Το Big Bang στα χρόνια της πυρηνικής απειλής [Αντωνόπουλος Γιάννης, efsyn.gr, 30/07/2022]

[ramirez]

Οι επιστημονικές ανακαλύψεις διαχρονικά εμπνέουν τους γελοιογράφους, οι οποίοι επιχειρούν να τις συσχετίσουν καυστικά με την επικαιρότητα.

 

 

Herblock (1907-2001). Ο φημισμένος Αμερικανός σκιτσογράφος καυτηρίασε με την πένα του τα μεγάλα δεινά

του αιώνα του, μεταξύ των οποίων ο φασισμός, οι ταξικές ανισότητες και ο πυρηνικός ανταγωνισμός.

 

 

Οι ανακαλύψεις στο πεδίο της Αστρονομίας και της Κοσμολογίας μονοπωλούν πάντα το ενδιαφέρον του κοινού. Και προφανώς εμπνέουν τους σκιτσογράφους οι οποίοι, στον βαθμό που τις κατανοούν, σπεύδουν να τις συνδέσουν, εύστοχα ή άστοχα, με την επικαιρότητα. Αυτό συνέβη και πρόσφατα, με γελοιογραφίες εμπνευσμένες από τις πρώτες θεαματικές φωτογραφίες των εσχατιών του Διαστήματος που είδαμε από το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb. Ο αντικαταστάτης του «Χαμπλ» μας έφερε λίγο πιο κοντά στο σημείο όπου ξεκίνησαν όλα. Δηλαδή στο σημείο μηδέν, πριν από το οποίο δεν υπήρχε τίποτα και μετά το οποίο άρχισε να υπάρχει «κάτι»: οι αστέρες, οι γαλαξίες, οι πλανήτες, εσείς και εγώ.

 

Δεδομένου ότι, κοιτάζοντας τα αντικείμενα στον ουρανό, στην πραγματικότητα τα παρατηρούμε όχι όπως είναι τώρα, αλλά – ανάλογα με τις αποστάσεις τους από εμάς – όπως ήταν τη στιγμή κατά την οποία το φως τους ξεκίνησε από εκεί, ισχύει ότι ένα τηλεσκόπιο λειτουργεί και σαν μηχανή του χρόνου. Το «Γουέμπ» λοιπόν, μας μεταφέρει εικόνες όχι μόνο από τα πέρατα του Σύμπαντος, αλλά και από το απώτατο παρελθόν. Συγκεκριμένα πριν από περίπου 13,5 δισεκατομμύρια χρόνια, δηλαδή 300 εκατομμύρια χρόνια μετά το λεγόμενο Big Bang: την αρχή των πάντων, που οι ποικίλες θρησκείες και πολιτισμοί ανά τις χιλιετίες στοχάστηκαν ποιητικά ως κοσμογονίες και ως Γένεση. Η θεωρία του Big Bang (η οποία παραδόξως οφείλει την ονομασία της στον πολέμιό της Φρεντ Χόιλ) αποτελεί πλέον το καθιερωμένο κοσμολογικό μοντέλο. Από τη δεκαετία του 1920 διαθέτει το δικό της χρονικό παρατηρησιακών και πειραματικών δεδομένων, ακαδημαϊκών προστριβών, αλλά και... γελοιογραφιών. Γελοιογραφιών όπως αυτή του Herbert L. Block («Herblock») που δημοσίευσε στις 16/4/1948 η Washington Post.

