Μαφάλντα: Από διαφημιστικό κόμικ για οικιακές συσκευές, σε αιχμηρή πολιτική σάτιρα [Δημητρίου Σωτηρία, tovima.gr, 29/9/2026]

[Captain Cooper]

Πώς ένα διαφημιστικό σποτ που δεν προβλήθηκε ποτέ γέννησε τη Μαφάλντα; Η ιστορία του δημιουργού της και η απαγόρευση του κόμικ στις δικτατορίες

 

Στις 29 Σεπτεμβρίου 1964, στις σελίδες του αργεντίνικου περιοδικού «Primera Plana», έκανε την πρώτη της εμφάνιση ένα εξάχρονο κορίτσι με φουντωτά μαύρα μαλλιά, τεράστια ανησυχία για το μέλλον της ανθρωπότητας και απέχθεια για τη σούπα.

 

Η Μαφάλντα του Χοακίν Σαλβαδόρ Λαβάδο Τεχόν, γνωστότερου ως Κίνο (Quino), έμελλε να ξεπεράσει πολύ γρήγορα τα όρια ενός ακόμη κόμικ. Οι ιστορίες της συνδυάζουν την παιδική αφέλεια με έναν ενήλικο σαρκασμό και συχνά απαισιόδοξο σχόλιο για την πολιτική, τον πόλεμο, την κοινωνική ανισότητα, τον καταναλωτισμό και τις αντιφάσεις των ενηλίκων.

 

Το πιο παράδοξο είναι ότι η Μαφάλντα δημιουργήθηκε αρχικά, για μια διαφημιστική καμπάνια η οποία δε δημοσιεύτηκε ποτέ.

Ένα κορίτσι που γεννήθηκε για να πουλήσει οικιακές συσκευές

Τριάντα χρόνια μετά την πρώτη εμφάνιση του κόμικ, «ΤΑ ΝΕΑ» της 29ης Ιουλίου 1994 ανατρέχουν στην ιστορία της δημιουργίας της.

 

Όπως έγραφε τότε η εφημερίδα, το 1962 μια εταιρεία οικιακών ηλεκτρικών ειδών απευθύνθηκε στον Κίνο και του ζήτησε να δημιουργήσει ένα διαφημιστικό κόμικ με πρωταγωνιστές μια οικογένεια παιδιών. Ο Αργεντινός σκιτσογράφος σχεδίασε διάφορους χαρακτήρες. Ανάμεσά τους βρισκόταν και η Μαφάλντα. Η διαφημιστική καμπάνια δεν προχώρησε ποτέ. Η ηρωίδα όμως αποδείχθηκε πολύ πιο ανθεκτική από το προϊόν που επρόκειτο να διαφημίσει.

 

Δύο χρόνια αργότερα βρήκε τη θέση της στις σελίδες του αργεντίνικου Τύπου και άρχισε τη δική της, εντελώς ανεξάρτητη πορεία.

 

«ΤΑ ΝΕΑ», 29.7.1994, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»

 

Σε δημοσίευμα των «ΝΕΩΝ» της 1ης Σεπτεμβρίου 2000, ο ίδιος ο Κίνο θυμόταν ότι είχε εμπνευστεί από τα «Peanuts» του Τσαρλς Σουλτς και την «Blondie»:

 

«Μου είχαν ζητήσει να σχεδιάσω μια οικογένεια για να προωθήσω στην αγορά ένα ψυγείο. Εμπνεύστηκα από τα Peanuts (του Τσαρλς Σουλτς) και την Blondie, αλλά τους έδωσα τόσο έντονα λατινοαμερικάνικα χαρακτηριστικά, ώστε γεννήθηκε μια πολύ πιο ανεξάρτητη προσωπικότητα, που επιβίωσε πολλά χρόνια μετά το υπό διαφήμιση προϊόν.

 

»Εξάλλου αυτή η διαφήμιση δεν δημοσιεύτηκε ποτέ».

