Search the Community

Η Γεωργία Ζάχαρη αφηγείται και σχεδιάζει «Ιστορίες από την Αίθουσα Αναμονής», με πρωταγωνίστριες γυναίκες που αντιμετωπίζουν τον καρκίνο και δεν διστάζουν να μοιραστούν τις εμπειρίες τους και την ανάγκη τους για επικοινωνία. Δεν είναι εύκολες οι στιγμές που περιμένεις στον απρόσωπο χώρο ενός νοσοκομείου και ειδικότερα στο σαλονάκι ή τον προθάλαμο μιας ογκολογικής κλινικής για να κάνεις τις εξετάσεις σου, να δεχτείς τη θεραπεία σου, να πάρεις αποτελέσματα, να ενημερωθείς από τους γιατρούς για την υγεία σου, να σε δουν οι νοσοκόμες. Μπορεί να σε περιτριγυρίζουν δεκάδες άνθρωποι αλλά η μοναξιά σε πλακώνει σαν βράχος. Αγωνία, ανησυχία, άτακτες σκέψεις, φόβος αλλά και ελπίδα, αισιοδοξία, δύναμη συνυπάρχουν σε δόσεις που διαρκώς μεταβάλλονται, διαμορφώνοντας μια εύθραυστη ισορροπία. Τις στιγμές αυτές που είσαι τόσο ευάλωτος και νιώθεις ανυπεράσπιστος απέναντι στην ασθένεια, ίσως έχεις ανάγκη περισσότερο από κάθε άλλη φορά να μοιραστείς αυτό που σου συμβαίνει, να ακούσεις άλλους ανθρώπους σαν κι εσένα, να μιλήσεις, να τους αγκαλιάσεις, να κλάψεις και να γελάσεις. Όχι μόνος! Αυτές ακριβώς τις στιγμές καταγράφει η Γεωργία Ζάχαρη στο «Ιστορίες από την Αίθουσα Αναμονής – ένα κόμικς για τις γυναίκες με καρκίνο» (εκδόσεις Μεταίχμιο, 136 σελίδες) στο πλαίσιο του πολυδιάστατου έργου του μη κερδοσκοπικού οργανισμού «Eyes of Light – Φορέας Τέχνης στην Υγεία». Το Eyes of Light, από το 2019, αξιοποιεί την τέχνη για να ενισχύσει την ποιότητα ζωής και την ευεξία ανθρώπων που αντιμετωπίζουν ποικίλα προβλήματα υγείας. Για να το επιτύχει «σχεδιάζει και υλοποιεί προγράμματα στα οποία η τέχνη γίνεται πηγή αντοχής και νοήματος, χώρος φροντίδας, ελπίδας και σύνδεσης, για άτομα με σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος», επισημαίνει στον πρόλογό της η Δήμητρα Ερμείδου. Στο πλαίσιο ενός τέτοιου προγράμματος που ξεκίνησε το 2021, προσκλήθηκαν γυναίκες με εμπειρία από τον καρκίνο να μοιραστούν τις ιστορίες τους μέσω συνεντεύξεων. Συλλέχθηκαν 25 τέτοιες ιστορίες και σε αυτές βασίστηκε το πιλοτικό κόμικς με τίτλο «Ιστορίες από την Αίθουσα Αναμονής» του 2022 στο οποίο ξεδιπλώνονται οι φόβοι τους στο άκουσμα και το πρώτο σοκ της διάγνωσης, η αγωνία τους μπρος στον καθρέφτη και τις σταδιακές αλλαγές στο σώμα τους, η σχέση τους με τους γιατρούς και τα μέλη των οικογενειών τους, οι οδυνηρές αλλά και οι ευχάριστες ειδήσεις για την εξέλιξη της υγείας τους κ.