 

 

Το σκίτσο του Herblock από την Washington Post (16.4.1948)

 

 

Απεικονίζει μια ατομική βόμβα – χαρακτηριστική γελοιογραφική εμμονή του δημιουργού εκείνη την εποχή – να σκέφτεται ότι αν ο κόσμος δημιουργήθηκε σε πέντε λεπτά, τότε θα είναι εξίσου εύκολο να καταστραφεί σε πέντε λεπτά (εξαιτίας του δυνάμει ολέθριου πυρηνικού ανταγωνισμού ΗΠΑ και ΕΣΣΔ). Πηγή έμπνευσης για τον Herblock αποτέλεσε η ίδια η εφημερίδα στην οποία εργαζόταν: δυο ημέρες πριν, είχε κυκλοφορήσει με τον πρωτοσέλιδο τίτλο «WORLD BEGAN IN 5 MINUTES». Αφορμή για αυτό το πρωτοσέλιδο στάθηκε η δημοσίευση της διατριβής του Ραλφ Άλφερ σχετικά με την πυρηνοσύνθεση στο πρώιμο Σύμπαν. Σύμφωνα με τη διατριβή, κατά το πρώτο δευτερόλεπτο μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, η θερμοκρασία στο νεογέννητο Σύμπαν ήταν τόσο ακραία υψηλή (τρισεκατομμύρια βαθμοί Κελσίου), ώστε τα πρωτόνια και τα νετρόνια να διασπώνται από τα φωτόνια υψηλής ενέργειας σχεδόν αμέσως, μη μπορώντας να σχηματίσουν σταθερούς πυρήνες. Με την πάροδο όμως των δευτερολέπτων, καθώς το Σύμπαν συνέχιζε την αέναη – μέχρι σήμερα – διαστολή του, έγινε δυνατή η μείωση της ενέργειας των φωτονίων και συνακόλουθα ο σχηματισμός σταθερών πυρήνων δευτερίου από την ισχυρή πυρηνική δύναμη. Σε αυτές τις βασικές κοσμικές διεργασίες των πρώτων 300 δευτερολέπτων του Σύμπαντος οφείλουν την ύπαρξή τους τα πάντα.

 

Ο Ραλφ Άλφερ (1921-2007), γιος Εβραίου μετανάστη από τη Λευκορωσία, ήταν φοιτητής του θεωρητικού φυσικού και κοσμολόγου Τζορτζ Γκάμοφ, διαπρύσιου υποστηρικτή της θεωρίας του Βέλγου ιερέα Ζορζ Λεμέτρ για τη Μεγάλη Έκρηξη – δηλαδή τη «δημιουργία» του Σύμπαντος κατόπιν ενός εκθετικού «ξεχειλώματος» του χωροχρόνου από ένα απειροελάχιστο «υπερ-άτομο» απίστευτης θερμότητας και πυκνότητας. Ο Γκάμοφ βρήκε στον Άλφερ τη δικαίωση πολλών ετών προσπάθειας για την υποστήριξη του μοντέλου του Big Bang, έναν άξιο νέο επιστήμονα που θα επέκτεινε και θα εμπλούτιζε το ανατρεπτικό αυτό κοσμολογικό μοντέλο. Και πράγματι, η διδακτορική διατριβή του Άλφερ ήταν άλλο ένα καρφί στο φέρετρο της επικρατούσας τότε, ακόμα, θεωρίας της σταθερής κατάστασης, δηλαδή του αιώνιου, στατικού Σύμπαντος (οι πειραματικές ενδείξεις θα συνηγορούσαν υπέρ του μοντέλου μετά την ανακοίνωση των Πενζίας και Γουίλσον το 1965). Η φήμη του Άλφερ εκτοξεύτηκε μετά τη δημοσίευση της διατριβής του το 1948, προκαλώντας την περιέργεια των ΜΜΕ και τον θαυμασμό χιλιάδων επιστημόνων και ανθρώπων με ενδιαφέρον για τις εξελίξεις στην κοσμολογία. Η γελοιογραφία του Herblock αποτυπώνει (στο πλαίσιο της πυρηνικής ισορροπίας τρόμου του Ψυχρού Πολέμου) την τεράστια εντύπωση που δημιούργησε τότε στις ΗΠΑ και διεθνώς η διατριβή ενός από τους πρώιμους θεωρητικούς θεμελιωτές της θεωρίας του Big Bang, της πιο συναρπαστικής ανακάλυψης στην ιστορία της επιστήμης.

 

 

 

 

Και το σχετικό link...