Search the Community

Ιράν, κόμικς και εξέγερση Η εικονογράφηση του άρθρου προέρχεται από το graphic novel Γυναίκα-Ζωή-Ελευθερία. Πέτρος Μαρτινίδης Marjane Satrapi, Γυναίκα-Ζωή-Ελευθερία, Επόμενος Σταθμός, Θεσσαλονίκη 2025, σελ. 268 «…Όσο για τις γυναίκες εκείνες, που φοβάστε για την παρακοή τους συμβουλέψτε τες πρώτα, έπειτα αρνηθείτε να μοιραστείτε μαζί τους το κρεβάτι τους και τέλος να τις δείρετε (ελαφριά). Αν όμως επιστρέψουν στην υπακοή, μην χρησιμοποιήσετε εναντίον τους μέσα ενοχλητικά…» Κοράνι (κεφ. 4.34) Το βιβλίο της Σατραπί δεν είναι ακριβώς βιβλίο∙ είναι «γραφιστικό μυθιστόρημα», όπως συνήθως αποδίδεται ο όρος «graphic novel», κι ο στόχος του δεν είναι μόνο να διαβαστεί, μα να κινητοποιήσει τους αναγνώστες ενάντια στην κλίκα των μουλάδων που καταδυναστεύουν το Ιράν και, πρωτίστως, τις γυναίκες της χώρας. Ούτε ο τίτλος του είναι ακριβώς τίτλος∙ είναι το σύνθημα που κυριάρχησε στη σειρά διαδηλώσεων οι οποίες ξέσπασαν μετά τον θάνατο της 22χρονης Μάχσα Αμινί, εξαιτίας του ξυλοδαρμού της από την «αστυνομία ηθών» στις 13 Σεπτεμβρίου 2022, επειδή δεν φορούσε το χιτζάμπ της με τον πρέποντα τρόπο. Αλλά ούτε η δημιουργός του είναι ακριβώς η δημιουργός του, καίτοι συμμετέχει σε ορισμένα κείμενα και σχέδια∙ είναι αυτή που συνεργάστηκε με τρεις ειδικούς επί της ιστορίας του Ιράν και δεκαεπτά σκιτσογράφους, ώστε να στηθεί μια ακριβής όσο και σπαραξικάρδια εικόνα της κατάστασης των γυναικών στο Ιράν, σε 24 αυτόνομα επεισόδια (comic-strips). Και δεδομένου ότι η λέξη «κόμικς» κατάγεται από το «κωμικό», η αντίθεση του εικαστικού μέσου με τη μέχρι δακρύων συγκίνηση που προκαλούν τα εικονιζόμενα αποκτά ιδιαίτερη ένταση. Βεβαίως, στην ιστορία του «γραφιστικού μυθιστορήματος», με τα πρώτα του δείγματα στα μέσα του 19ου αιώνα, η έφεση δεν ήταν πάντα να ψυχαγωγούν παιδιά ή να σατιρίζουν κοινωνικά ήθη, όπως στην Ιστορία του κυρίου Βιέ-Μπουά του Ρόντολφ Τέπφερ, το 1830, στις περιπέτειες του Γέλοου Κιντ του Ρίτσαρντ Άουτκολτ, αρκετά αργότερα, μέχρι τις πασίγνωστες περιπέτειες του Τεντέν, του Ερζέ, ή εκείνες του Κόρτο Μαλτέζε, του Ούγκο Πρατ. Στη δεκαετία του 1970 εμφανίζονται «γραφιστικά μυθιστορήματα» με δραματικά θέματα, όπως το Συμβόλαιο με τον Θεό του Γουίλ Άισνερ [1], χάρη στο οποίο κατοχυρώνεται ο όρος «graphic novel» το 1978, ή το βραβευμένο με Πούλιτζερ Μάους του Αρτ Σπίγκελμαν, δημοσιευμένο σε συνέχειες μεταξύ 1980-1991. [2] Όπου, πίσω από φιγούρες ποντικών, γάτων και γουρουνιών, το θέμα είναι η διόλου φαιδρή επιβίωση ενός Πολωνοεβραίου στο Ολοκαύτωμα. Εκεί εντάσσεται και η τετράτομη έκδοση, το 2003, του Περσέπολις [3] της Μαρζάν Σατραπί, με εξαιρετική επιτυχία, διαδοχικές βραβεύσεις και θέμα τις περιόδους της ιστορίας του Ιράν και τις δοκιμασίες της δημιουργού του στις χώρες όπου κινήθηκε κατά διαστήματα, μέχρι να εγκατασταθεί μόνιμα στο Παρίσι. Αυτή, λοιπόν, ήταν το πιο κατάλληλο πρόσωπο για να συντονίσει την ομαδική δουλειά η οποία κατέληξε στο Γυναίκα-Ζωή-Ελευθερία. Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μεγάλα κεφάλαια. Μετά από μια σύντομη αναδρομή στις επιφανέστερες Ιρανές (από τις δυναμικές θεές της μυθολογίας μέχρι τις πρώτες βασίλισσες και τις επιστήμονες που διέπρεψαν ή διαπρέπουν διεθνώς), τα δέκα από τα 24 comic-strips αφιερώνονται στο κεφάλαιο των γεγονότων, δηλαδή του μέχρι θανάτου ξυλοδαρμού της Μάχσα Αμινί και ό,τι ακολούθησε∙ τα επόμενα επτά ανοίγουν μια παρένθεση για τις πολιτικές εξελίξεις της χώρας στον 20ό αιώνα, ιδίως για τις απάνθρωπες μεθοδεύσεις που εξασφαλίζουν εδώ και μισό αιώνα την επιβίωση του νυν καθεστώτος∙ τα δε τελευταία επτά δίνουν έμφαση στους ποικίλους τρόπους λαϊκής αντίστασης απέναντι στη θεοκρατία και τις προοπτικές επιτυχίας αυτής της αντίστασης. Οι προοπτικές διέπονται από ένα ενθουσιώδες πνεύμα αισιοδοξίας, με κάποιον από τους «ήρωες» μιας συζήτησης, στο τελευταίο comic-strip, να δηλώνει: «Το 1979 έγιναν όλοι ισλαμιστές εν μία νυκτί. Μπορούν να ξεγίνουν το ίδιο γρήγορα» (σ. 247). Η αισιόδοξη προσδοκία δεν είναι ίσως υπερβολική. Μεταξύ 1951 και 1953, υπό τον Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί και πρωθυπουργό τον Μοχάμεντ Μοσαντέκ, το Ιράν γνώρισε μια φάση κοσμικής ζωής και οικονομικής ευημερίας. Μόνο που τα πετρελαϊκά συμφέροντα Βρετανίας και ΗΠΑ οδήγησαν στην πραξικοπηματική εκδίωξη του δημοκρατικά εκλεγμένου πρωθυπουργού κι έστρεψαν τη διακυβέρνηση Παχλαβί σε έναν σκληρό αυταρχισμό, υποστηριζόμενο από την πανίσχυρη μυστική αστυνομία Σαβάκ. Διαδηλώσεις ή καταγγελίες για εκλογικές νοθείες και η άγρια καταστολή τους έδωσαν την ευκαιρία στον Αγιατολάχ Χομεϊνί να γίνει εμβληματική φιγούρα της αντίστασης στον Σάχη. Η περίφημη «Ιρανική ή Ισλαμική Επανάσταση» του 1978 έκανε αμέσως ηγέτη της τον Χομεϊνί, με τους πολίτες όλων των πολιτικών αποχρώσεων, ακόμη και τους μαρξιστές, να προσδοκούν απελευθέρωση από τον αυταρχισμό του Σάχη μέσω ενός φανατικού του Αλλάχ. Ο οποίος, μάλιστα, είχε με το μέρος του και κορυφαίους της τότε γαλλικής διανόησης (Σαρτρ και κυρίως Φουκώ), στο Παρίσι όπου βρισκόταν εξόριστος. Επιστρέφοντας, εν δόξη και τιμή, έπεισε τους Ιρανούς να ψηφίσουν ένα θεοκρατικό σύνταγμα το 1979, για να το μετανιώσουν αμέσως μετά. Με χιλιάδες εκτελέσεις όσων άλλαζαν γνώμη και τα καθάρματα της Σαβάκ του Σάχη να μετατρέπονται, «εν μία νυκτί» επίσης, σε αδέκαστους Φρουρούς της Επανάστασης. Κι εκείνο που κάνει τα πράγματα ακόμα πιο κωμικοτραγικά είναι ότι όλοι, σχεδόν, οι ιρανικής καταγωγής δημιουργοί του