ά. Αυτή η πιλοτική έκδοση τυπώθηκε σε μικρό αριθμό αντιτύπων και διανεμήθηκε δωρεάν σε γυναίκες με καρκίνο και επαγγελματίες υγείας που τις υποστήριζαν. Το υλικό όμως ήταν τόσο πλούσιο και ενδιαφέρον που έπρεπε να διοχετευτεί σε μεγαλύτερα δίκτυα. Έτσι, το φθινόπωρο του 2023, γεννήθηκε η ψηφιακή δράση «Ένα webcomic για τις γυναίκες με καρκίνο» με στόχο αυτές οι ιστορίες να φτάσουν σε περισσότερους ανθρώπους. Η Γεωργία Ζάχαρη, ιστορικός τέχνης της ΑΣΚΤ και βραβευμένη δημιουργός κόμικς, έχει ένα ιδιαίτερο ταλέντο να μεταδίδει συναισθήματα και στο συγκεκριμένο βιβλίο το επιτυγχάνει με απόλυτο τρόπο. Το είχε κάνει με την ίδια επιτυχία και στα δύο βιβλία της Άλκης Ζέη που μετέφερε σε κόμικς με τη συνεργασία της Στέλλας Στεργίου («Το Καπλάνι της Βιτρίνας» και «Κοντά στις Ράγιες») και το επαναλαμβάνει με ενσυναίσθηση, κατανόηση και αγάπη προς τις πρωταγωνίστριές της, τις «γυναίκες με καρκίνο». Τα graphic medicine, κόμικς με θέματα που αφορούν τη σωματική και ψυχική υγεία, είναι άλλωστε τα τελευταία χρόνια ένα διακριτό και ιδιαίτερα δημοφιλές είδος της ένατης τέχνης για ενηλίκους αλλά και νεότερους αναγνώστες και χρησιμοποιούνται για ποικίλους σκοπούς. Από το «Epileptic» του David B μέχρι το «Marbles» της Elen Forney έχουν κυκλοφορήσει δεκάδες τέτοια έργα, ανάμεσά τους και πολλά που αφορούν τον καρκίνο, όπως το «Our Cancer Year» των Harvey Pekar, Joyce Brabner και Frank Stack, το «Mom’s Cancer» του Brian Fies, το «Lisa’s Story» του Tom Batiuk και το «Η Αλίσια στη Χώρα των Μικρών Θαυμάτων» των Isabel Franc και Susanna Martin (εκδ. Anubis). Όλα τους, όπως και οι «Ιστορίες από την Αίθουσα Αναμονής», έργα για να κατανοήσουμε καλύτερα μια σοβαρή ασθένεια που μας αφορά όλους και να την αντιμετωπίσουμε όσο πιο αποτελεσματικά γίνεται μαζί με άλλους ανθρώπους και όχι μόνοι μας και κλεισμένοι στους εαυτούς μας. Και το σχετικό link...

Το νέο κόμικ της Γεωργίας Ζάχαρη πραγματεύεται όλα όσα σκέφτονται, ονειρεύονται, συζητούν και απασχολούν τις γυναίκες με καρκίνο, αλλά τα οποία δεν συζητάμε ποτέ. Πριν από τέσσερα χρόνια η οργάνωση Eyes of Light ξεκίνησε με την δημιουργό κόμικ, Γεωργία Ζάχαρη, μια προσπάθεια για να φτιάξει ένα κόμικ για τις γυναίκες με καρκίνο. Μετά από 25 προσωπικές συνεντεύξεις, δύο focus groups και αμέτρητες ώρες έρευνας και δουλειάς, το όραμα άρχισε να ζωντανεύει μέσα από την γραφίδα της ταλαντούχας Γεωργίας. Το 2022 προέκυψε ένα πιλοτικό κόμικ που διανεμήθηκε δωρεάν σε ασθενείς και επαγγελματίες υγείας, ενώ βραβεύτηκε και ως Καλύτερο Ένθετο 2024 στα Ελληνικά Βραβεία Κόμικς. Οι ηρωίδες συναντιούνται σε μια φανταστική αίθουσα αναμονής ενός ογκολογικού νοσοκομείου και μοιράζονται τις εμπειρίες, τις ανησυχίες και τα όνειρά τους. Ανάμεσα στις σελίδες δε, υπάρχουν και μικρές δημιουργικές ασκήσεις που προσκαλούν τον αναγνώστη να στοχαστεί για την δική του ζωή, να αναγνωρίσει τα συναισθήματά του, να χρωματίσει τους στόχους του ως δώρα κάτω από ένα χριστουγεννιάτικο δέντρο κ.