 

Ένα παιδί που ρωτούσε όσα οι μεγάλοι απέφευγαν να απαντήσουν

 

Η Μαφάλντα δεν ήταν η τυπική παιδική ηρωίδα. «Αμφισβητίας, επιθετική και θρασεία», τη χαρακτήριζαν «ΤΑ ΝΕΑ» της 7ης Απριλίου 1994. Παρακολουθούσε την παγκόσμια κατάσταση, ανησυχούσε για όσα συνέβαιναν γύρω της και έφερνε διαρκώς σε αμηχανία τους γονείς της, οι οποίοι εκπροσωπούσαν έναν περισσότερο συμβιβασμένο, μεσοαστικό κόσμο.

 

Γύρω της σχηματίστηκε σταδιακά μια ολόκληρη μικρογραφία της κοινωνίας. Ο Μανολίτο, γιος καταστηματάρχη, είχε εμμονή με τις επιχειρήσεις και το χρήμα. Η Σουζανίτα ονειρευόταν κυρίως τον γάμο, τα παιδιά και την κοινωνική αποδοχή. Ο Φελίπε ήταν ο ευαίσθητος και μόνιμα αφηρημένος ονειροπόλος. Αργότερα, θα προστεθούν κι άλλοι χαρακτήρες, καθένας με τη δική του στάση απέναντι στον κόσμο.

«ΤΑ ΝΕΑ», 24.7.1989, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»

 

Μέσα από αυτούς ο Κίνο μπορούσε να μεταφέρει στις λίγες εικόνες ενός κόμικ τις συγκρούσεις μιας ολόκληρης εποχής.

Δεν ήταν τα «Peanuts» της Λατινικής Αμερικής

Η σύγκριση της Μαφάλντα με τα «Peanuts» του Τσαρλς Σουλτς ήταν σχεδόν αναπόφευκτη. «ΤΑ ΝΕΑ», ωστόσο, στέκονται περισσότερο στις διαφορές παρά στις ομοιότητες.

Έγραφαν ότι ο Σνούπι, ο Τσάρλι Μπράουν και η παρέα τους κινούνταν σε έναν περισσότερο εσωστρεφή και ψυχολογικό κόσμο. Αντίθετα, η Μαφάλντα και οι φίλοι της είχαν έναν πολύ πιο πολιτικό λόγο. Σχολίαζαν την Ιστορία και επιχειρούσαν να κατανοήσουν όσα συνέβαιναν στην Αργεντινή και στον κόσμο.

 

Ανάλογη ήταν και η ανάγνωση του Ουμπέρτο Έκο.

 

Σε εκδήλωση για τα 30 χρόνια της Μαφάλντα, ο Ιταλός διανοούμενος είχε επισημάνει ότι ο κόσμος της ήταν εντελώς διαφορετικός από εκείνον των «Peanuts». Τα παιδιά του Κίνο συνυπήρχαν με τους ενηλίκους, άκουγαν τις πολιτικές συζητήσεις τους και προσπαθούσαν να καταλάβουν έναν κόσμο «χαρακτηριστικά αργεντίνικο» αλλά ταυτόχρονα, όπως σημείωνε, πολύ ευρωπαϊκό. Ίσως γι’ αυτό η Μαφάλντα ταξίδεψε τόσο εύκολα πέρα από τα σύνορα της Αργεντινής.

 

«ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 12.8.1992, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»

Η Μαφάλντα απέναντι στις δικτατορίες

Η διάδοσή της στην Ευρώπη συνέπεσε με μια περίοδο έντονων πολιτικών και κοινωνικών αναταράξεων.

