Κόμικς και Εικονογραφημένα Βιβλία [ Παπαντωνάκης Γεώργιος, Σημειώσεις Μαθήματος: Εισαγωγή στην Παιδική Λογοτεχνία. Θεωρία και Πράξη (2003-04), 2003 ]

[Bonadrug]

Τα κόμικς διδάσκονται πλέον στο πανεπιστήμιο.

Απόσπασμα από τις σημειώσεις του μαθήματος Εισαγωγή στην Παιδική Λογοτεχνία. Θεωρία και Πράξη (2003-04).

Το βάζω κυρίως για την ορολογία που χρησιμοποιεί μπας και χρησιμέψει.

 

 

Κόμικς – Εικονογραφημένα παιδικά βιβλία

Κόμικς

 

Ο Πέτρος Μαρτινίδης πολύ εύστοχα ονομάζει τα κόμικς «εικονογραφήματα» και

«ζωγραφιστή λογοτεχνία» 1 , εξαιτίας της ελκυστικής ζωγραφικής εικόνας, με

σαφείς συχνά υπαινιγμούς. Διαθέτουν μια ιστορία, περιπέτεια και αρκετό χιούμορ

που γοητεύουν ακόμα και τους ενηλίκους. Είναι χαρακτηριστικές οι απόψεις που

διατυπώνει ο Ουμπέρτο Έκο στους Κήνσορες και θεράποντες, καθώς επιχειρεί να

προσεγγίσει ερμηνευτικά και αισθητικά τα κόμικς 2

Η ευρηματικότητα των συγγραφέων κόμικς δε σταμάτησε μόνο στα

ευφυολογήματα και στο χιούμορ, αλλά προχώρησε και στη μετάδοση γνώσεων

(π.χ. οι περιπέτειες του Αστερίξ [Λατινικά] . «Ο Αστερίξ στην Ολυμπία» από

το Φάνη Κακριδή στην αττική διάλεκτο και Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής σε

κωμικογραφήματα των Χρ. Δάλκου και Ν. Κατσέλη. Επίσης, έχουν διασκευαστεί

σε κόμικς γνωστότατα ελληνικά κείμενα (αριστοφανικές κωμωδίες, μύθοι του

Αισώπου, η Πάπισσα Ιωάννα του Ροϊδη [1994] η Φρουτοπία του Ευγένου Τριβιζά.

Επίσης, Ουμπέρτο Έκο: Το όνομα του ρόδου με τίτλο Το όνομα της Μιμόζας και

το Εκκρεμές του Φουκώ με τίτλο Ο Ντόναλτ και το εκκρεμές του Εκόλ).

Θεματογραφία

Η θεματική των κόμικς ποικίλλει και αναφέρεται στην Ψυχολογία, στην

Οικολογία, στη Μουσική, στη χημεία (Ανόργανη Χημεία με κόμικς), στην

Οικονομία του θείου Σκρουτζ και στα Μαθηματικά (Καθημερινή/1994). Γεγονός

είναι ότι σε κάθε περίπτωση τα κόμικς σκοπεύουν να σατιρίσουν τα ελληνικά

πάθη και τα ελαττώματα της ελληνικής φυλής. Με την ευκαιρία της Ευρωπαϊκής

Ένωσης, η Ευρωπαϊκή επιτροπή εξέδωσε δύο κόμικς σε όλες τις επίσημες

γλώσσες της Ε.Ε. , με στόχο να ενημερώσει τους μαθητές κυρίως για την Ε.Ε. Το

πρώτο, με τίτλο Ο πόλεμος του βατόμουρου. Ένα κόμικ για τους νέους σε μια

Ευρώπη ειρηνική χωρίς σύνορα, έχει θέμα την ειρηνική συνύπαρξη των λαών μέσα

στην Ε.Ε. και μέσα από την ιστορία που αναπτύσσεται ο νέος πληροφορείται για

τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε., ενώ στις τελευταίες σελίδες παρέχονται σε ρέον

κείμενο πληροφορίες για την Ε.Ε. Το δεύτερο, με τίτλο Εγώ ο ρατσιστής,

καταγράφει τις προθέσεις της Ε.Ε. να καταπολεμήσει τις διακρίσεις, οι οποίες

στηρίζονται στο φύλο, τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή, τη θρησκεία και τις

πεποιθήσεις, την αναπηρία, την ηλικία και το γενετήσιο προσανατολισμό,

σύμφωνα με το εισαγωγικό σημείωμα. Τέλος, η Τράπεζα της Ελλάδος, στην

προσπάθειά της να βοηθήσει στην προετοιμασία για την κυκλοφορία του ενιαίου

νομίσματος εξέδωσε το κόμικ Ευρωκλής με τίτλο Ευρωγνωσία. Ένα κόμικ για

νέους όλων των ηλικιών, με το οποίο ενημερώνει τον αναγνώστη για το ευρώ.

