Search the Community

Με αφορμή τον θάνατο του Edika, θυμόμαστε τις σουρεαλιστικά χιουμοριστικές ιστορίες του και τους λόγους που τον κατέστησαν έναν θρύλο των ευρωπαϊκών κόμικς ● Η έννοια της πολιτικής ορθότητας απουσιάζει παντελώς από τα κόμικς του. Αντιθέτως, πρόκειται για ιστορίες με αθυρόστομο χιούμορ, χωρίς ταμπού και προκαταλήψεις, χωρίς όρια για το πού θα σταματήσουν και μέχρι πού θα φτάσει η προκλητικότητά τους. EDIKA (17.12.1940 – 16.12.2025) Στη «Μύηση», μια από τις ιστορίες του Edika από τη δεκαετία του ’80, o Μπρόνσκι Πρόκο, ένας μικροαστός οικογενειάρχης και σταθερός πρωταγωνιστής του Γάλλου δημιουργού, παρακολουθεί τηλεόραση καθισμένος στην αναπαυτική του πολυθρόνα. Δίπλα του, ξαπλωμένη μπρούμυτα στο χαλί, βρίσκεται η Ζορζ, η μικρή του κόρη, με ριγέ φουστανάκι και φιόγκο στα μαλλιά. Τη γαλήνια οικογενειακή στιγμή συμπληρώνει ο γιος του Μπρόνσκι και της Όλγα, ο μικρός Παγκανίνι (χαϊδευτικά, Νίνι), σκαρφαλωμένος σε μια καρέκλα και κοιτώντας έξω από το παράθυρο. «Ε, μπαμπά, η γάτα μας είναι καβάλα στη γάτα του γείτονα. Παράξενο, ε;», ρωτάει ο Νίνι. «Μα όχι, δεν είναι παράξενο, είναι φυσιολογικό γιατί πιάσανε οι ζέστες» απαντά ο πατέρας. «Ναι, αλλά αυτό που δεν καταλαβαίνω είναι πως η γάτα του γείτονα είναι αρσενικιά, όπως και η δικιά μας… Αυτό είναι σπάνιο», συνεχίζει ο Νίνι. «Μπα, αυτό θα μ’ έκανε να εκπλαγώ, η γάτα του γείτονα είναι σίγουρα θηλυκιά» επιμένει ο πατέρας με τη βεβαιότητά του να αρχίζει να κλονίζεται. «Αδύνατο, την ξέρω τη γάτα του γείτονα και σίγουρα αυτή είναι κάτω απ’ τη γάτα μας, είναι ξανθιά κι έρχεται κάθε μέρα στον κήπο μας για φαΐ» ρίχνει τη χαριστική βολή ο Νίνι. Για επτά σελίδες στη συνέχεια ο σοκαρισμένος Μπρόνσκι θα προσπαθήσει με κάθε μέσο να «συνετίσει» τον γάτο του, Κλαρκ Γκέιμπλ, να μην ξαναπάει με αρσενικούς γάτους. Ως ύστατο όπλο, φορά μια ολόσωμη αποκριάτικη στολή γάτου, φωνάζει την Όλγα, της ζητά να γδυθεί και να πέσει στα τέσσερα, ξεναγεί με αυστηρότητα τον Κλαρκ Γκέιμπλ στη γυναικεία ανατομία και για να κάνει το «μάθημα» ακόμα πιο αποδοτικό, μπαίνει μέσα της ώστε να καταλάβει ο γάτος τι πρέπει να κάνει από εδώ και πέρα. Πιστός στα γούστα του όμως, ο Κλαρκ Γκέιμπλ βλέποντας τον Μπρόνσκι από πίσω και γονατιστό, δεν χάνει την ευκαιρία να κάνει ότι και στον γάτο του γείτονα αφήνοντας το αφεντικό του άφωνο. Σε άλλη ιστορία της ίδιας περιόδου με τον σαρκαστικό τίτλο «Η Νέα Σοσιαλιστική Οικογένεια», η μικρή κόρη αποκαλύπτει στο μεσημεριανό τραπέζι ότι είναι έγκυος, επηρεασμένη από τις