Μια ζωή μουσική / Ο Μάιλς Ντέιβις σε κόμικ [Μανουάχ Ιλάν, avgi.gr, 10/06/2025]

[ramirez]

Σ’ έναν φεγγαρόλουστο χωματόδρομο κάπου στο Αρκάνσας στις αρχές της δεκαετίας του 1930, ένα παιδί ακούει έναν μυστηριώδη ήχο που μοιάζει με μπλουζ να βγαίνει μέσα από τους βάλτους. Από εκείνη τη στιγμή ξεκινά το εμμονικό ταξίδι του μικρού Miles προς την αναζήτηση του ήχου. Στο «Miles Davis and the search for the sound» ένας από τους πλέον σημαντικούς δημιουργούς κόμικς σήμερα, ο Dave Chisholm, που διδάσκει Κόμικς και Μουσική στη Σχολή Hochstein και στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας του Ρότσεστερ κοντά στη Νέα Υόρκη, απεικονίζει τη ζωή ενός ήρωά του ενώ αφηγείται την ιστορία με τα λόγια του ίδιου του Miles, έχοντας την αυτοβιογραφία του ως αφηγηματική ραχοκοκαλιά. O Chisholm μοιάζει να γεννήθηκε για να αφηγηθεί τη ζωή του μεγάλου ινδάλματός του με τη δική του τέχνη: τα κόμικς.

 

 

 

 

Τζαζ και κόμικς, βίοι παράλληλοι

 

Ο D. Chisholm, που το 2013 πήρε το διδακτορικό του στην τζαζ τρομπέτα από το Eastman Music School, με την εμπειρία του στη μουσική και την εφευρετικότητά του στα κόμικς έχει δημιουργήσει σημαντικά μουσικοκεντρικά graphic novels, όπως το «Chasin’ the Bird: Charlie Parker in California» του 2020. Στο «Miles Davis and the search for the sound» οδηγεί τους αναγνώστες σε μια οδύσσεια που ακολουθεί και καταγράφει την εξέλιξη αυτής της διάνοιας, η οποία επαναπροσδιόρισε τα όρια του τι θα μπορούσε να είναι η τζαζ, αλλά και όλη η μουσική σήμερα. Αυτό το graphic novel των 150 σελίδων ακολουθεί τον Miles στη διάρκεια τεσσάρων δεκαετιών μουσικής καινοτομίας και κλιμακούμενων εμποδίων. Ο Chisholm «χτίζει» την αφήγησή του γύρω από την εποχή που ο Davis ζούσε μια από τις πιο δυσάρεστες περιόδους του: την ανάρρωσή του από ένα εγκεφαλικό επεισόδιο το 1982, όταν παρέλυσε προσωρινά το δεξί του χέρι. Καθώς δεν μπορούσε να παίξει τρομπέτα, η ιατρική ομάδα τον παρότρυνε να ανακτήσει τον συντονισμό του γράφοντας μικρά μοτίβα και σκιτσάροντας με μολύβι σε χαρτί. Κάτι που έκανε, με όλα τα μέσα, στο υπόλοιπο της ζωής του.

 

 

Πίσω στον χρόνο

 

Μετά από ένα διάστημα η ικανότητά του να εκφράζεται μέσα από τις ζωγραφιές του μεγάλωνε ολοένα και περισσότερο. Προσηλώθηκε στο να σκιτσάρει με μολύβι, πένες και μαρκαδόρους και με τον καιρό γέμισε εκατοντάδες μπλοκ. Από εκεί η ιστορία γυρίζει πίσω στον χρόνο, για να «βρει» έναν μυστηριώδη τόνο που άκουγε στα παιδικά του χρόνια σε έναν φεγγαρόλουστο επαρχιακό δρόμο. O Miles Davis επιστρέφει στη ζωή, φεύγει από το σπίτι του στο Σεντ Λούις για να σπουδάσει μουσική στη Νέα Υόρκη και να παίξει με τον Charlie Parker, μέχρι που ξεκινά, με τη βοήθεια του Gil Evans, να παράγει τη μουσική του νονέτου του. Στη συνέχεια ακολουθούν το ταξίδι στη Γαλλία το 1949, όπου συναντά την Juliette Greco και την ερωτεύεται ανυπόκριτα, οι δίσκοι της Prestige που τον έκαναν παγκόσμια γνωστό, τα περίφημα κουιντέτα του με τον John Coltrane και τον Wayne Shorter, η υιοθέτηση της ηλεκτρικής τζαζ και η επιστροφή του στη σκηνή τότε, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, χάρη στον υπερταλαντούχο ηλεκτρικό μπασίστα Marcus Miller.

 

 

Η μουσική κυριαρχεί

 

Σε όλο το βιβλίο κυριαρχούν ο εθισμένος σε γυναίκες και ναρκωτικά Miles Davis, η απαράδεκτη συμπεριφορά του απέναντι στα παιδιά του και το ακατανίκητο εγώ του που ανατρέπει τη ζωή του και καταστρέφει τις σχέσεις του. Ο Chisholm δεν διστάζει να αναφερθεί στον χαρακτήρα του και προσπαθεί να εξηγήσει τη συνεχή αναζήτησή του για τον «δικό του» ήχο ως μια μάχη που μαινόταν μέσα του. «Καθώς σχεδίαζα το έργο, ήταν λογικό να προσαρμόσω τα ίδια τα λόγια του για να δείξω το χάσμα μεταξύ όσων είπε και όσων έκανε» εξηγεί ο D. Chisholm.