ο.κ. Το υλικό που συγκεντρώθηκε από τις συνεντεύξεις ήταν τόσο μεγάλο που έτσι γεννήθηκε και ένα webcomic που δημοσιεύονταν κάθε εβδομάδα. Τελικά πάνω σε αυτό το κόμικ αλλά και στα webcomics χτίστηκε το «Ιστορίες από την αίθουσα αναμονής» που εκδόθηκε από το Μεταίχμιο, ένα συγκλονιστικό βιβλίο που με μεγάλη τρυφερότητα και ευαισθησία αποτυπώνει τις κοινές εμπειρίες των γυναικών που περνούν καρκίνο, φωτίζοντας χωρίς ταμπού κάθε σκέψη και ανησυχία τους. Από το σοκ της διάγνωσης, τις φιλίες στο νοσοκομείο μέχρι τις αλλαγές στο σώμα, τις επιπτώσεις στην σεξουαλικότητα, τις δυσκολίες στις σχέσεις και την ελπίδα για το μέλλον, όλα παρουσιάζονται με αλήθεια και ειλικρίνεια. Συζητήσαμε με την δημιουργό του κόμικ, Γεωργία Ζάχαρη, και μάθαμε για τις ιστορίες των γυναικών που την συγκλόνισαν περισσότερο και αυτόν τον νέο κόσμο που γνώρισε. Το εξώφυλλο του βιβλίου – Πώς φτιάξατε αυτό το κόμικ; Δεδομένου ότι δεν είχα κάποια προσωπική σύνδεση με το θέμα, υπήρχε πολύ έρευνα. Και αυτό είναι και κάτι που με έκανε να θέλω ακόμα περισσότερο να ασχοληθώ με την δημιουργία του κόμικ. Στην αρχή έγινε ένα focus group με καρκινοπαθείς και φροντιστές, μέσα από το οποίο θέλαμε να μάθουμε τι θα ήθελαν εκείνοι να δουν σε ένα τέτοιο κόμικ και τι θέματα θα τους άρεσε να αγγίζαμε. Στην συνέχεια, μαζί με το Eyes of Light, αποφασίσαμε να πάρουμε συνεντεύξεις από 25 γυναίκες από όλη την Ελλάδα, οι οποίες πρόσφατα είχαν περάσει καρκίνο. Μαζί με την Φωτεινή Χριστοδούλου, κοινωνική λειτουργό του Κ.Ε.Φ.Ι., δημιουργήσαμε μια σειρά από ερωτήσεις τις οποίες επιμελήθηκε η ίδια και με βάση αυτές έγιναν προσωπικές συνεντεύξεις με τις γυναίκες. Προσπαθήσαμε να μην είναι μόνο από την Αθήνα οι γυναίκες με τις οποίες θα επικοινωνούσαμε, και έτσι με πολλές συνδεθήκαμε διαδικτυακά. Έχει πολύ μεγάλη διαφορά το να πάρεις τη διάγνωσή σου σε ένα χωριό ενός νησιού από το να βρίσκεσαι στο κέντρο της Αθήνας. Πολλές μας έλεγαν ότι είχαν καθυστερήσει να διαγνωστούν επειδή περίμεναν να έρθουν τα κατάλληλα μηχανήματα, ή τον γιατρό να τους επισκεφθεί. Κάποιες μάλιστα χρειάστηκε να έρθουν στην Αθήνα για να κάνουν θεραπείες. Οι ερωτήσεις