βιντεοταινίες με πορνό του πατέρα της. Στη «Μέθοδο Αδυνατίσματος», μια ευτραφής κυρία κάνει ποδήλατο γυμναστικής ενώ οι γυμναστές της της επιδεικνύουν φωτογραφίες με ερωτικές περιπτύξεις του άντρα της με την καμαριέρα, κάνοντάς την να μονολογήσει «Α την πουτάνα, και μου είχε ορκιστεί το παλιοθήλυκο ότι θα μ’ αγαπούσε πάντα». Στο «Ταξίδι στον Χρόνο (Σκέτη Ποίηση)», ένας καλοντυμένος μεσήλικας κύριος φλερτάρει μια ελαφρώς ντυμένη μαύρη γυναίκα που νταντεύει ένα λευκό μωρό: «Σας έχει πει κανείς ότι έχετε πολύ ωραία αυτιά;» τη ρωτάει. «Δεν είναι αυτιά, τα ρουθούνια μου είναι» του απαντά. Και κάπως έτσι εκτυλίσσονται όλες οι ιστορίες του Edika, κατά κόσμον Edouard Karali, που έφυγε από τη ζωή στις 16 Δεκεμβρίου, μία μέρα πριν κλείσει τα 85 του χρόνια. O Edika το 2009 Είναι φανερό από τις προηγούμενες περιγραφές – οι οποίες δεν αποτελούν, για προφανείς λόγους, και τις πλέον ακραίες – ότι η έννοια της πολιτικής ορθότητας απουσιάζει παντελώς από τα κόμικς του. Αντιθέτως, πρόκειται για ιστορίες με αθυρόστομο χιούμορ, χωρίς ταμπού και προκαταλήψεις, χωρίς όρια για το πού θα σταματήσουν και μέχρι πού θα φτάσει η προκλητικότητά τους. Τις δεκαετίες του ’80 και του ’90, όταν ο Edika βρισκόταν στο ζενίθ της δημιουργικής του πορείας, κάτι τέτοιο δεν ήταν έκπληξη, ήταν ο κανόνας. Ένας κανόνας που θυσιάστηκε στον βωμό του καθωσπρεπισμού με τα υπέρ και τα κατά του. Ένα από τα «κατά» είναι πως δεν πρόκειται να ξαναϋπάρξουν τόσο ξεκαρδιστικά κόμικς. Πιθανώς ούτε ο ίδιος ο Edika δεν φανταζόταν πού θα έφτανε όταν ξεκίνησε να δημιουργεί κόμικς μετά τα 30 του. Είχε γεννηθεί στο Κάιρο της Αιγύπτου το 1940, ενώ στη συνέχεια έζησε στον Λίβανο και εργάστηκε ως σχεδιαστής σε διαφημιστικές εταιρείες, σε ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον που διαμόρφωσε την αισθητική του αλλά και τον δεδομένο σεβασμό του προς κάθε φυλή, εθνικότητα, φύλο, γλώσσα, εμφάνιση κ.λ.π., σε βαθμό που επί ίσοις όροις όλοι και όλες βρέθηκαν στο στόχαστρο των μετέπειτα κόμικς του. Με αυτά ξεκίνησε το 1978 όταν πια είχε εγκατασταθεί στο Παρίσι και άρχισε να συνεργάζεται με το περιοδικό Charlie Mensuel. Έναν χρόνο αργότερα, η γνωριμία του με τον μεγάλο Marcel Gotlib στο περιοδικό Fluide Glacial και η έναρξη της δημοσίευσης των ολιγοσέλιδων ιστοριών του στο εμβληματικό έντυπο απογείωσαν την καριέρα και τη δημιουργικότητά του. Επηρεασμένος από το underground κίνημα που παρέμενε ακόμα ζωντανό, από το πολυεπίπεδο χιούμορ του περιοδικού MAD και από τις βλάσφημες, αναρχικές