Search the Community

Στις 15 Ιουνίου 1927 γεννήθηκε ο Ούγκο Πρατ, ο δημιουργός του Κόρτο Μαλτέζε, ενός από τους πιο αναγνωρίσιμους ήρωες των ευρωπαϊκών κόμικς. Με αφορμή την επέτειο της γέννησής του, θυμόμαστε τον ναύτη με το σκουλαρίκι, το πλάγιο χαμόγελο και την αλλεργία σε κάθε είδους σύνορο. Ο Κόρτο Μαλτέζε δεν μπήκε στα κόμικς σαν συνηθισμένος ήρωας περιπέτειας. Δεν είχε την αγωνία να σώσει τον κόσμο, να αποδείξει την ανδρεία του ή να φτάσει πρώτος στον θησαυρό. Έμοιαζε περισσότερο με άνθρωπο που περνούσε από τις ιστορίες, τις άκουγε, τις σχολίαζε με μισό χαμόγελο και συνέχιζε το ταξίδι του. Ο Ούγκο Πρατ, που γεννήθηκε στις 15 Ιουνίου 1927 στο Ρίμινι και πέρασε τα παιδικά του χρόνια στη Βενετία, δημιούργησε το 1967 έναν από τους πιο ιδιαίτερους χαρακτήρες της ευρωπαϊκής ένατης τέχνης: τον Κόρτο Μαλτέζε, έναν ναύτη γεννημένο στη Μάλτα, κοσμογυρισμένο, ειρωνικό, τυχοδιώκτη με τρόπους κυρίου και βλέμμα ανθρώπου που έχει δει πολλά περισσότερα από όσα λέει. Η πρώτη του μεγάλη εμφάνιση ήρθε με την «Μπαλάντα της Αλμυρής Θάλασσας», την ιστορία που θεωρείται η αρχή του μύθου του Κόρτο Μαλτέζε και δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1967. Η περιπέτεια κινείται στον Ειρηνικό, λίγο πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, με πειρατές, συμφέροντα, χαμένες οικογένειες, παράξενους συμμάχους και εκείνη τη θαλασσινή ατμόσφαιρα που έγινε σήμα κατατεθέν του Πρατ. Ένας ναύτης χωρίς πατρίδα, αλλά με δικό του κώδικα Ο Κόρτο είναι από τους ήρωες που δεν εξηγούνται εύκολα. Μαλτέζος, Βρετανός στο ύφος, Μεσογειακός στο βλέμμα, πολίτης όλων των λιμανιών και κανενός κράτους. Ταξιδεύει από την Καραϊβική και τη Βενετία μέχρι την Αφρική, τη Σιβηρία και τη Λατινική Αμερική, μπλέκει με επαναστάτες, μυστικιστές, στρατιώτες, χαρτοπαίκτες, ποιητές, φυγάδες και γυναίκες που συνήθως ξέρουν περισσότερα απ’ όσα δείχνουν. Δεν είναι ακριβώς καλός με τον απλό τρόπο. Έχει όμως μια προσωπική ηθική. Στέκεται συχνά δίπλα στους χαμένους, στους κυνηγημένους, στους ανθρώπους που η Ιστορία σπρώχνει στην άκρη. Μπορεί να αναζητά θησαυρούς, όμως ο πραγματικός του πλούτος είναι η ελευθερία του. Δεν ανήκει σε στρατόπεδα. Δεν γοητεύεται από σημαίες. Δεν εμπιστεύεται πολύ τους ισχυρούς. Και συνήθως φεύγει πριν τον προλάβει η βεβαιότητα. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που ο Κόρτο άντεξε. Δεν γέρασε σαν παλιός ήρωας περιπέτειας. Έμεινε κάπως άχρονος, επειδή δεν στηρίχθηκε μόνο στη δράση. Στηρίχθηκε στην ατμόσφαιρα, στον υπαινιγμό, στη σιωπή, στην αίσθηση ότι κάθε ταξίδι κρύβει μια ιστορία που δεν θα ειπωθεί ποτέ ολόκληρη. Ο Πρατ έκανε τα κόμικς πιο λογοτεχνικά Ο Ούγκο Πρατ δεν σχεδίαζε απλώς περιπέτειες. Έχτιζε κόσμους. Τα κόμικς του έχουν ιστορική έρευνα, λογοτεχνικές αναφορές, πολιτική