 

 

 

 

Πέρα από τη ζωή, η μουσική κυριαρχεί στο graphic novel που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Οξύ, σε μετάφραση του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη. Απεικονίζεται στις σελίδες που περιγράφουν τη δημιουργία του μαγικού «Sketches Of Spain», του πρώτου σε πωλήσεις όλων των εποχών τζαζ άλμπουμ «Kind of blue», αλλά και την ψυχεδελική κακοφωνία που συνοδεύει την ηλεκτρισμένη μουσική του εποποιία, στη διάρκεια της δεκαετίας του ’70, με κορυφαίο έργο το εκρηκτικό «Bitches brew».

 

 

Ο δημιουργός, ο μεταφραστής, ο υιός

 

«Η μουσική του Davis ήταν πραγματικά μια διά βίου εμμονή μου, εμπνέοντάς με να ασχοληθώ με την τζαζ τρομπέτα στο κολέγιο, και όχι μόνο. Το δε περίφημο άλμπουμ “Sketches of Spain” είναι η πρώτη μουσική που θυμάμαι να έχω ακούσει ποτέ. Είχα την ευκαιρία να ερμηνεύσω όλη τη μουσική που έπαιξαν – μαζί με τον Gil Evans – στο Φεστιβάλ Τζαζ της Umbria, στην Περούτζια της Ιταλίας» έλεγε ο Chisholm. «Ο Miles με εμπνέει στην αναζήτηση στιλιστικών – καλλιτεχνικών αλλαγών, τόσο οπτικών όσο και μουσικών. Αυτό το βιβλίο είναι η πιο μεγάλη τιμή στην καλλιτεχνική μου ζωή!».

 

 

Ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης

 

Λάτρης του Miles Davis ήδη από πιτσιρικάς, όταν τον μύησε στην τζαζ ο αείμνηστος Νίκος Σαχπασίδης στο μπαρ Braxton’s της πλατείας Αμερικής, ο φίλος συγγραφέας Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης ενθουσιάστηκε με τη δεξιοτεχνία και τις γνώσεις του Dave Chisholm. Κι ήταν χαρά και τιμή του η ανάθεση της μετάφρασης από τον οίκο Οξύ και τον Νίκο Χατζόπουλο. Τον διευκόλυνε ότι είχε διαβάσει την «Αυτοβιογραφία» του Μάιλς από την πρώτη έκδοση και είχε γράψει κείμενα για το έργο και τον βίο του. «Δεν περνάει εβδομάδα που να μην ακούσω το “Kind of blues”, το “Birth of the cool”, το “Some day my prince will come”, το “Bitches brew”, τα πάντα όλα. Ο Μάιλς, σε μια ψηλομύτα λευκή Νότια (κατ᾽ άλλους, ήταν η ίδια η Νάνσυ Ρίγκαν), όταν τον ρώτησε τι σημαντικό έχει κάνει και τον κάλεσαν για δείπνο στον Λευκό Οίκο, απάντησε ότι έχει αλλάξει την ιστορία της μουσικής πέντε έξι φορές. Και πράγματι! Ο M.D. είναι ο Σεργκέι Μπούμπκα της τζαζ, έσπαγε διαρκώς τα ίδια του, τα δικά του ρεκόρ! Μαζί με τον Τσάρλι Πάρκερ και τον Τζον Κολτρέιν απαρτίζουν την Αγία Τριάδα της τζαζ» μας είπε ο Γιώργος-Ίκαρος, ο οποίος είχε μεταφράσει προ δεκαετίας το graphic novel «Nick Cave – Mercy on me» του Reinhard Kleist και είχε γράψει τον πρόλογο στο «Johnny Cash», επίσης του Reinhard Kleist (αμφότερα κυκλοφόρησαν από το Οξύ).

 

«Ένιωσα δέος και ένταση αρχικά, όπως κάθε φορά που καλούμαι να μεταφράσω κάτι που έχει σχέση με όσα με διέπλασαν. Και η μουσική του Μάιλς έχει διαδραματίσει πολύ κρίσιμο ρόλο στη ζωή μου. Πολλά πεζογραφήματά μου τα έγραψα ακούγοντας Μάιλς. Αφέθηκα στη ροή του κειμένου, φροντίζοντας να είμαι πιστός στα λόγια του Dave Chisholm. Η τεχνική μου είναι η αναζήτηση της πιστότητας στις λέξεις και στον ρυθμό κάθε πονήματος που μεταφράζω. Καμία αυθαιρεσία, προσπάθεια γυρίσματος στα ελληνικά όσο πιο πιστά στο πρωτότυπο γίνεται, ακόμα και στα σημεία της στίξης μένω πιστός», ήταν η απάντηση στην εύλογη απορία μου με ποια συγγραφική μέθοδο αντιμετώπισε το έργο ο μεταφραστής του Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης. «Το όραμα του Dave για το ταξίδι του Miles ανάμεσα στους ήχους είναι κάτι που ο Miles θα ήθελε πολύ να δει. Ξέρω ότι θα ήταν τόσο περίεργος να δει τη ζωή του να απεικονίζεται μέσα από το πρίσμα που μόνο τα γραφικά μυθιστορήματα μπορούν να μεταδώσουν. Ο Chisholm, όντας τρομπετίστας και γραφίστας, έχει μια έντονη άποψη για το μακρύ ταξίδι του» σχολιάζει στον πρόλογο του βιβλίου ο Erin Davis, γιος του σπουδαίου ανανεωτή τρομπετίστα.

 

 

 

 

Και το σχετικό link...