προσεγγίσεις του περιοδικού Hara-Kiri, ο Edika δεν περιορίστηκε από σεναριακές συμβάσεις και αφηγηματικούς κανόνες, κι ακόμη περισσότερο δεν δίστασε να σχεδιάσει απαγορευμένες εικόνες. Τα κόμικς του είναι συχνά χαοτικά, καθώς από αλλού ξεκινούν κι αλλού καταλήγουν, αυτοϋπονομεύοντας την ίδια τους τη φύση. Ο στόχος του δεν είναι να φιλοτεχνήσει μια ολοκληρωμένη ιστορία αλλά το διαμετρικά αντίθετο: να διαλύσει κάθε αυταπάτη ότι η ιστορία πρέπει να έχει αρχή, μέση και τέλος, να σαμποτάρει κάθε αξία και κανόνα, να ανατρέψει το αναμενόμενο όσο περισσότερο γίνεται και όσο πιο πολλές φορές είναι εφικτό σε λίγες σελίδες, να πείσει ότι το ταξίδι έχει σημασία και όχι ο προορισμός, να σε κάνει να γελάς όχι γι’ αυτό που συνέβη αλλά γι’ αυτό που δεν φανταζόσουν ποτέ ότι μπορεί να συμβεί. Για την επίτευξη του στόχου του συχνά «έμπαινε» και ο ίδιος στις ιστορίες του γκρεμίζοντας τον τέταρτο τοίχο των κόμικς και πιάνοντας κουβέντα με τους αλλόκοτους πρωταγωνιστές του, υπενθυμίζοντας ότι στο ίδιο παράλογο κι απρόβλεπτο σύμπαν που ζουν αυτοί ζούμε κι εμείς. O Edika σπάει τον τέταρτο τοίχο και γίνεται χαρακτήρας των ιστοριών του. Οι χαρακτήρες των ιστοριών του είναι ο ορισμός της αντι-ηρωικής μορφής. Πρόσωπα παραμορφωμένα με πελώριες μύτες και τεράστιες κοιλιές. Γυναίκες με υπερμεγέθη στήθη και μικροσκοπικά μπικίνι που κάνουν στριπτίζ μπροστά στο μωρό τους. Σεξομανείς μύωπες που ερωτοτροπούν δημοσίως με πλαστικές κούκλες. Αναψοκοκκινισμένοι μπανιστιρτζήδες που μεταμορφώνονται σε αποκρουστικά τέρατα με κεραίες και ουρές. Μηχανόβιοι με στολή καλόγριας, ζαρτιέρες και αξύριστες γάμπες. Βαρήκοοι ναυαγοσώστες που αναζητούν συντροφιά στους συζύγους πνιγμένων γυναικών. Κι όλα αυτά σε μια περιρρέουσα πλημμύρα από σωματικά υγρά και άλλες εκκρίσεις, έναν κατακλυσμό από περιττώματα και εμετούς που ξεχειλίζουν από τουαλέτες και εκτοξεύονται από ανθρώπινες οπές. Σε ένα διαρκές αφηγηματικό χάος μιας συνεχούς αστάθειας και ρήξης με την κανονικότητα που απορρίπτει κάθε πρόταγμα, κάθε δίδαγμα και γίνεται αυθάδης και προκλητικός αυτοσκοπός μιας εξεζητημένης «κακογουστιάς». Η αλήθεια είναι ότι ο Edika επιχείρησε κάποιες φορές να ξεφύγει από αυτόν τον λαβύρινθο και να δοκιμάσει την τύχη του σε πιο «κανονικές» ιστορίες, κυρίως επιστημονικής φαντασίας. Σχεδιαστικά τα κατάφερε περίφημα, κάτι που αποδεικνύεται και από τα τερατώδη όντα, τα δικέφαλα πλάσματα και τα τριχωτά θηρία που συχνά εισβάλλουν στα καρέ του. Δεν μπόρεσε όμως ποτέ να προσαρμοστεί στις νόρμες των «κανονικών» αφηγήσεων, με αποτέλεσμα να αφοσιωθεί στα ανορθόδοξα κόμικς του στο Fluide Glacial αλλά και σε άλλα περιοδικά όπως το Pilote και το Psikopat, το οποίο εξέδιδε ο αδελφός του, Paul Karali. Στα γαλλικά κυκλοφόρησαν συνολικά 35 τόμοι με τις ιστορίες του, πολλές εκ των οποίων μεταφράστηκαν στα ελληνικά από τα περιοδικά «Βαβέλ», «Παρά Πέντε» και «Μικρό Παρά Πέντε» και δημοσιεύτηκαν στις συλλογές «Επικίνδυνα Τοπία», «Ουπς!», «Ντούμπι Ντου» και «Μαξ Ρηλάξ» από τις Εκδόσεις Ars Longa. Από αριστερά: «Βαβέλ» #197, Ιανουάριος 2001 | «Μικρό Παρά Πέντε» #10, Νοέμβριος 1986 | «Μικρό Παρά Πέντε» #26, Σεπτέμβριος 1988. Ήταν ίσως ο τελευταίος μιας γενιάς χιουμοριστών όπως ο Reiser (1941-1983), ο Francois Cavanna (1923-2014), ο Georges Wolinski (1934-2015) και ο Marcel Gotlib (1934-2016), που έζησαν το όνειρο του γαλλικού Μάη του ’68 και σαγηνεύτηκαν από την άνευ όρων και ορίων καλλιτεχνική ελευθερία. Τα «διδάγματά» τους κρατά ζωντανά πια ίσως μόνο ο Philippe Vuillemin (γενν. 1960), καθώς πολλά από όσα έκαναν και έδειχναν αυτοί οι δημιουργοί θεωρούνται πια απαράδεκτα, ανεπίτρεπτα, ακατάλληλα, προσβλητικά. Και μάλλον γι’ αυτό ήταν τόσο αστεία. Και το σχετικό link...

Μια ημέρα πριν συμπληρώσει τα 85α γενέθλιά του, ο σπουδαίος Édouard Karali, γνωστός ως Edika, έφυγε από τη ζωή καθιστώντας πολύ φτωχότερο τον κόσμο των κόμικς και της γελοιογραφίας. Ο Γάλλος θρύλος έγινε γνωστός ως ο μετρ του παράλογου χιούμορ, με τα σκίτσα του να είναι σατιρικά, αλλά και εμμονικά. Υπήρξε ένας από τους βασικούς συντελεστές του περιοδικού Fluide Glacial, το οποίο και ανακοίνωσε τον θάνατό του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Γεννημένος στην Αίγυπτο, ο Edika έζησε αρκετά χρόνια στον Λίβανο όπου εργάστηκε στην διαφημιστική βιομηχανία. Εκεί ανακάλυψε ένα τεύχος του περιοδικού Fluide Glacial, το οποίο είχε ιδρυθεί από ακόμη έναν «ήρωα» των κόμικς τον Gotlib και η ελευθερία έκφρασης και χιούμορ τον συνεπήρε. Αρχικά συνεργάστηκε με το Pilote προτού ξεκινήσει την μακροχρόνια και επιτυχημένη συνεργασία του με το Fluide Glacia. Γνωστός για τις άσχημες φιγούρες του με τις μεγάλες μύτες και έχοντας για πρωταγωνιστές τον «κλασικό» Γάλλο μικροαστό Μπρόνσκι και τον θρυλικό γάτο Κλαρκ Γκέιμπ, ο Edika φλέρταρε πολλές φορές με την πρόκληση και το πορνογραφικό χιούμορ, όμως οι ατάκες του και κυρίως τα παρανοϊκά του σενάρια τον έκαναν να ξεχωρίζει. Στην Ελλάδα πολλές από τις δουλειές του έχουν κυκλοφορήσει σε βιβλία και συλλογές. Και το σχετικό link...