σκιά, γεωγραφία, μύθους, λαϊκές παραδόσεις και μια μόνιμη αίσθηση ότι ο αναγνώστης ταξιδεύει σε πραγματικούς και φανταστικούς χάρτες μαζί. Ο Κόρτο Μαλτέζε θεωρείται σήμερα μορφή-ορόσημο για το ευρωπαϊκό graphic novel. Η επίσημη σελίδα του χαρακτήρα τον περιγράφει ως cult φιγούρα και «λογοτεχνικό θρύλο» του 20ού αιώνα, ενώ η δουλειά του Πρατ αναγνωρίζεται διεθνώς για τον τρόπο με τον οποίο συνδύασε την περιπέτεια με την ιστορική και πολιτισμική πυκνότητα. Σε μια εποχή που τα κόμικς θεωρούνταν ακόμη από πολλούς «παιδικό» ανάγνωσμα, ο Πρατ τα οδήγησε αλλού. Ο ρυθμός του, τα ασπρόμαυρα σχέδια, οι μεγάλες σιωπές, οι διάλογοι που συχνά μοιάζουν περισσότερο με λογοτεχνία παρά με τυπική περιπέτεια, έδωσαν στον Κόρτο μια ιδιαίτερη θέση. Δεν ήταν ήρωας για να τον καταναλώσεις γρήγορα. Ήταν ήρωας για να τον ακολουθήσεις. Η γοητεία του ανθρώπου που δεν μένει πουθενά Υπάρχει κάτι βαθιά ελκυστικό στον Κόρτο Μαλτέζε. Ίσως επειδή είναι από τους χαρακτήρες που κουβαλούν μια φαντασίωση ελευθερίας χωρίς να γίνεται καρικατούρα. Έχει θάλασσα, ταξίδι, κίνδυνο, γυναίκες, φίλους και εχθρούς, αλλά και μοναξιά. Πολλή μοναξιά. Δεν είναι ο άνθρωπος που φτάνει κάπου για να ριζώσει. Είναι ο άνθρωπος που φτάνει κάπου για να ξαναφύγει. Στις ιστορίες του Πρατ, τα λιμάνια δεν είναι προορισμοί. Είναι περάσματα. Οι συναντήσεις έχουν βάρος ακριβώς επειδή μπορεί να μην επαναληφθούν. Οι έρωτες μένουν συχνά μετέωροι. Οι φιλίες δοκιμάζονται από τον χρόνο, την απόσταση, την προδοσία και την Ιστορία. Γι’ αυτό ο Κόρτο παραμένει γοητευτικός. Έχει κάτι από τον παλιό τυχοδιώκτη, αλλά και κάτι πολύ σύγχρονο: την ανάγκη να μη χωρέσει πλήρως πουθενά. Να κρατήσει την ειρωνεία του, την απόστασή του, το δικό του μέτρο απέναντι στον κόσμο. Ένας ήρωας για όσους αγαπούν τους χάρτες Ο Κόρτο Μαλτέζε είναι ίσως ο ιδανικός ήρωας για όσους κοιτούν χάρτες και σκέφτονται ιστορίες. Κάθε τόπος στα άλμπουμ του Πρατ έχει μνήμη. Η θάλασσα δεν είναι σκηνικό, είναι τρόπος ζωής. Οι πόλεις έχουν μυστικά. Τα σύνορα υπάρχουν για να παραβιάζονται. Οι άνθρωποι συναντιούνται επειδή η Ιστορία τους έριξε στο ίδιο σημείο την ίδια στιγμή. Με αφορμή τη γέννηση του Ούγκο Πρατ, στις 15 Ιουνίου, ο Κόρτο Μαλτέζε αξίζει μια επιστροφή όχι μόνο ως νοσταλγικός ήρωας των κόμικς, αλλά ως φιγούρα που εξακολουθεί να λέει κάτι για τη γοητεία της περιπλάνησης. Σε έναν κόσμο που μετρά τα πάντα, οργανώνει τα πάντα, καταγράφει τα πάντα, ο Κόρτο παραμένει ένας άνθρωπος που κινείται λίγο έξω από το κάδρο. Με το ναυτικό του καπέλο, το σκουλαρίκι, το τσιγάρο, το κοφτερό βλέμμα και εκείνη τη μόνιμη αίσθηση ότι ξέρει κάτι που δεν θα μας πει ποτέ, συνεχίζει να ταξιδεύει. Όχι επειδή ψάχνει απλώς την επόμενη περιπέτεια. Επειδή για κάποιους ήρωες, η πραγματική πατρίδα είναι πάντα η αναχώρηση. Και το σχετικό link...