που κάναμε είχαν μεγάλο εύρος: από το τι διάγνωση είχαν, πώς ένιωσαν όταν τους μίλησε ο γιατρός, πώς επικοινώνησε ο γιατρός ότι είχαν καρκίνο, μέχρι το τι παρενέργειες είχαν, πως ένιωθαν με τα μαλλιά που έπεφταν και τις αλλαγές σώμα τους. Μπήκαμε επίσης και σε θέματα όπως αν έβλεπαν όνειρα και αν θα παρομοίαζαν με κάποια εικόνα τον καρκίνο. https://www.instagram.com/p/C1edTPLtOIY/ – Πόσο εύκολο ήταν να ανοιχτούν οι γυναίκες; Στις συνεντεύξεις ήμουν μαζί με την κοινωνική λειτουργό, την Φωτεινή, που την γνώριζαν ήδη από τις δράσεις του Κ.Ε.Φ.Ι. και ήταν αρκετά πιο εύκολο. Ακούγοντάς τες είχα την αίσθηση ότι πολλές γυναίκες ήθελαν να μοιραστούν για να βοηθήσουν άλλους ανθρώπους που περνάνε αυτό που πέρασαν εκείνες. Αυτό που μου φάνηκε πιο ενδιαφέρον από όλα ήταν ότι υπήρχε μεγάλη αλλαγή από την πρώτη ερώτηση στην τελευταία. Ξεκινούσαμε λίγο πιο μαζεμένα και σιγά-σιγά ανοίγονταν πάρα πολύ. – Πως προέκυψε η ιδέα να τοποθετηθεί η δράση γύρω από τις αίθουσες αναμονής; Από το υλικό που είχαμε. Οι γυναίκες μας περιέγραφαν ότι περνούσαν πάρα πολλές ώρες στις αίθουσες αναμονής – είτε όταν περίμεναν αποτελέσματα, είτε όταν περίμεναν να μπουν για χημειοθεραπεία. Εκεί μιλούσαν στους ανθρώπους γύρω τους. Γιατί, και τι άλλο θα μπορούσες να κάνεις; Υπάρχουν αυτοί οι κοινόχρηστοι χώροι όπου περιμένουν, βέβαια δεν είναι πάντα όπως φανταζόμαστε. Μια κυρία μας είπε ότι σε ένα νοσοκομείο περίμεναν καθισμένες στις σκάλες. Μία άλλη, μας έλεγε ότι ήταν τρία άτομα σε ένα δωμάτιο και υπήρχαν μόνο δύο καρέκλες, όταν περίμενε για τη διάγνωσή της. Το σύστημα είναι υπερφορτωμένο, μπορεί να πας πρωί και να φύγεις βράδυ. Όταν συζητούσαμε με την κυρία που έλεγε ότι περιμένουν μέχρι και στις σκάλες, μου είπε ότι είχε δει να μπαίνουν μέσα οι γυναίκες και να κάνουν τη χημειοθεραπεία τους μέσα σε μόλις μια ώρα. Δηλαδή βάζουν το φάρμακο να περνάει πάρα πολύ γρήγορα από τις φλέβες για να μπορέσουν να εξυπηρετήσουν και τον υπόλοιπο κόσμο. – Στο τέλος του βιβλίου συναντάμε μερικές έγχρωμες σελίδες που αποτελούν τις ιστορίες που δημοσιεύσατε στο web comic. Πώς αποφασίσατε να μοιράσετε το υλικό και σε webcomic; Το υλικό που πήραμε από τις 25 γυναίκες ήταν τεράστιο. Θα μπορούσε καθεμία από αυτές τις συνεντεύξεις να γίνει μια ταινία με τη ζωή της κάθε γυναίκας. Οπότε είδαμε πάρα πολύ γρήγορα ότι πρέπει να κάνουμε και κάτι άλλο για αυτό το υλικό. Κάπως έτσι προέκυψε η ιδέα για το web comic, ουσιαστικά μια σειρά από από 12 διαφορετικά επεισόδια, που το καθένα τους είχε την βάση σε