«Όταν έφυγαν τ’ αγάλματα» [Νανούρη Κατερίνα, haniotika-nea.gr, 14/12/2025]

[nikolas12]

 

Το εφηβικό µυθιστόρηµα «Όταν έφυγαν τ΄ αγάλµατα» της Αγγελικής ∆αρλάση, δηµοσιεύεται το 2015 από τις εκδόσεις «Μεταίχµιο».

 

Μία αντιπολεµική ιστορία για τη φιλία, την αναζήτηση ταυτότητας, την ενηλικίωση, την ανάγκη διατήρησης της πολιτιστικής κληρονοµιάς, βασισµένη στην πραγµατική ιστορία της απόκρυψης των αρχαιοτήτων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού πολέµου. Έκτοτε, το βιβλίο έχει γίνει παράσταση στον Αρχαιολογικό χώρο της Κορίνθου το 2024, και τον Νοέµβριο του 2025 το αγαπηµένο µυθιστόρηµα διασκευάζεται ως graphic novel από την ίδια, µε την εξαιρετική εικονογράφηση της ∆ήµητρας Νικολαΐδη.

 

Η ΠΛΟΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

 

Η ιστορία εκτυλίσσεται στην Αθήνα λίγο πριν και κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Κεντρική ηρωίδα είναι ένα µικρό κορίτσι που ζει κοντά στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και παρατηρεί καθηµερινά τα αγάλµατα από κοντά, µιας και η µητέρα της εργάζεται εκεί. Όταν αρχίζει ο πόλεµος, τα αγάλµατα «εξαφανίζονται», καθώς µεταφέρονται κρυφά για να σωθούν. Το κορίτσι, αν και δεν κατανοεί πλήρως τι συµβαίνει, νιώθει βαθιά την απουσία τους και βιώνει την αλλαγή της πόλης µέσα από το βλέµµα της παιδικής αθωότητας. Η πλοκή εξελίσσεται σαν ένα ταξίδι ενηλικίωσης µέσα στη σκοτεινή εποχή του πολέµου, όπου η αναζήτηση της ελπίδας γίνεται κεντρικό µοτίβο.

 

Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΑΓΑΛΜΑΤΩΝ

 

Το κόµικς βασίζεται σε πραγµατικά γεγονότα: κατά τον Β΄ Παγκόσµιο Πόλεµο, η Ελλάδα έπρεπε να προστατεύσει τους αρχαιολογικούς της θησαυρούς από τους βοµβαρδισµούς και τη λεηλασία. Οι αρχαιολόγοι, οι εργαζόµενοι των µουσείων και εθελοντές συνεργάστηκαν µυστικά για να θάψουν ή να µεταφέρουν τα πιο πολύτιµα γλυπτά σε υπόγειες αποθήκες, σπηλιές ή σφραγισµένους θαλάµους µέσα στα ίδια τα µουσεία. Με υπουργική απόφαση συστάθηκε η Επιτροπή Απόκρυψης και Ασφάλισης των εκθεµάτων του, µε επικεφαλής τρεις Αρεοπαγίτες και µέλη τον γραµµατέα της Αρχαιολογικής Εταιρείας Γεώργιο Οικονόµο, τον προσωρινό διευθυντή του µουσείου Αναστάσιο Ορλάνδο, τον καθηγητή Σπυρίδωνα Μαρινάτο, τους εφόρους Γιάννη Μηλιάδη και Σέµνη Καρούζου, την επιµελήτρια Ιωάννα Κωνσταντίνου και ορισµένους µηχανικούς και αρχιτέκτονες του υπουργείου. Στην οµάδα προστέθηκαν και εθελοντές, όπως ο διευθυντής του Αυστριακού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Otto Walter, ο Βρετανός αρχαιολόγος Allan Wace και o ακαδηµαϊκός Σπύρος Ιακωβίδης, που ήταν τότε πρωτοετής φοιτητής Αρχαιολογίας. Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στήθηκαν τεράστιοι λάκκοι στους οποίους τα αγάλµατα τυλίχθηκαν προσεκτικά και φυλάχτηκαν µέχρι το τέλος του πολέµου. Αυτή η οργανωµένη επιχείρηση διάσωσης θεωρείται µία από τις πιο επιτυχηµένες προσπάθειες προστασίας πολιτιστικής κληρονοµιάς στην Ευρώπη.