Γυναίκα-Ζωή-Ελευθερία βρήκαν καταφύγιο και διεξάγουν τον αγώνα τους έχοντας διαφύγει στις ίδιες χώρες που, χάριν των συμφερόντων τους, υπονόμευσαν το κοσμικό Ιράν. Όπως είναι αναμενόμενο για ομαδικό έργο, οι εικαστικές ποιότητες ποικίλλουν. Από το εν είδει μεσαιωνικής ξυλογραφίας ασπρόμαυρο σχέδιο, σαν αυτό που δόξασε την Σατραπί στο Περσέπολις κι εμφανίζεται εδώ σε ένα σχόλιό της για τους Φρουρούς της Επανάστασης, ή την τυπική λιτότητα των ιαπωνικών Manga, μέχρι τις λεπτομερείς σχεδιάσεις με πενάκι ή τις πολυχρωμίες με ευκρινή περιγράμματα, τύπου «Σχολής Βρυξελλών», υπάρχουν όλα τα εικαστικά στυλ του είδους. Συχνά, μάλιστα, υπάρχει και κάτι σαν συνέργεια μεταξύ σκίτσου και θέματος του επεισοδίου. Σε επεισόδια φυλακίσεων και βασανισμών ή εκτελέσεων επικρατεί το ασπρόμαυρο (π.χ. σ. 122-133), ενώ τη συντροφικότητα των νεαρής ηλικίας αντιστασιακών και τις πράξεις περιορισμένης ή μαζικής απείθειας παρουσιάζουν πολύχρωμα σκίτσα (π.χ. σ. 196-201). Το δε τελευταίο επεισόδιο, σχεδιασμένο με μια επιδέξια σπασμωδικότητα, που θυμίζει τον διάσημο σε όλη τη δεκαετία του 1970 γάλλο σκιτσογράφο Ζαν-Μαρκ Ρεζέρ και χρωματισμένο μόνο με κόκκινο, είναι αυτό που αποδίδει το κλίμα των σχέσεων ανάμεσα σε αυτοεξόριστους Ιρανούς. Οι οποίοι αισιοδοξούν ότι ο διάδοχος του Χομεϊνί, ο επί 35 και πλέον χρόνια ηγέτης Αλί Χαμενεΐ, θα πνιγεί σύντομα στο αίμα που χύνει και η πτώση του καθεστώτος θα φέρει μια δημοκρατία δυτικού τύπου (σ. 228-257). Για το ελληνικό κοινό κάποιας ηλικίας, το βιβλίο ξυπνά μνήμες της δικής μας χούντας του 1967-74. Οι διαφορές είναι τεράστιες, αναμφίβολα. Οι συνταγματάρχες δεν επέβαλλαν κανόνες «ηθικής ένδυσης» στις γυναίκες (επί ημερών τους, μάλλον, γενικεύτηκαν οι μίνι φούστες και τα έξαλλα χτενίσματα) ούτε προέβησαν σε μαζικές δηλητηριάσεις μαθητριών με τοξικά αέρια στα σχολεία τους, ώστε να αποτρέψουν τα κορίτσια από τη μόρφωση (βλ. σ. 86-89), και, κυρίως, η δικτατορία τους έμεινε μόνο επτά χρόνια, χωρίς καθημερινές συλλήψεις, βασανιστήρια και δολοφονίες αμέτρητων χιλιάδων. Ήταν και οι συνταγματάρχες, ωστόσο, το ίδιο αδυσώπητοι απέναντι στην ελευθερία της έκφρασης ή στην ιδέα αντιπολίτευσης σε πολυκομματικό κοινοβούλιο. Κι εξίσου κοινό χαρακτηριστικό παραμένει η κατά τη διάρκεια της δικτατορίας τους διασπορά αντικαθεστωτικών σε Ευρώπη ή Αμερική. Με όλα τα συμπαρομαρτούντα των τρόπων προσαρμογής στις νέες χώρες και των προσπαθειών να οργανωθούν, εκεί, κινήματα σε συνδυασμό με αφανείς αντικαθεστωτικούς στο εσωτερικό της χώρας. Προφανώς, ως προς τις διαφορές, κρίσιμο ρόλο παίζουν τα πληθυσμιακά μεγέθη, οι γεωγραφικές θέσεις των χωρών και το πολιτισμικό παρελθόν καθεμιάς. Αλλά, και πάλι, ανεξάρτητα από κουλτούρες ή μεγέθη πληθυσμών, οπουδήποτε