μία θεματική. Αυτό δημοσιεύτηκε στην αρχή στα social media του Eyes of Light και πλέον είναι και στο βιβλίο. Σε ένα από αυτά μιλάμε για την αίσθηση που έχουν οι γυναίκες για το σώμα τους, σε άλλο για τους διάφορους ρόλους που θέλοντας και μη παίρνουν οι γυναίκες κατά τη διάρκεια της ζωής τους, σε άλλο για την δυνατότητα να κάνεις παιδιά ενώ έχεις καρκίνο, σε άλλο για την μετάσταση. https://www.instagram.com/p/C01DfBFrs-T/ – Τι σου έκανε περισσότερο εντύπωση από όσα έμαθες; Νομίζω ότι το πιο εντυπωσιακό είναι η ενέργεια των γυναικών με τις οποίες μιλήσαμε. Αφού πέρασαν από όλη αυτή την διαδικασία και είναι επιζήσασες, κάνουν πάρα πολλά πράγματα, σου λένε «άδραξε την μέρα», αλλά με έναν πολύ ειλικρινή και βαθύ τρόπο. Μετά από κάθε συνέντευξη έφευγα με τρομερή ενέργεια. Στο τέλος βέβαια, όταν διάβασα όλες τις συνεντεύξεις μαζί, έπαθα σοκ από το πόσο δύσκολα πράγματα έχουν περάσει οι άνθρωποι αυτοί. Οι ιστορίες που μου έκαναν περισσότερο εντύπωση ήταν αυτές όπου οι γυναίκες έβγαιναν από κακοποιητικές σχέσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο καρκίνος μπορεί να τις βοήθησε να φύγουν από τις καταστάσεις αυτές στις οποίες ήταν. Επίσης, κάτι άλλο που παρατήρησα ήταν ότι οι πιο πολλές γυναίκες προσπαθούν να εκλογικεύσουν την ασθένεια και βρίσκουν μια απάντηση στο γιατί ασθένησαν. Εντοπίζουν ότι ο καρκίνος τους εκδηλώθηκε μετά από κάποια μεγάλη δυσκολία, είτε αυτό είναι μια κακοποιητική σχέση είτε κάποιος θάνατος. – Υπήρξε κάποια αφήγηση που να σε σόκαρε; Για μένα ήταν πολύ σοκαριστικό όταν περιέγραφαν το πως τους συμπεριφέρονταν οι άλλοι άνθρωποι. Για παράδειγμα, μια γυναίκα μας έλεγε ότι όταν είχε πλέον ξυρισμένο κεφάλι και πήγε στο φούρνο, ο φούρναρης της έλεγε «βρε κορίτσι μου, τόσα ωραία μαλλιά είχες, τι τα ξύρισες;» και εκείνη του απάντησε ξερά «έχω καρκίνο». Μου φαίνονταν επίσης τρομερό το πόσο διαφορετικά περνούν τον καρκίνο άνδρες και γυναίκες. Πάρα πολλές γυναίκες συνεχίζουν να έχουν τους ρόλους τους στην κοινωνία, όπως και πριν. Μας έλεγε μια ότι «πριν πάω χημειοθεραπεία μαγειρεύω πέντε γεύματα για να έχουμε μέχρι να ανακάμψω». Και έμενε στο ίδιο σπίτι με τον σύζυγό της. Μου έκανε πάρα πολύ εντύπωση πως αυτοί οι ρόλοι των φύλων εκδηλώνονται ακόμα και σε ένα τέτοιο πλαίσιο, δύσκολης ασθένειας. Πάνω από 5 σύντροφοί γυναικών με τις οποίες μιλήσαμε, τις εγκατέλειψαν. Μπορεί να χώρισαν κοινή συναινέσει, αλλά υπήρχε και αυτή η ιστορία – που περιλάμβάνεται στο βιβλίο – που ο σύζυγος είπε σε μια γυναίκα «Φοβάμαι ότι θα σε