Ένας χάρτινος Έλληνας του Μεταπολέμου [Κουλιφέτης Περικλής, efsyn.gr, 22/11/2025]

[ramirez]

Τα ελληνικά κόμικς, συγκριτικά με τις σχολές άλλων χωρών, άργησαν να αποκτήσουν αυτοσυνείδηση και αποδοχή – για πολλούς και σύνθετους λόγους. Η τακτική δημιουργία ελληνικών κόμικς ξεκινά κατά τη Μεταπολίτευση, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν προϋπήρξαν αυτής. Από τους πρώτους, αν όχι ο πρώτος τακτικός ήρωας στην ιστορία των ελληνικών κόμικς ήταν ο Πίπης Πάπιας, δημιούργημα του σκιτσογράφου Σταμάτη Πολενάκη, που δημοσιευόταν εβδομαδιαία από το 1945 έως το 1951, κλείνοντας φέτος τα 80 του χρόνια.

 

 

Σλάπστικ, λογοπαίγνια και μονοκοντυλιές

 

Αρχές του 1945, ο Σταμάτης Πολενάκης αναλαμβάνει για το περιοδικό «Ρομάντσο» να γεμίζει με 5-6 έγχρωμες γελοιογραφίες το οπισθόφυλλο κάθε φύλλου. Την άνοιξη της ίδιας χρονιάς, μέσα από τα σκίτσα των οπισθόφυλλων ξεφυτρώνουν κι οι «Περιπέτειες του Πίπη Πάπια», ένα στριπ των 3 καρέ με ήρωα έναν περίεργο ανθρωπάκο: κατσαρομάλλη με μαύρο σακάκι, γουρλωτά μάτια, σωματότυπο σχήματος αχλαδιού και μύτη σχήματος μελιτζάνας. Ένας αφελής και γκαφατζής Αθηναίος που έμπλεκε σε παρεξηγήσεις, έτρωγε ξύλο και προσπαθούσε με την κουτοπονηριά του να επιβιώσει στην πρωτεύουσα των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων. Σε κάθε στριπ το χιούμορ βασιζόταν σε γκαγκς, λογοπαίγνια ή βουβή δράση, υποστηριζόμενο από το λιτό σχέδιο του Πολενάκη που έμοιαζε να στήνει το κάθε καρέ με μια μονοκοντυλιά.

 

 

 Ο Πίπης Πάπιας, ένας από τους πρώτους ήρωες των ελληνικών κόμικς,

κλείνει τα 80 χρόνια από την πρώτη του εμφάνιση στα περιοδικά.

 

 

Από τον Νοέμβριο του ’46 το οπισθόφυλλο του «Ρομάντσου» φεύγει από τη δικαιοδοσία του Πολενάκη και ο Πίπης μετακομίζει στις εσωτερικές σελίδες, χωρίς χρώμα. Οι περιπέτειές του θα συνεχιστούν εκεί με μια νέα, ασπρόμαυρη και πιο ταιριαστή αισθητική, κάνοντάς τον να μοιάζει περισσότερο με τα πιθανά του πρότυπα: τους κωμικούς του βωβού κινηματογράφου. Μέχρι το τέλος του το 1951, ο φουκαράς Πίπης θα παντρευτεί, θα αποκτήσει γιο, θα βρεθεί άπειρες φορές δαρμένος από αστυνομικούς, ελεγκτές εισιτηρίων, παπάδες και τη συμβία του, Πόπη Πάπια, θα αλλάξει δεκάδες επαγγέλματα και ακόμα θα ταξιδέψει (κατά λάθος) στην Ασία και θα ναυαγήσει στον Ινδικό Ωκεανό!

 

 

 

 

Δεν είναι γνωστό ούτε πόση απήχηση είχε το στριπ ούτε οι λόγοι για τους οποίους σταμάτησε. Ίσως οι σχέσεις του Πολενάκη με το περιοδικό να ψυχράνθηκαν (η συνεργασία τους διακόπτεται μετά το τέλος της σειράς), ίσως απλά ο δημιουργός να βαρέθηκε πια τον ήρωά του. Το σίγουρο είναι πως τη θέση του στο περιοδικό πήρε ένα νέο αλλά ολόιδιου χιούμορ και δομής κόμικ στριπ, το «Βίος και Πολιτεία του Μπάμπη Τετρακόσα» του γελοιογράφου Βασίλη Χριστοδούλου.