Από το τεύχος 36 του Fluide Glacial, ένα βουβό δισέλιδο του Édika, με τίτλο που αποδίδεται ως «Ούτε είδα, ούτε ξέρω». Λογικά, κάπου θα το έχουμε δει και στα ελληνικά

Μαρσέλ Γκοτλίμπ, ο άνθρωπος που «ενηλικίωσε» τα κόμικς Συντάκτης: Δημήτρης Φαναριώτης Ενας «γίγαντας» της Ενατης Τέχνης μάς εγκατέλειψε αυτή την εβδομάδα. Ο Γάλλος Μαρσέλ Γκοτλίμπ, ο καλλιτέχνης που δημιούργησε δύο από τα κορυφαία γαλλικά σατιρικά περιοδικά κόμικς για ενηλίκους, το «Fluide Glacial» και το «Hara Kiri», πέρασε στην αιωνιότητα, αφήνοντας ωστόσο πίσω του μια τεράστια χιουμοριστική παρακαταθήκη... Εβραϊκής καταγωγής, ο Μαρσέλ Γκοτλίμπ γεννήθηκε το 1934 στο Παρίσι και βίωσε δύσκολα παιδικά χρόνια καθώς έχασε τον πατέρα του το 1942 όταν τον συνέλαβαν οι ναζί και θανατώθηκε λίγες εβδομάδες αργότερα στο Μπούχενβαλτ. Αμέσως μετά τη λήξη του πολέμου άρχισε να σχεδιάζει με πάθος επηρεασμένος κυρίως από Αμερικανούς σκιτσογράφους της εποχής, όπως τον Χάρβεϊ Κούτζμαν αλλά και τη σχεδιαστική ομάδα του σατιρικού περιοδικού MAD. Αντλησε ακόμη τις επιρροές του από τους Αδελφούς Μαρξ, ενώ θαύμαζε και τον Γούντι Αλεν, η προτομή του οποίου διακοσμούσε το γραφείο του. Σκίτσο του Γκοτλίμπ στο εξώφυλλο του περιοδικού «Fluide Glacial». Μτφ: «Λοιπόν, ευτυχισμένη;» Το πρώτο κόμικς του Γκοτλίμπ εμφανίστηκε το 1962 στο παιδικό περιοδικό «Vaillant», αλλά η ουσιαστική του καριέρα ως κομίστα ξεκίνησε το 1965, οπότε υπέβαλε τα σκίτσα του στο περιοδικό «Pilote», του οποίου ο εκδότης και δημιουργός του Αστερίξ, Ρενέ Γκοσι­νί, ενθουσιάστηκε από το ελεύθερο, αθυρόστομο, όσο και ανατρεπτικό χιούμορ του. Χιούμορ που έμοιαζε με «πυροτεχνήματα σε χαρτί», όπως εύστοχα σχολίασε την επομένη του θανάτου του η «Liberation». To 1967 δημιούργησε μαζί με τον Γκοσινί τους Dingodossiers και στη συνέχεια ακολούθησε το Rubrique-a-Brac που αποτέλεσε τεράστια επιτυχία καθιστώντας τον διάσημο. Πέντε χρόνια αργότερα ίδρυσε το περιοδικό κόμικς «L'Echo des Savanes» μαζί με τους Κλερ Μπρέτεσερ και Νικίτα Μαντρίκα, το οποίο άνοιξε δειλά την πόρτα των κόμικς για ενήλικους, ενώ περί τα μέσα της δεκαετίας του '70, διαπιστώνοντας ότι εξακολουθούσε να υφίσταται ένα μεγάλο κενό στην αγορά των κόμικς αποκλειστικά για ενήλικες, ίδρυσε το «Fluide Glacial», μέσα από τις σελίδες του οποίου αναδείχθηκαν σπουδαίοι καλλιτέχνες, όπως ο Εντικά, ο Γκοσένς και ο Αντρέ Φρανκίν. Το 1985 αποκαμωμένος από 30 και πλέον χρόνια καθημερινής δεκάωρης δημιουργίας σταμάτησε να σχεδιάζει. Το χιούμορ του πάντως εξακολουθεί να πλημμυρίζει ακόμη την επίσημη ιστοσελίδα του στην οποία, όπως έγραφε, «οι αναγνώστες του μπορούσαν να πληροφορηθούν όχι μόνο το βιογραφικό του, αλλά ακόμη και τις αναλύσεις των ούρων του!». Πηγή