δω γυμνή και θα μου μείνει τραύμα». Επίσης, παρατήρησα ότι η σχέση που έχουν οι γυναίκες με την εξωτερική τους εμφάνιση είναι τέτοια που μετά τον καρκίνο οι αλλαγές που έρχονται είναι ταυτόχρονα απελπιστικές αλλά και για πολλές απελευθερωτικές. Βγαίνεις από το πλαίσιο στο οποίο πρέπει να είσαι ελκυστική, πρέπει να είσαι φτιαγμένη με ένα συγκεκριμένο τρόπο και γίνεσαι κάτι άλλο. Μας έλεγε μια κυρία που μένει στη Λέσβο, μια αρκετά παραδοσιακή κυρία, ότι μετά τον καρκίνο, με τις τομές της ξεκίνησε να κάνει γυμνισμό. Και μάλιστα καμάρωνε που κάθε Σεπτέμβρη που έχουν το Φεστιβάλ Λεσβιών έπαιρνε πάρα πολλά κοπλιμέντα από τα κορίτσια που έρχονταν από το εξωτερικό. – Αυτό το οποίο ξεχωρίζει πολύ στις αφηγήσεις, είναι η αίσθηση της κοινότητας που δημιουργείται ανάμεσα στις γυναίκες. Πράγματι δημιουργούνται αυτές οι κοινότητες αλληλεγγύης; Ναι, υπάρχει ένα ιδιαίτερο δέσιμο ανάμεσα στις γυναίκες. Το βίωσα πρώτη φορά κατά τη διάρκεια του focus group που είχαμε οργανώσει. Ήταν καθοριστικό για να καταλάβω το πόσο σημαντική είναι αυτή η κοινότητα. Ένιωθα σαν να έχω βρεθεί σε μία μυστική κοινότητα, που δεν ήξερα ότι υπάρχει. Όσο περίμεναν να έρθουν όλοι και να μαζευτούμε, ρωτούσαν η μια την άλλη αν είναι καλά το εγγόνι της, αν είχαν νέα από την φίλη τους την Μαίρη κ.ο.κ. Συζητούσαν πάρα πολύ για τις φίλες τους που μπορεί να έκαναν στα νοσοκομεία, στις ψυχοθεραπείες, στις διάφορες δραστηριότητες που παρέχουν φορείς. Συζητούσαν μεταξύ τους πάρα πολλά πράγματα και έδιναν την αίσθηση ότι μπορεί να μην πηγαίνουν για καφέ κάθε μέρα, αλλά ήταν δεμένες. https://www.instagram.com/p/C1HEmR1NzYF/ – Τι θα ήθελες να κρατήσει κάποιος διαβάζοντας το κόμικ; Νομίζω ότι αυτό το οποίο θα ήθελα είναι να φροντίζουμε τους εαυτούς μας. Αυτό είναι το πιο σημαντικό, αυτό το οποίο λένε και οι ίδιες, γιατί υπήρχε αντίστοιχη ερώτηση στις συνεντεύξεις που κάναμε. Το βασικό για μένα όταν το δουλεύαμε ήταν ότι όταν ακούς ότι ένα βιβλίο θα βασιστεί σε 25 συνεντεύξεις ανθρώπων που έχουν μία κοινή εμπειρία, μπορεί να φανταστείς ότι θα είναι ένα βιβλίο που περιλαμβάνει όλες τις ιστορίες ξεχωριστά σαν προσωπικές αφηγήσεις. Για μένα ήταν πάρα πολύ σημαντικό να μην υπάρχει μόνο για τις γυναίκες που έδωσαν συνέντευξη ή τα άτομα που σχετίστηκαν με το πρότζεκτ, αλλά να μπορεί να σταθεί σαν ένα αυτόνομο έργο που διαβάζεται και είναι ενδιαφέρον ακόμα και αν δεν ήσουν εκεί κατά τη διάρκεια της δημιουργίας του. Έτσι προέκυψαν οι ιστορίες από την αίθουσα αναμονής, γιατί με αυτόν τον τρόπο κάποιες