Όταν είναι παθιασμένοι μαζί σου ο Γούντι Άλεν, ο Τιμ Μπάρτον, ο Φρανσουά Μιτεράν και ο Ουμπέρτο Έκο, τότε μάλλον έχεις αφήσει το διαχρονικό αποτύπωμά σου στον πολιτισμό. Μάλιστα, ο τελευταίος φέρεται να έχει δηλώσει ότι «όταν θέλω να χαλαρώσω, διαβάζω δοκίμια του Ενγκελς, όταν όμως θέλω να διαβάσω κάτι σοβαρό, διαβάζω Κόρτο Μαλτέζε». Ο λόγος για τον Ούγκο Πρατ (Hugo Eugenio Pratt), τον δημιουργό του Κόρτο Μαλτέζε, του πιο διάσημου και ρομαντικού ναυτικού στην ιστορία των κόμικ, που έφυγε από τη ζωή πριν από 22 χρόνια στις 20 Αυγούστου 1995. Ο 20ος αιώνας υπήρξε ο αιώνας των πιο αιματηρών πολέμων στην ιστορία της ανθρωπότητας. Μια εποχή που στο πρώτο μισό της -και ιδιαίτερα μετά το 1914- χάραξε με πιο βαθιές γραμμές τα σύνορα μεταξύ των κρατών και υποδαύλισε εθνικισμούς και ανταγωνισμούς που αφάνισαν πληθυσμούς και άφησαν βαριά τραύματα στις κοινωνίες. Σε αυτή την περίοδο, οι πραγματικοί κοσμοπολίτες περνούσαν τα χερσαία και υδάτινα σύνορα είτε αναγκασμένοι σε διωγμό είτε αναζητώντας την περιπέτεια. Πόσο μάλλον αυτοί που μετέφεραν στα γονίδιά τους τον κοσμοπολιτισμό. Ο Ιταλός Ούγκο Πρατ με αγγλική, εβραϊκή-σεφαρδίτικη και τουρκική καταγωγή, γεννημένος στο Ρίμινι της Ιταλίας και ζώντας μέρος των παιδικών του χρόνων στη Βενετία και στην Αιθιοπία, είναι μία από τις πιο χαρακτηριστικές προσωπικότητες της τέχνης, γιατί τα κόμικ είναι υψηλή τέχνη, που προϋποθέτουν ταυτόχρονα σχέδιο και λόγο, του 20ου αιώνα που ενσαρκώνει την έννοια του κοσμοπολίτη. Και αυτή του την ιδιότητα ο Πρατ την πέρασε με τον πιο αριστουργηματικό τρόπο στον Κόρτο Μαλτέζε. Ο Κόρτο Μαλτέζε, αυτός ο μοναχικός τυχοδιώκτης ναυτικός, που μπορεί να συγκριθεί με τον Τεν Τεν, τον Λούκι Λουκ και τον Αστερίξ, έκανε την εμφάνισή του το 1967, με το πιο δημοφιλές έργο του Πρατ, την «Μπαλάντα της Αλμυρής Θάλασσας». Για να θυμηθούμε τον Αντρέ Μπρετόν όταν μιλούσε για βιβλία, είναι ένα κόμικ που σε ταξιδεύει διαβάζοντας και όχι ένα κόμικ για να το διαβάζεις απλώς ταξιδεύοντας. Σε ταξιδεύει στην «αλμυρή» θάλασσα των λέξεων, της αριστουργηματικής λογοτεχνικής αφήγησης, της ιστορίας, των ηδονών και του μυστικισμού, που εκτυλίσσεται την περίοδο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στα νησιά του Ειρηνικού, εμπνεόμενος από τις ιστορίες του αγαπημένου του δημιουργού Λούις Στίβενσον. Ο δημιουργός περνά στον χαρακτήρα του ναυτικού, με το σκουλαρίκι στο αριστερό αυτί και τη χαρακτηριστική φαβορίτα, στοιχεία που παραπέμπουν λίγο έως πολύ στη ζωή του και τη δική του ιδιοσυγκρασία. Ο Μαλτέζε είναι γιος Άγγλου ναυτικού από