επικρατούν τυραννικά καθεστώτα, πάντα κάποιοι έχουν το σθένος να αντιταχθούν∙ πάντα κάποιοι καταφέρνουν να διαφύγουν κι αγωνίζονται, συνεγείροντας αλλοεθνείς δημοκρατικών χωρών, να καταφέρουν ένα καίριο χτύπημα στην τυραννία∙ και πάντα κάποιοι, εξίσου γενναίοι, παλεύουν ανάμεσα στην επιφανειακή παθητικότητα και τη βαθύτερη απέχθεια προς το καθεστώς ή αναζητούν, με μιαν αδιόρατη σημειολογία, άτομα των δικών τους αντιλήψεων, ώστε να τολμήσουν αιφνίδιες, ομαδικές πράξεις αντίστασης (βλ. σ. 198-221). Για τις γυναίκες του σημερινού Ιράν, τέτοιες πράξεις μπορεί να ξεκινούν από την ακρόαση απαγορευμένης δυτικής μουσικής σε κλειστές συγκεντρώσεις μικτών παρεών, χωρίς ενδυματολογικούς κώδικες, και να φτάνουν μέχρι το προκλητικό κάψιμο των χιτζάμπ τους δημοσίως. Ή μπορεί, σε μακρινές εξοχές, να αναζωογονούν τελετές πυρολατρείας από το ζωροαστρικό παρελθόν της χώρας, όταν ακόμα λεγόταν Περσία, πριν την επικράτηση του μουσουλμανισμού μετά τρεις αιώνες αραβικών εισβολών. Εξαιρετικά σημαντικό μάλιστα, όπως δείχνει το βιβλίο, είναι ότι αυτή η βλαστάνουσα νεανική αντίδραση, που μετά τη δολοφονία της 22χρονης Αμινί έφτασε σε μαζικές διαδηλώσεις στο κέντρο της Τεχεράνης, επηρεάζει άτομα μεγαλύτερων ηλικιών – άνδρες που ποτέ δεν είχαν σκεφτεί να αμφισβητήσουν τη μωαμεθανική πίστη και την υποταγή στους θρησκευτικούς ηγέτες. Σε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα επεισόδια, εξαιρετικά σχεδιασμένο στο στυλ των σκίτσων που έκαναν ο Κλωντ Σερ ή ο Ρολάν Τοπόρ κατά τη δεκαετία του 1960, ένας φοβισμένος γηραλέος Ιρανός αρχίζει να κατανοεί πόσο ο διάχυτος φόβος δίνει ψευδώς εικόνα μεγαλύτερης ισχύος στους μουλάδες και είναι έτοιμος, στο τέλος, να βγει κι αυτός στους δρόμους να διαδηλώνει (βλ. σ. 92-101). Είναι άραγε στ’ αλήθεια έτοιμος ακόμα κι ένας φοβισμένος γηραιός Ιρανός να κάνει κάτι τέτοιο, όπως προσδοκά η αισιόδοξη ομάδα σχεδιαστών του «γραφιστικού μυθιστορήματος»; Μια ατάκα της προτελευταίας σελίδας λέει: «Αυτό το καθεστώς θα πέσει. Η επόμενη εξέγερση θα είναι μοιραία. Γιόρτασαν τα 45 χρόνια τους, δεν θα φτάσουν τα 50» (σ. 255). Ας το ευχηθούμε επίσης. Πρώτον, γιατί είναι αδιανόητο να μην μπορεί οποιαδήποτε γυναίκα, σήμερα, να ντυθεί όπως θέλει, να χτενιστεί όπως θέλει και να κυκλοφορεί ελεύθερα παντού, φλερτάροντας με όποιον της αρέσει, εάν θέλει. Και, δεύτερον, γιατί ένας άγριος καπιταλισμός με κομμουνιστική ηγεσία, στην Κίνα, είναι ήδη αρκετά ανησυχητικός. Μια θεοκρατία με πυρηνικές βόμβες αποτελεί πραγματικά τρομακτικό ενδεχόμενο. [1] Will Eisner, Συμβόλαιο με τον Θεό, μτφρ. Βαρβάρα Χατζησάββα, Απόπειρα, Αθήνα 2009. [2] Εκδόθηκαν αρχικά σε δύο τόμους: Maus I: A Survivor’s Tale: My Father Bleeds History (1986) και Maus II: A Survivor’s Tale: And Here My Troubles Began (1991). Το The Complete Maus εκδόθηκε το 1996. Στα ελληνικά κυκλοφόρησαν το 2008: Maus I: Η ιστορία κάποιου που επέζησε: Ο πατέρας μου αιμορραγεί ιστορία Maus II: Η ιστορία κάποιου που επέζησε και εδώ αρχίζουν τα προβλήματά μου, από τις βραχύβιες Zoobus Publications. [3] Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε σε δύο τόμους, μτφρ. Γεωργία Τσάκωνα, Μελίτα Γκουρτσογιάννη, Ηλίβατον 2006. Πηγή

«Woman, Life, Freedom»: 17 Ιρανοί και διεθνείς κομίστες περιγράφουν τον αγώνα για ελευθερία στο Ιράν © Eric Fougere/Corbis via Getty Images Marjane Satrapi: H ιρανή σκιτσογράφος, συγγραφέας και σκηνοθέτρια συντονίζει το comic project «Woman, Life, Freedom». Η Μάρτζι είναι 10 ετών και μεγαλώνει στην Τεχεράνη κατά τη διάρκεια της Ισλαμικής Επανάστασης. Γύρω της ο κόσμος αλλάζει και αυτή προσπαθεί μέσα από τα παιδικά της μάτια να κατανοήσει αυτές τις αλλαγές. Οι κουβέντες της δασκάλας της, τα παιδικά βιβλία που πέφτουν στα χέρια της, τα τηλεοπτικά ρεπορτάζ, όλα αποτελούν ερεθίσματα για τη μικρή Marji η οποία και συμμετέχει όλο και περισσότερο στις συζητήσεις που γίνονται γύρω της. Της αρέσουν οι πατάτες με κέτσαπ, ο ήρωας της είναι ο Μπρους Λι, ενώ έχει έμμονη ιδέα να γίνει η τελευταία προφήτισσα. Μοιράζεται την ιδέα της και τις αρχές που τη συνοδεύουν, με την αγαπημένη της γιαγιά: Όλοι πρέπει να φέρονται σωστά Όλοι πρέπει να λένε μια καλή κουβέντα Όλοι πρέπει να κάνουν καλές πράξεις Όλοι οι φτωχοί πρέπει να τρώνε ένα κοτόπουλο την ημέρα Οι ηλικιωμένοι θα σταματήσουν να υποφέρουν Τα χρόνια περνούν και η Μάρτζι είναι πλέον έφηβη. Το σώμα της υφίσταται αλλαγές που τη ζορίζουν, αποκτά έτσι επαναστατικό και προκλητικό χαρακτήρα. Αναζητά την ανεξαρτησία της. Ωριμάζει, ταυτόχρονα όμως μαθαίνει να συνδυάζει το πάθος της για ελευθερία με τον σεβασμό στην πολιτιστικές παραδόσεις του τόπου της. Σταδιακά, η κοσμοθεωρία της Μάρτζι αλλάζει και γίνεται μέρος της επανάστασης. Ωστόσο, η σύλληψη του θείου της Ανούς για κατασκοπεία θα τη συγκλονίσει. Χάνει σταδιακά την πίστη της, αναρωτιέται πώς ταιριάζει το ελεύθερο πνεύμα της σε μια ολοένα πιο θεοκρατική και καταπιεστική χώρα. Ο πόλεμος με το Ιράκ έχει ως αποτέλεσμα τον θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων συμπατριωτών της, οι απαγορεύσεις και οι περιορισμοί είναι κάτι που δεν ανέχεται. Η οικογένειά της καταλαβαίνει πως η σύγκρουση της Μάρτζι με τις αρχές είναι θέμα χρόνου. Πηγαίνει για σπουδές στη Βιέννη. Το Ιράν που γνώρισε σε μικρή ηλικία είναι πλέον ανυπόφορο. Η Μάρτζι δεν είναι άλλη από τη Marjane Satrapi, συγγραφέα της αυτοβιογραφικής σειράς “Persepolis”. Η Satrapi ένιωθε από πολύ νωρίς το χρέος να γράψει τα απομνημονεύματά της, καθώς εδώ και πολλά χρόνια