εμπειρίες ταυτίζονται και κάποιες άλλες είναι τελείως διαφορετικές. Δηλαδή το βιβλίο δεν έχει 25 χαρακτήρες που ο καθένας αντιστοιχεί σε ένα άτομο. Είναι μια συρραφή αυτών των χαρακτήρων και εμπειριών. Info: Η δημιουργός κόμικ Γεωργία Ζάχαρη άρχισε να δημοσιεύει τη δουλειά της από το 2017. Το 2019 συνεργάστηκε με τον Γιώργο Γούση και τον Παναγιώτη Πανταζή στο κόμικ Φεστιβάλ, για τα 60 χρόνια του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και το 2021 διασκεύασε σε κόμικ το Καπλάνι της Βιτρίνας, της Άλκης Ζέη, με τη φίλη της τη Στέλλα. Έχει επίσης αποτυπώσει σε σκίτσα της τη πρώτη δίκη του ελληνικού #MeToo για το ντοκιμαντέρ «TACK» της Βάνιας Τέρνερ. Ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός Eyes of Light – Φορέας Τέχνης στην Υγεία ενθαρρύνει ανθρώπους με σοβαρές νόσους όπως ο καρκίνος, να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις τους με πιο θετική ματιά, μέσα από τη θεραπευτική ενέργεια της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Υλοποιεί εργαστήρια θεραπευτικής φωτογραφίας και εικαστικά προγράμματα, εκθέσεις και καμπάνιες ευαισθητοποίησης, καθώς και δράσεις που φέρνουν κοντά σύγχρονους καλλιτέχνες με ασθενείς, με στόχο την ενδυνάμωση και την κατάργηση του στίγματος. Και το σχετικό link...

Ένα κόμικ, με χιούμορ και πραγματικές συνεντεύξεις, που «μιλάει» για τον καρκίνο. – Να σας πω την αλήθεια, εγώ ανακουφίστηκα. Πονούσα για έξι χρόνια, κορίτσια, έξι χρόνια. Και οι γιατροί μού έλεγαν ότι φταίει το έξτρα βάρος! – Και εμένα! – Βέβαια όταν έπεσαν τα μαλλιά μου κατάλαβα ότι πραγματικά ήμουν άρρωστη. – Είναι σοκ για μια γυναίκα. – Τόσο δύσκολο να νιώσεις ωραία μετά. Ο παραπάνω διάλογος πραγματοποιείται σε μια ογκολογική κλινική, το πεδίο δράσης του κόμικ «Ιστορίες από την αίθουσα αναμονής» της Γεωργίας Ζάχαρη, το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 13 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Σε ένα graphic novel με περισσότερες από εκατό σελίδες παρουσιάζονται αληθινές ιστορίες γυναικών που νοσούν ή νόσησαν από καρκίνο και οι οποίες ξεδιπλώνονται μέσα από φανταστικούς διαλόγους μεταξύ τους, με τους γιατρούς, τις οικογένειες και τους φίλους τους. Η Γεωργία Ζάχαρη, γνωστή στο ευρύ κοινό για τη μεταφορά των βιβλίων της Άλκης Ζέη «Το καπλάνι της βιτρίνας» και «Κοντά στις ράγες» σε graphic novel, αυτή τη φορά καταθέτει ένα εντελώς διαφορετικό έργο. «Το κόμικ είναι μόνο ένα μέρος της διαδικασίας η οποία ξεκίνησε το 2021. Ήταν σαν να κάναμε δημοσιογραφική δουλειά, καθώς