1 Μαρτινίδης Πέτρος, Συνηγορία της παραλογοτεχνίας, Αθήνα: Πολύτυπο, 1982, σελ. 47 κεξ.

2 Ουμπέρτο Έκο, Κήνσορες και θεράποντες, Αθήνα Γνώση, 1987, σελ. 277-326.

 

Εικονογραφημένο βιβλίο

Με τον όρο εικονογραφημένο βιβλίο στην ελληνική βιβλιογραφία εννοούμε το

σύνολο των εικόνων και άλλων διακοσμητικών κυρίως στοιχείων που εντάσσονται

οργανικά στο κείμενο και έχουν σκοπό να το καταστήσουν ελκυστικότερο και

προσισσότερο ή να το τεκμηριώσουν και να το προεκτείνουν στη σκέψη του

ανθρώπου 3. Θα πρέπει βέβαια να διακρίνουμε το εικονογραφημένο βιβλίο από το

εικονοβιβλίο, το οποίο διακρίνεται στις παρακάτω κατηγορίες 4.

1) Μη-λεκτικά βιβλία (Εικονοβιβλία χωρίς λέξεις)

Τα μη-λεκτικά εικονοβιβλία είναι βιβλία που δεν έχουν καθόλου κείμενο και

παρουσιάζουν το μήνυμά τους μόνο με εικόνες.

2) Εικονοβιβλία (Picture Books)

Εικονοβιβλία είναι εκείνα που βασίζονται σε ένα συνδυασμό εικόνας και αφήγησης,

και τα δύο ως αναπόσπαστα μέρη για ένα ολοκληρωμένο έργο.

3) Εικονοβιβλία με ιστορίες (Picture Story Books).

Μερικοί διαφοροποιούν το εικονοβιβλίο από τον περισσότερο εξειδικευμένο όρο

εικονογραφημένες ιστορίες. Οι τελευταίες έχουν μια καθορισμένη πλοκή, ένα

πρόβλημα που πρέπει να λυθεί και μια αμοιβαιότητα στα γεγονότα. Μια πολύ

χαριτωμένη ιστορία περιέχεται στο εικονοβιβλίο της Μάνιας Καπλάνογλου Η

κουκουβάγια, το σύννεφο και ο Δημήτρης ή στους Πειρατές της Λιμνοχώρας.

4) Βιβλία αντίληψης (Concept Books)

Πρόκειται για βιβλία ιδεών που εξηγούν συχνά σχέσεις. Τα Αναγνωστικά και τα

βιβλία Αριθμητικής είναι δύο από τους πιο δημοφιλείς τύπους των βιβλίων

αντίληψης. Τα Αλφαβητάρια λ.χ. χρησιμοποιούν φωτογραφίες, ή ζωγραφιές, ώστε να

εγείρουν το ενδιαφέρον του παιδιού. Τα βιβλία αριθμητικής πολύ συχνά

χρησιμοποιούν τις ίδιες τεχνικές με αυτές που χρησιμοποιούνται στα Αλφαβητάρια, με

μεγάλη ακρίβεια και σαφήνεια στις εικόνες ώστε τα παιδιά να μπορούν να ελέγχουν

τις ικανότητές τους στον υπολογισμό και στην κατανόηση. Χαρακτηριστικά είναι τα

βιβλία της Μαρίας Μαμαλίγκα Το ΑΒγάτισμα, για την επανάληψη και εμπέδωση της

Αλφαβήτα ή κείμενα του Ευγένιου Τριβιζά για τη διδασκαλία και εμπέδωση των

τεσσάρων πράξεων της Αριθμητικής και του αλφάβητου.

5) Τα βιβλία «Αρχίζοντας Ανάγνωση» (Beginning-to-Read Book)

Πρόκειται για βιβλία με περιορισμένο λεξιλόγιο και ρυθμισμένες ως προς το μήκος

προτάσεις και συνήθεις τίτλους «Μπορώ να διαβάσω», «Διαβάζω μόνος μου» κ.ά.

3 Μπενέκος Αντ. Το εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο, Αθήνα: Δίπτυχο, 198, σελ. 7-81.