η συζήτηση για το Ιράν επικεντρώνεται κυρίως στις ενέργειες εξτρεμιστών, με τη φωνή των απλών πολιτών να παραμένει σιωπηλή. Στην εισαγωγή του “Persepolis” γράφει μεταξύ άλλων: «Επίσης δεν θέλω η πατρίδα μου να ξεχάσει εκείνους τους Ιρανούς που έχασαν τη ζωή τους στις φυλακές υπερασπιζόμενοι την ελευθερία, που πέθαναν στον πόλεμο κατά του Ιράκ, που υπέφεραν από διάφορα καθεστώτα ή που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις οικογένειές τους και να τραπούν σε φυγή.» Το κορίτσι εκείνο του Persepolis μεγάλωσε. 24 χρόνια μετά την κυκλοφορία του λογοτεχνικού αυτού αριστουργήματος, η Marjane Satrapi, στα 55 της πλέον, απολαμβάνει τη φήμη μίας εκ των πλέον ευπώλητων συγγραφέων του Ιράν, καθώς και της πρώτης γυναίκας υποψήφιας για Όσκαρ ταινίας κινουμένων σχεδίων μεγάλου μήκους. Τα τελευταία χρόνια δε, έγινε περαιτέρω γνωστή ως η σκηνοθέτιδα του φιλμ “Radioactive”, το οποίο εξιστορεί τη ζωή και καριέρα της Μαρί Κιουρί. Μέσω του έργου της, η Satrapi προσπαθούσε πάντοτε να εξανθρωπίσει του συμπατριώτες της, αντιδρώντας στα στερεότυπα τα οποία παρουσιάζει κατά καιρούς ο δυτικός κόσμος για τη χώρα της. Ταυτόχρονα, απαντούσε πολύ συχνά και με τον τρόπο της στη συνεχή απαίτηση του κοινού για επιστροφή της Μάρτζι. Όπως έλεγε χαρακτηριστικά «το κοριτσάκι αυτό μεγάλωσε». Ωστόσο, ο θάνατος της Mahsa Amini, το 2022, ήταν ένα γεγονός αρκετό για να κάνει τη Satrapi να ασχοληθεί ξανά με το σχέδιο. Η Amini πέθανε σε ηλικία 22 ετών, τρεις ημέρες μετά τη σύλληψή της από την ιρανική αστυνομία ηθών, επειδή δεν φορούσε τη μαντίλα της με τον τρόπο που προβλέπει ο αυστηρός ενδυματολογικός κώδικας που επιβάλλεται στις γυναίκες στο Ιράν. Marjane Satrapi, σελίδα από το βιβλίο «Woman, Life, Freedom» Η Marjane Satrapi συντονίζει το project «Woman, Life, Freedom» Το “Woman, Life, Freedom” είναι ένα project που συντονίζεται από τη Satrapi και αποτελεί ένα συλλογικό βιβλίο, 17 Ιρανών και διεθνών καλλιτεχνών κόμικ. Με τη βοήθεια ερευνητών και ακαδημαϊκών, οι κομίστες περιγράφουν πώς ο θάνατος της Amini οδήγησε στο μεγαλύτερο κύμα λαϊκών διαδηλώσεων στη χώρα, τα τελευταία χρόνια. Οι διαδηλώσεις αυτές ξεκίνησαν λόγω της επιμονής των ιρανικών αρχών για το ότι η Amini πέθανε από φυσικά αίτια. Το project δημιουργήθηκε ώστε να τιμήσει αυτούς τους διαδηλωτές, ανάμεσα στους οποίους υπήρχαν και αρκετοί που εκτελέστηκαν, ενώ δανείζεται τον τίτλο του από το βασικό σύνθημα εκείνων των ημερών, το οποίο και φώναζαν αυτές οι γυναίκες αφαιρώντας και καίγοντας τις μαντίλες τους. © «Woman, Life, Freedom», Marjane Satrapi Σκοπός της συλλογής αυτής είναι η αποτύπωση των γεγονότων ώστε να τα καταλάβει και ο κόσμος που δεν έχει ιδιαίτερη σχέση με την ιρανική ιστορία, καθώς επίσης και η περιγραφή του κοινωνικού και πολιτικού πλαισίου της χώρας, μέσα από τις ιστορίες διαδηλωτών, γυναικών, ανδρών, φοιτητών κ.