 

 

Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΚΟΡΙΤΣΙΟΥ ΜΕ ΤΑ ΑΓΑΛΜΑΤΑ

 

Η σχέση του κοριτσιού µε τα αγάλµατα λειτουργεί ως γέφυρα ανάµεσα στην πραγµατικότητα και στη φαντασία. Για την ηρωίδα, τα αγάλµατα δεν είναι απλά πέτρινα αντικείµενα· είναι φίλοι, φύλακες και βουβοί συνοµιλητές. Στις καθηµερινές της επισκέψεις τα παρατηρεί, τους µιλάει και δηµιουργεί µαζί τους έναν δικό της εσωτερικό κόσµο. Μάλιστα, η ηρωίδα έχει µια µικρή αναπηρία στο χέρι της, για την οποία λοιδορείται. Έτσι, τα αγάλµατα λειτουργούν ως καθρέφτης της δικής της εµπειρίας. Βλέπει σε αυτά όχι την ατέλεια, αλλά την οµορφιά της σταθερότητας, την αξιοπρέπεια της διαφορετικότητας και την αθόρυβη αντοχή. Όπως εκείνα στέκονται αγέρωχα µέσα στον χρόνο, έτσι κι εκείνη µαθαίνει να αναγνωρίζει τη δική της αξία, να αντιλαµβάνεται ότι η η αναπηρία της δεν µειώνει τη δύναµή της. Όταν τα αγάλµατα «φεύγουν», το κορίτσι βιώνει µια βαθιά αίσθηση απώλειας, σαν να χάθηκαν κοµµάτια της ίδιας της ζωής της. Η επιστροφή τους, µετά τον πόλεµο, συµβολίζει την αποκατάσταση της ισορροπίας και της ελπίδας — µια ήσυχη υπόσχεση ότι ακόµα και στις πιο δύσκολες εποχές, κάτι όµορφο µπορεί να επιζήσει.

 

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΖΩΝΤΑΝΕΥΕΙ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΚΑΡΕ

 

Η εικονογράφηση της ∆ήµητρας Νικολαΐδη συνοµιλεί ουσιαστικά µε το κείµενο της Αγγελικής ∆αρλάση. Με απαλές γραµµές και µια χρωµατική παλέτα που εναλλάσσει τη ζεστασιά της παιδικής οπτικής µε τις σκοτεινές αποχρώσεις του πολέµου, το κόµικς δηµιουργεί ένα έντονα συναισθηµατικό κλίµα. Τα αγάλµατα απεικονίζονται µε µια ιδιότυπη ζωντάνια που επιτρέπει στον αναγνώστη να κατανοήσει γιατί το κορίτσι τα νιώθει τόσο κοντά της. Οι σκηνές της Αθήνας της εποχής είναι λεπτοµερείς, αποδίδοντας την ιστορική πραγµατικότητα χωρίς να χάνεται η ποιητική ατµόσφαιρα. Η εικόνα γίνεται έτσι βασικό εργαλείο αφήγησης και όχι απλώς συνοδευτικό του κειµένου.

 

Η Αγγελική ∆αρλάση γράφει στον επίλογο του κόµικς για τους λόγους που την έκαναν να διηγηθεί αυτή την ιστορία: «Εκείνοι οι απλοί, καθηµερινοί άνθρωποι υπερέβησαν τον εαυτό τους σε αυτή την επική επιχείρηση, για να κάνουν ό,τι έκαναν και οι πρόγονοί τους σε αντίστοιχους πολέµους της αρχαιότητας και που πάντα κάνουν οι άνθρωποι σε καιρό πολέµου· κρύβουν ό,τι θεωρούν πολύτιµο και άξιο να διασωθεί. ∆εν µπορούσαν να είναι καν σίγουροι ότι θα ζούσαν για να το δουν να έρχεται και πάλι στο φως· θα το έβρισκαν όµως οι επόµενες γενιές».

 

Πηγή