karali, που έφυγε από τη ζωή στις 16 Δεκεμβρίου, μία μέρα πριν κλείσει τα 85 του χρόνια.

 

 

O Edika το 2009

 

 

Είναι φανερό από τις προηγούμενες περιγραφές – οι οποίες δεν αποτελούν, για προφανείς λόγους, και τις πλέον ακραίες – ότι η έννοια της πολιτικής ορθότητας απουσιάζει παντελώς από τα κόμικς του. Αντιθέτως, πρόκειται για ιστορίες με αθυρόστομο χιούμορ, χωρίς ταμπού και προκαταλήψεις, χωρίς όρια για το πού θα σταματήσουν και μέχρι πού θα φτάσει η προκλητικότητά τους. Τις δεκαετίες του ’80 και του ’90, όταν ο Edika βρισκόταν στο ζενίθ της δημιουργικής του πορείας, κάτι τέτοιο δεν ήταν έκπληξη, ήταν ο κανόνας. Ένας κανόνας που θυσιάστηκε στον βωμό του καθωσπρεπισμού με τα υπέρ και τα κατά του. Ένα από τα «κατά» είναι πως δεν πρόκειται να ξαναϋπάρξουν τόσο ξεκαρδιστικά κόμικς. Πιθανώς ούτε ο ίδιος ο Edika δεν φανταζόταν πού θα έφτανε όταν ξεκίνησε να δημιουργεί κόμικς μετά τα 30 του.

 

Είχε γεννηθεί στο Κάιρο της Αιγύπτου το 1940, ενώ στη συνέχεια έζησε στον Λίβανο και εργάστηκε ως σχεδιαστής σε διαφημιστικές εταιρείες, σε ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον που διαμόρφωσε την αισθητική του αλλά και τον δεδομένο σεβασμό του προς κάθε φυλή, εθνικότητα, φύλο, γλώσσα, εμφάνιση κ.λ.π., σε βαθμό που επί ίσοις όροις όλοι και όλες βρέθηκαν στο στόχαστρο των μετέπειτα κόμικς του. Με αυτά ξεκίνησε το 1978 όταν πια είχε εγκατασταθεί στο Παρίσι και άρχισε να συνεργάζεται με το περιοδικό Charlie Mensuel.

 

Έναν χρόνο αργότερα, η γνωριμία του με τον μεγάλο Marcel Gotlib στο περιοδικό Fluide Glacial και η έναρξη της δημοσίευσης των ολιγοσέλιδων ιστοριών του στο εμβληματικό έντυπο απογείωσαν την καριέρα και τη δημιουργικότητά του. Επηρεασμένος από το underground κίνημα που παρέμενε ακόμα ζωντανό, από το πολυεπίπεδο χιούμορ του περιοδικού MAD και από τις βλάσφημες, αναρχικές προσεγγίσεις του περιοδικού Hara-Kiri, ο Edika δεν περιορίστηκε από σεναριακές συμβάσεις και αφηγηματικούς κανόνες, κι ακόμη περισσότερο δεν δίστασε να σχεδιάσει απαγορευμένες εικόνες.

 

 

 

 

Τα κόμικς του είναι συχνά χαοτικά, καθώς από αλλού ξεκινούν κι αλλού καταλήγουν, αυτοϋπονομεύοντας την ίδια τους τη φύση. Ο στόχος του δεν είναι να φιλοτεχνήσει μια ολοκληρωμένη ιστορία αλλά το διαμετρικά αντίθετο: να διαλύσει κάθε αυταπάτη ότι η ιστορία πρέπει να έχει αρχή, μέση και τέλος, να σαμποτάρει κάθε αξία και κανόνα, να ανατρέψει το αναμενόμενο όσο περισσότερο γίνεται και όσο πιο πολλές φορές είναι εφικτό σε λίγες σελίδες, να πείσει ότι το ταξίδι έχει σημασία και όχι ο προορισμός, να σε κάνει να γελάς όχι γι’ αυτό που συνέβη αλλά γι’ αυτό που δεν φανταζόσουν ποτέ ότι μπορεί να συμβεί. Για την επίτευξη του στόχου του συχνά «έμπαινε» και ο ίδιος στις ιστορίες του γκρεμίζοντας τον τέταρτο τοίχο των κόμικς και πιάνοντας κουβέντα με τους αλλόκοτους πρωταγωνιστές του, υπενθυμίζοντας ότι στο ίδιο παράλογο κι απρόβλεπτο σύμπαν που ζουν αυτοί ζούμε κι εμείς.