 

Στην Ιταλία, το πρώτο άλμπουμ της κυκλοφόρησε σε μια εποχή κατά την οποία η νεολαία αμφισβητούσε ανοιχτά το κατεστημένο και είχε τον χαρακτηριστικό τίτλο «Μαφάλντα, η αμφισβητίας». Στην Ισπανία του Φράνκο, αντιθέτως, η πρώτη έκδοση έφερε την ένδειξη «Μόνο για ενήλικες». Σε δημοσίευμα των «ΝΕΩΝ» της 7ης Απριλίου 1994 αναφέρεται επίσης ότι η Μαφάλντα είχε απαγορευτεί στη Χιλή του Πινοσέτ.

 

Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί ένα κορίτσι που ρωτούσε επίμονα για την ειρήνη, την πολιτική εξουσία και τις κοινωνικές ανισότητες μπορούσε να θεωρηθεί περισσότερο ενοχλητικό από όσο υποδήλωνε η παιδική του εμφάνιση.

Γιατί ο Κίνο αποφάσισε να τη σταματήσει

Η πορεία της Μαφάλντα ως τακτικού κόμικ ολοκληρώθηκε το 1973. Ο Κίνο δεν επέλεξε να συνεχίσει επ’ αόριστον έναν χαρακτήρα που είχε ήδη γνωρίσει τεράστια επιτυχία.

 

Χρόνια αργότερα εξηγούσε ότι είχε αρχίσει να αισθάνεται πως επαναλαμβανόταν και ότι ποτέ δε μετάνιωσε για την απόφασή του. Στην ίδια συνέντευξη, που αναδημοσίευαν «ΤΑ ΝΕΑ» της 1ης Σεπτεμβρίου 2000, συνέδεε τη Μαφάλντα με τις μεγάλες προσδοκίες της δεκαετίας του 1960:

 

« “Είχα εναποθέσει τόσες ελπίδες στους Μπητλς… Θα φέρουν τα πάνω κάτω στην Αγγλία, έλεγα στον εαυτό μου, αλλά τίποτε δεν άλλαξε. Ήταν επίσης ο Κέννεντυ, ένας πρόεδρος που έμοιαζε λίγο διαφορετικός. Και όλοι εκείνοι οι νέοι που έκαναν τον Μάη του ’68… Μετά το σύστημα τους έφαγε όλους”.

 

»Ο Κίνο προτίμησε να εξαφανίσει τη Μαφάλντα, παρά να επιτρέψει στο “σύστημα” να αλλοιώσει το ανατρεπτικό της πνεύμα», έγραφε η εφημερίδα.

 

 

«ΤΑ ΝΕΑ», 8.9.2000, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»

«Τι θα έλεγε σήμερα η Μαφάλντα;»

Η ερώτηση ακολούθησε τον δημιουργό της για δεκαετίες. Το 1994, όταν η ηρωίδα του συμπλήρωνε 30 χρόνια ζωής, «ΤΑ ΝΕΑ» αναρωτιούνταν ήδη πώς θα αντιμετώπιζε τη νέα πραγματικότητα.

Ο ίδιος ο Κίνο έβλεπε με απαισιοδοξία αρκετές από τις αλλαγές που είχαν συντελεστεί. Μιλούσε για τον καταναλωτισμό, για την εμμονή με τα καινούργια προϊόντα και για μια κοινωνία στην οποία, όπως πίστευε, οι τύποι ανθρώπων που εκπροσωπούσαν ο Μανολίτο και η Σουζανίτα γίνονταν περισσότεροι από εκείνους που έμοιαζαν στη Μαφάλντα και τον Φελίπε.

 

Κι όμως, η Μαφάλντα δε σταμάτησε να διαβάζεται. Ίσως επειδή οι προβληματισμοί που έθετε δεν εξαρτήθηκαν ποτέ πραγματικά από την εποχή που τις γέννησε. Ο πόλεμος, η ανισότητα, η πολιτική, η καταναλωτική κοινωνία, οι απογοητεύσεις από τους ενηλίκους και η αγωνία για το μέλλον, δυστυχώς παραμένουν.

 

ΠΗΓΗ