α. Μέσα στις σελίδες της συλλογής περιγράφονται επίσης οι δολοφονίες και οι φυλακίσεις κατά την αιματηρή καταστολή, οι οποίες είχαν το αντίθετο από το επιθυμητό για τις αρχές αποτέλεσμα, καθώς εξάπλωσαν το κύμα της αγανάκτησης σε ολόκληρη τη χώρα. Πηγή: https://www.athensvoice.gr/politismos/vivlio/841740/marjane-satrapi-to-komik-woman-life-freedom-gia-to-iran/

Μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη με αφορμή τη χτεσινή παρουσία της Σατραπί στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών. Η Ακροδεξιά μολύνει την κοινωνία Η διάσημη Ιρανή κομίστα, Μαρζάν Σατραπί, σχεδιάστρια, ζωγράφος και σκηνοθέτις ήρθε στην Αθήνα από τη Γαλλία, όπου ζει εξόριστη, και μίλησε στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση | EPA / CLAUNDIO ONORATI Συντάκτης: Βένα Γεωργακοπούλου Μας γείωσε λιγουλάκι η Μαρζάν Σατραπί, όλες εμάς που πήγαμε χθες βράδυ να την ακούσουμε στη Στέγη με το γκράφικ νόβελ της «Περσέπολις» στις καρδιές μας και την ιρανική μαντίλα να μας κάθεται στο στομάχι. Ούτε πολιτικά συνθήματα ούτε πύρινη καταδίκη των μουλάδων ούτε τίποτα το μονόπλευρο και μαύρο-άσπρο. Μόνο απλότητα, ανθρωπιά, αλήθεια και χιούμορ από μια πληθωρική, τρομερά εκφραστική, αθυρόστομη, αστεία και σοφή 47χρονη πια γυναίκα, που μας κάνει παρέα εδώ και χρόνια. Το 2000 κυκλοφόρησε στη Γαλλία το κόμικς που την καθιέρωσε αστραπιαία, για μια μικρούλα που ζει την ισλαμική επανάσταση στην Τεχεράνη και καθόλου δεν της αρέσει. Εγινε και υπέροχη ταινία, που παίχτηκε σε όλο τον κόσμο και ενόχλησε τους μουλάδες. Ακολούθησαν πολλά και θαυμαστά στον χώρο της τέχνης, βιβλία και ταινίες, μακριά πάντα από την πατρίδα της, το Ιράν. Αν επιστρέψει θα τη συλλάβουν, όπως λέει. Και τελευταία, πέρασε στη σκηνοθεσία ταινιών που δεν βασίζονται σε δικά της κείμενα - ναι, είναι δυνατόν, δείτε το Voices και θα πεισθείτε. Μας γείωσε, αλλά και μας αποζημίωσε συγχρόνως η Γαλλο-ιρανή Μαρζάν Σατραπί, συνομιλώντας με τη δημοσιογράφο Αννα Δαμιανίδη, στην κατάμεστη Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση. Γιατί κάλυψε τα πάντα, από το Ιράν και τις γυναίκες του μέχρι την Ελλάδα και την κρίση της. Ας αρχίσουμε από την τελευταία. «Γινόμουν έξαλλη όταν άκουγα τι λένε για σας. Και μόνο το κοπιράιτ να σας πληρώναμε για το θέατρο που ανακαλύψατε και την Αναγέννηση που γεννήσατε, θα έπρεπε να σας δίναμε δισεκατομμύρια και δισεκατομμύρια ευρώ. Από αντίδραση κι εγώ αποφάσισα να καπνίζω επιδεικτικά μόνο δικά σας τσιγάρα, τα Sante. Κούτες ολόκληρες. Κρίμα που τα κατάργησαν», είπε. Πάμε τώρα στο θέμα του Ιράν και των γυναικών του, στο οποίο επέμενε