 

 

O Edika σπάει τον τέταρτο τοίχο και γίνεται χαρακτήρας των ιστοριών του.

 

 

Οι χαρακτήρες των ιστοριών του είναι ο ορισμός της αντι-ηρωικής μορφής. Πρόσωπα παραμορφωμένα με πελώριες μύτες και τεράστιες κοιλιές. Γυναίκες με υπερμεγέθη στήθη και μικροσκοπικά μπικίνι που κάνουν στριπτίζ μπροστά στο μωρό τους. Σεξομανείς μύωπες που ερωτοτροπούν δημοσίως με πλαστικές κούκλες. Αναψοκοκκινισμένοι μπανιστιρτζήδες που μεταμορφώνονται σε αποκρουστικά τέρατα με κεραίες και ουρές. Μηχανόβιοι με στολή καλόγριας, ζαρτιέρες και αξύριστες γάμπες. Βαρήκοοι ναυαγοσώστες που αναζητούν συντροφιά στους συζύγους πνιγμένων γυναικών. Κι όλα αυτά σε μια περιρρέουσα πλημμύρα από σωματικά υγρά και άλλες εκκρίσεις, έναν κατακλυσμό από περιττώματα και εμετούς που ξεχειλίζουν από τουαλέτες και εκτοξεύονται από ανθρώπινες οπές. Σε ένα διαρκές αφηγηματικό χάος μιας συνεχούς αστάθειας και ρήξης με την κανονικότητα που απορρίπτει κάθε πρόταγμα, κάθε δίδαγμα και γίνεται αυθάδης και προκλητικός αυτοσκοπός μιας εξεζητημένης «κακογουστιάς».

 

 

 

 

Η αλήθεια είναι ότι ο Edika επιχείρησε κάποιες φορές να ξεφύγει από αυτόν τον λαβύρινθο και να δοκιμάσει την τύχη του σε πιο «κανονικές» ιστορίες, κυρίως επιστημονικής φαντασίας. Σχεδιαστικά τα κατάφερε περίφημα, κάτι που αποδεικνύεται και από τα τερατώδη όντα, τα δικέφαλα πλάσματα και τα τριχωτά θηρία που συχνά εισβάλλουν στα καρέ του. Δεν μπόρεσε όμως ποτέ να προσαρμοστεί στις νόρμες των «κανονικών» αφηγήσεων, με αποτέλεσμα να αφοσιωθεί στα ανορθόδοξα κόμικς του στο Fluide Glacial αλλά και σε άλλα περιοδικά όπως το Pilote και το Psikopat, το οποίο εξέδιδε ο αδελφός του, Paul Karali. Στα γαλλικά κυκλοφόρησαν συνολικά 35 τόμοι με τις ιστορίες του, πολλές εκ των οποίων μεταφράστηκαν στα ελληνικά από τα περιοδικά «Βαβέλ», «Παρά Πέντε» και «Μικρό Παρά Πέντε» και δημοσιεύτηκαν στις συλλογές «Επικίνδυνα Τοπία», «Ουπς!», «Ντούμπι Ντου» και «Μαξ Ρηλάξ» από τις Εκδόσεις Ars Longa.

 

 

Από αριστερά: «Βαβέλ» #197, Ιανουάριος 2001 |

«Μικρό Παρά Πέντε» #10, Νοέμβριος 1986 |

«Μικρό Παρά Πέντε» #26, Σεπτέμβριος 1988.

 

 

Ήταν ίσως ο τελευταίος μιας γενιάς χιουμοριστών όπως ο Reiser (1941-1983), ο Francois Cavanna (1923-2014), ο Georges Wolinski (1934-2015) και ο Marcel Gotlib (1934-2016), που έζησαν το όνειρο του γαλλικού Μάη του ’68 και σαγηνεύτηκαν από την άνευ όρων και ορίων καλλιτεχνική ελευθερία. Τα «διδάγματά» τους κρατά ζωντανά πια ίσως μόνο ο Philippe Vuillemin (γενν. 1960), καθώς πολλά από όσα έκαναν και έδειχναν αυτοί οι δημιουργοί θεωρούνται πια απαράδεκτα, ανεπίτρεπτα, ακατάλληλα, προσβλητικά. Και μάλλον γι’ αυτό ήταν τόσο αστεία.

 

 

 

 

Και το σχετικό link...