 

 

Αναγνώριση και «διάσωση»

 

Παραδόξως, η πορεία του Πίπη δεν σταμάτησε τότε: αναγνωρίστηκε και σώθηκε από τη λήθη χάρη στους συντελεστές του «Κολούμπρα», του 1ου ελληνικού περιοδικού αμιγώς για κόμικς, που εξέδωσαν ένα άλμπουμ με επιλεγμένα στριπ του στα τέλη της δεκαετίας του ’70. Ο Νίκος Πλατής, συγγραφέας, μελετητής των κόμικς και επιμελητής του άλμπουμ, γράφει για το «Καρέ Καρέ»: «Ήταν στο εβδομήντα τόσο προς ’80. Τότε που σκάρωνα την “Ιστορία των Ελληνικών Κόμικς”. Τον “Πίπη” τον ξετρύπωσα όλως τυχαίως, ενώ έψαχνα κάτι άλλο, στη Βιβλιοθήκη της Παλαιάς Βουλής. Κάποιος δίπλα μου ξεφύλλιζε έναν κιτρινισμένο τόμο με τεύχη του αλλοτινού περιοδικού “Ρομάντσο”. Ο εν λόγω σηκώθηκε κι έφυγε προς στιγμήν (για κατούρημα μάλλον) αφήνοντας ανοιχτό τον τόμο σε κοινή θέα. Στο κάτω μέρος της αριστερής σελίδας φως φανάρι ένα στριπάκι με τίτλο ΠΙΠΗΣ ΠΑΠΙΑΣ.

 

 

 Εξώφυλλο του άλμπουμ ιστοριών του Πίπη Πάπια που κυκλοφόρησε στα τέλη

της δεκαετίας του ’70 το περιοδικό «Κολούμπρα» σε επιμέλεια Νίκου Πλατή.

 

 

Δεν μου ήταν καθόλου δύσκολο να ανακαλύψω τον Σταμάτη Πολενάκη, ήταν μακρογείτονάς μου. Εγώ έμενα τότε στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, αυτός είχε ένα υπογάκι πολυκατοικίας, στην Παράσχου νομίζω, όπου αποθήκευε τις μπομπίνες με τα διαφημιστικά του φιλμάκια. Τον πέτυχα ένα καλοκαιρινό απόγευμα, με ένα φτερό στο χέρι. Ξεσκόνιζε. Του συστήθηκα, του εξήγησα τι ακριβώς θέλω. Έδειξε κάπως έκπληκτος. “Ναι, παλικάρι μου, έχω το αρχείο του ΠΙΠΗ, κάπου εδώ το φυλάω”. Ψάχνει σε κάτι κουτιά από παπούτσια που ήταν στοιβαγμένα στα ράφια ντέξιον, τραβάει ένα, το ξεσκονίζει και μου το δίνει. “Κύριε Πλατή”, μου λέει, “εδώ μέσα είναι όλες οι ιστορίες του ΠΙΠΗ ΠΑΠΙΑ. Ελπίζω να μου το επιστρέψετε. Το κουτί! Τα αποκόμματα τι να τα κάνω;”. Τρελός από χαρά πήγα κατευθείαν στην “Κολούμπρα”, στο σπίτι του εκδότη. “Ρε συ Βασίλη, δες εδώ πράμα που σαλεύει, σωστός θησαυρός”. Τρελός κι απότρελος ο Βασίλης ο Τουφεξής συμφώνησε ευθύς αμέσως πως είναι… εθνικό θέμα η έκδοση ενός κόμικ μπουκ με τις ιστορίες του ΠΙΠΗ ΠΑΠΙΑ. Μετά από πολύ κόπο, μοντάζ, χάχανα, τσιγάρα και καφέδες, μιλιμετρέ και ρετούς με άμπντεκ, ο ΠΙΠΗΣ πήρε την άγουσα για το τυπογραφείο. Ούτως πως, βγήκε ένα πανέμορφο βιβλιαράκι, κομψό, στιλάτο, πολύ ιδιαίτερο. Είμαστε πολύ υπερήφανοι γι’ αυτό. Παρ’ όλα αυτά πήγε άπατο».

 

Διόλου τυχαία, ένας από τους πρώτους Έλληνες ήρωες κόμικς διασώθηκε από τη γενιά που αναγνώρισε και αναγέννησε την 9η Τέχνη στη χώρα. Το άλμπουμ είναι, φυσικά, εξαντλημένο και μόνο με ψάξιμο σε παλαιοπωλεία και διαδικτυακά παζάρια μπορεί να βρεθεί. Κι όσο για τον Πίπη, όσο γερασμένος κι αν φαίνεται μετά από 80 χρόνια, διατηρεί ακόμα την ασπρόμαυρη κομψότητά του και το απλοϊκό του χιούμορ που προσπαθούσε να κάνει μια τραυματισμένη χώρα να γελάσει – και που ακόμα μπορεί να σχηματίσει ένα απρόσμενο μειδίαμα στον αναγνώστη του 2025.

 

 

 

 

Και το σχετικό link...