την Κορνουάλη και του «Κοριτσιού του Γιβραλτάρ», μιας Ανδαλουσιανής τσιγγάνας πόρνης. Ο Μαλτέζε είναι πια πειρατής, αλλά είναι έντιμος και ακέραιος. Ο Μαλτέζε έχει τη φήμη του μεγάλου εραστή, που οι ερωμένες διαδέχονται η μία την άλλη (αυτό συνέβαινε στην πραγματική ζωή του Πρατ), αλλά τον συναντάμε στη ρομαντική του διάσταση μέσα από τους πλατωνικούς έρωτές του. Όπως ο ίδιος είχε αναφέρει σε συνέντευξή του: «Με τον Κόρτο Μαλτέζε κοιταζόμαστε στα μάτια. Από εκεί ξεκινούν όλα. Μόλις σχεδιάσω το πρόσωπό του και του δώσω ζωή με κοιτάει κατευθείαν στα μάτια και ρωτάει: ‘‘Και τώρα; Τι σκοπεύεις να κάνεις τώρα;’’». Οι περιπλανήσεις, οι παραμονές και η ανάγκη του Πρατ να συνομιλήσει με την ιστορία και τις προσωπικότητές της σε διάφορες εποχές είναι πασίδηλες στον Κόρτο Μαλτέζε. Ο τυχοδιωκτισμός-κοσμοπολιτισμός του ήρωά του έχει, επίσης, ένα βαθιά πολιτικό ή -καλύτερα- διεθνικό υπόβαθρο. Ο Μαλτέζε είναι φίλος με αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της ιστορίας, όπως ο Ρασπούτιν, ενώ συνομιλεί με τον Τζακ Λόντον, τον Αρθούρο Ρεμπό, τον Έρνεστ Χεμινγουέι και τον Έρμαν Έσσε. Από το Ρίμινι μέσω Βενετίας, Αντίς Αμπέμπα, Μπουένος Άϊρες, Παρισιού, Λονδίνου και Ελβετίας, όπου έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Ούγκο Πρατ, θα διαμορφώσει μια περισσότερο ολιστική αντίληψη τόσο για τη ζωή όσο και για τα τεκταινόμενα στον πλανήτη. Απολαμβάνει και απορρίπτει ταυτόχρονα εφήμερες καταστάσεις, όπως κάνει ο ήρωάς του. Στην «Μπαλάντα της Αλμυρής Θάλασσας», που κυκλοφορεί το 1967, ο Πρατ μέσω του Μαλτέζε και της συναρπαστικής ιστορίας του εκφράζει το πνεύμα της αμφισβήτησης που διαπνέει τις δυτικές κοινωνίες και θα εκφραστεί έναν χρόνο αργότερα με τον Μάη του 1968 στη Γαλλία. Αυτό είναι και το μυστικό της μεγάλης επιτυχίας του. Η απήχηση που είχε η ιστορία του Κόρτο Μαλτέζε σε όσους αμφισβητούσαν το κατεστημένο. Έτσι, αυτόματα ο Μαλτέζε, εκτός από τις υπόλοιπες «ταυτότητες» που του προσδίδει ο Πρατ, γίνεται φίλος με τους παντός είδους κατατρεγμένους πέρα και πάνω από έθνη, θρησκείες και φυλές. Ο πολυβραβευμένος Πρατ, μέσω του ιδιόμορφου και πολλές φορές αρμονικά αντιφατικού ήρωά του, θέλει να περάσει το μήνυμα ότι οι άνθρωποι πρέπει να παίρνουν τη ζωή τους στα χέρια τους και να ξεπερνούν τα όρια που τους επιβάλλουν οι άλλοι και αυτές οι απροσδιόριστες έννοιες που λέγονται μοίρα και πεπρωμένο. Όπως ο Κόρτο Μαλτέζε, που, όταν συνειδητοποίησε ότι είχε μικρή «γραμμή ζωής» στην παλάμη του, χάραξε με το ξυράφι μια δική του, όσο την ήθελε ο ίδιος… Και το σχετικό link...