4 Glazer Joan, Literature for Young Children, Prentice-Hall, Inc, New Jersey, 19913. σελ. 6-15.

6) Βιβλία με προβλέψιμη την εξέλιξη της ιστορίας (Predictable Books)

Τα βιβλία αυτά έχουν μια δομή που επιτρέπει στα παιδιά να προμαντεύουν με

κάποια ασφάλεια τι θα συμβεί στη συνέχεια. Είναι πολύτιμα για ποικίλους λόγους:

• ενθαρρύνουν τα παιδιά να συμμετέχουν στη δράση και

• μπορούν να προκαλέσουν το ενδιαφέρον ώστε τα παιδιά να αρχίζουν να

διαβάζουν με φυσικό τρόπο. Ονομάζονται και «Τεράστια βιβλία (Big

Books)».

7) Βιβλία με κεφάλαια (Chapters Books)

Τα Chapters Books, όπως δηλώνει και το ίδιο το όνομά τους, είναι βιβλία με

κεφάλαια. Η εξωτερική μορφή έχει ενδιαφέρον για τα παιδιά της πρώτης βαθμίδας,

γιατί τα εφοδιάζουν με μια μετάβαση ανάμεσα στα εικονοβιβλία και στις νεανικές

νουβέλες. Σε σχέση με τα εικονοβιβλία οι ιστορίες είναι εκτενέστερες και κυριαρχεί

το κείμενο.

Β) Εικονογραφημένα βιβλία (Illustrated Books)

Τα Εικονογραφημένα βιβλία δίνουν μεγαλύτερο βάρος στο κείμενο από ό,τι στην

εικονογράφηση, για να μεταδώσουν την ιστορία. Η εικονογράφηση εμπλουτίζει την

αφήγηση, αλλά είναι εύκολο να καταλάβει αρκετά καλά κανείς την ιστορία και χωρίς

τις εικόνες.

Σημασία του εικονοβιβλίου-εικονογραφημένου βιβλίου

Το εικονογραφημένο βιβλίο δίνει την ευκαιρία στο παιδί να συνδέσει τις δικές

του εμπειρίες με το περιεχόμενο του εικονογραφημένου βιβλίου και να εκτονωθεί

καθώς έρχεται σε επαφή με τις σαγηνευτικές εικόνες του εικονογραφημένου βιβλίου.

Ύστερα απ’ αυτά, μπορούμε να πούμε ότι η παιδαγωγική σημασία του

εικονογραφημένου βιβλίου εντοπίζεται στα εξής σημεία: Τα εικονογραφημένα

βιβλία:

1) παροτρύνουν τα παιδιά να διαμορφώσουν στη συνέχεια τις δικές τους εικόνες,

ώστε να αναπτύξουν τη δημιουργική φαντασία τους παράλληλα με τη

πρωτοβουλιακή δράση.

2) Παρέχουν πρότυπα για άλλους τρόπους ζωής, επομένως εναλλακτικές λύσεις

αντιμετώπισης καταστάσεων.

3) Παρέχουν με το δικό τους ξεχωριστό εποπτικό τρόπο τις πρώτες γνώσεις, οι

οποίες αργότερα θα εμπλουτιστούν και θα επιβεβαιωθούν με τα βιβλία

γνώσεων και τα σχολικά εγχειρίδια.

4) Αναπτύσσουν το συναισθηματικό τους κόσμο, καθώς επίσης και τη

φαντασία.

5) Επειδή τα βιβλία αυτά παρουσιάζουν μια αισιόδοξη όψη της ζωής, χαρίζουν

τη χαρά, την ελπίδα και την αισιοδοξία στα παιδιά, ασκεί την

παρατηρητικότητά του και την αντιληπτικότητά του.

Η κοινωνική λειτουργία των εικονογραφημένων βιβλίων είναι αναμφισβήτητη,

γιατί, καθώς παρουσιάζουν κοινωνικούς ρόλους, τα παιδιά μυούνται σ’ αυτούς,

διαμορφώνουν κοινωνικές αξίες, συμπεριφορές, νοοτροπίες και τους ποικίλους

κώδικες. Θα πρέπει απλώς, όταν συστήνουμε τα βιβλία αυτά, να προσέξουμε μήπως

το κοινωνικό στοιχείο φτάνει ως την περιοχή της πολιτικής μύησης και προπαγάνδας.

Εκτός από τα εικονογραφημένα κείμενα που προσεγγίσαμε σύντομα, υπάρχει και το

βιβλίο-κείμενο από το οποίο οι εικόνες είτε απουσιάζουν εντελώς είτε είναι

περιορισμένες.

[gkosk]

Πολύ καλό άρθρο.