πολύ και η φεμινίστρια Δαμιανίδη. «Κατ' αρχάς, δεν θεωρώ τον εαυτό μου εκπρόσωπο των νέων του Ιράν, έχω να πατήσω εκεί το πόδι μου πάνω από δεκαεφτά χρόνια», ξεκαθάρισε η Σατραπί. «Παρακολουθώ, φυσικά, τι γίνεται, αλλά σιχαίνομαι και δεν θέλω να ανήκω σε κανενός είδους διασπορά, που ζει με νοσταλγία και χαζές ωραιοποιήσεις του παρελθόντος. Πιστεύω ότι στο Ιράν κάποια στιγμή τα πράγματα θα αλλάξουν, αλλά όχι με τη βία, η βία δεν αλλάζει τίποτα. Χρειάζονται αλλαγές σε βάθος, με ρίζες στην ιρανική κοινωνία. Καμία δικτατορία δεν αντέχει για πολύ, εδώ η Σοβιετική Ενωση με κοτζάμ KGB και κατέρρευσε», είπε. Και φρόντισε να μας απαλλάξει από κάποιες απλουστεύσεις γύρω από το Ιράν. «Επί σάχη, για παράδειγμα, ναι, φορούσαμε μίνι ζιπ, τις πιο κοντές στον κόσμο, όχι φούστες, ζώνες καλύτερα θα τις έλεγα», είπε. «Στη Δύση, όμως, η μίνι φούστα πήγαινε μαζί με ένα ολόκληρο κίνημα, εξέφραζε τη σεξουαλική επανάσταση, οι γυναίκες δήλωναν με αυτήν: "Μπορώ κι εγώ να κάνω σεξ ελεύθερα, όπως ο άνδρας". Εμείς στο Ιράν τις φορούσαμε και συγχρόνως φυλάγαμε την παρθενιά μας περιμένοντας τον γαμπρό. Επί σάχη οι γυναίκες είχαν πολλά δικαιώματα, είναι αλήθεια. Αλλά τι να τα κάνεις όταν έχεις τρία παιδιά, δεν δουλεύεις και θέλεις να πάρεις διαζύγιο; Σήμερα οι Ιρανές έχουν πολύ λιγότερα δικαιώματα, αλλά σπουδάζουν, γεμίζουν τα πανεπιστήμια. Είναι δυναμικές, πεισματάρες και φοβερά αγωνίστριες. Θυμώνω όταν ταυτίζουν το Ιράν με τη Σαουδική Αραβία. Τι σχέση έχουμε με αυτούς; Μια θεία μου 90 χρονώ οδηγεί φορτηγό». Δεν πιστεύει πια στην πολιτική η Μαρζάν Σατραπί, έτσι είπε αυτή που είχε τόσο δυναμικά σταθεί στο πλευρό του Τζαφάρ Παναχί, όταν τον έριξαν οι μουλάδες στη φυλακή. Και πώς θα αλλάξει, λοιπόν, ο κόσμος; «Μόνον αν αλλάξουμε εμείς θα αλλάξει η κοινωνία», απάντησε. Μη βιαστείτε να την πείτε «γλυκανάλατη». Εχει μέσα της θυμό και τσαγανό. «Αν δέρναμε καμιά φορά τους ακροδεξιούς, αν λέγαμε καθαρά και ξάστερα ότι είναι μαλάκες, ίσως κάτι να γινόταν. Γιατί έχεις την Αριστερά, που μας λέει να καταλάβουμε, να αναλύσουμε, να εξηγήσουμε γιατί κάποιοι θεωρούν ότι οι πρόσφυγες είναι "άγρια ζώα", ψηφίζουν τη Μαρίν Λεπέν και τον Ντόναλντ Τραμπ. Ε, δεν θέλω να τους καταλάβω, μολύνουν την κοινωνία με τις ιδέες τους». Η Ευρώπη, όπου ζει, αλλά και οι ΗΠΑ, στις οποίες πηγαινοέρχεται για τα κινηματογραφικά της, την ανησυχούν πολύ. «Η ανθρωπότητα δεν βρίσκεται στην καλύτερη στιγμή της», είπε. «Χωρίς κατανόηση, χωρίς συμπάθεια δεν νοείται κοινωνία. Οταν ήρθα στα 14 χρόνια μου στην Ευρώπη, εντάξει, είχα βίζα, δεν ήμουν παράνομη. »Αλλά κι εγώ από κάποιο πόλεμο και κάποιες βόμβες έφευγα που έπεφταν στην Τεχεράνη. Ηρθα να σωθώ, ούτε να βιάσω κανέναν ούτε να σας πάρω τις δουλειές σας». Πηγή