χρειάστηκε να πάρουμε συνεντεύξεις από 25 γυναίκες. Η ιδέα πίσω από αυτό, και η οποία ανήκει στην ιστορικό τέχνης και επιμελήτρια Δήμητρα Τσιαούσκογλου, που συνεργαζόταν με το Εyes of Light, είναι ότι υπάρχουν απίστευτα πολλές ώρες αναμονής για αυτούς τους ανθρώπους, πριν από τις χημειοθεραπείες ή τα αποτελέσματα των εξετάσεων. Θέλαμε να ρίξουμε φως σε ένα σημείο της διαδικασίας για το οποίο λίγοι μιλούν», λέει η κ. Ζάχαρη. Οι «Ιστορίες από την αίθουσα αναμονής» κυκλοφορούν στις 13 Νοεμβρίου από το Μεταίχμιο. Το Eyes of Light, ένας μη κερδοσκοπικός φορέας που αξιοποιεί την τέχνη για να βελτιώσει την καθημερινότητα γυναικών με καρκίνο, της πρότεινε να αποτυπώσει με την εικονοπλαστική ματιά της την εμπειρία αυτή, αρχικά σε ένα πιλοτικό κόμικ που δόθηκε δωρεάν σε καρκινοπαθείς και στη συνέχεια στην παρούσα έκδοση. Ξεφυλλίζοντας τις ασπρόμαυρες σελίδες του βιβλίου, ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται, μέσα από συχνά χιουμοριστικούς διαλόγους, ότι στόχος δεν είναι να ωραιοποιηθούν τέτοιες δύσκολες καταστάσεις, αλλά να ανοίξει μια νέα συζήτηση για τον καρκίνο και να αποτυπωθούν όλα όσα πραγματικά αφορούν τους ασθενείς. «Αυτό που με επηρέασε βαθιά ήταν η τεράστια διαφορά ανάμεσα στο πώς ένιωθα την ώρα που γίνονταν οι συνεντεύξεις και στο πώς αισθανόμουν αργότερα», λέει η κ. Ζάχαρη και συνεχίζει: «Την ώρα της συνέντευξης, το 90% των γυναικών που μας μίλησαν έβλεπε τη ζωή με έναν απίστευτα ενεργητικό και χαρούμενο τρόπο. Ήταν σαν να μου έλεγαν: “Βγες έξω, άδραξε τη μέρα, κάνε ό,τι θέλεις!” – κι εγώ έφευγα από τη συνάντηση γεμάτη χαρά και ενέργεια. Όταν όμως ξαναδιάβαζα τις σημειώσεις, συνειδητοποιούσα τι είχαν περάσει. Έκανα εικόνα στο μυαλό μου εμπειρίες που μπορεί να μην περιέγραφαν με λόγια εκείνη τη στιγμή. Έπρεπε να παλέψω με αυτή την αντίθεση, αλλά και με τη συγκίνηση σε πολλές από τις συνομιλίες μας». Το πιο δύσκολο σημείο της εικονογράφησης, αλλά και της απόδοσης των ιστοριών μέσω των μικρών κειμένων, δεν είχε να κάνει με την ασθένεια αυτή καθαυτή, αλλά με τις καταστάσεις που βίωναν οι πρωταγωνίστριες πριν πάνε και αφού φύγουν από την κλινική. «Ήταν πρόκληση για εμένα το πώς θα αποτυπώσω τις περιγραφές μερικών γυναικών για τις κακοποιητικές σχέσεις που είχαν ή για τους θανάτους που είχαν βιώσει. Έτσι, επέλεξα αυτές οι στιγμές να ξεδιπλωθούν σαν σκέψεις την ώρα που οι ηρωίδες βρίσκονται μόνες τους, χωρίς την παρέα των υπολοίπων», αναφέρει η κ. Ζάχαρη. Το κόμικ ξεχωρίζει γιατί δεν αποτελεί μια απλή καταγραφή εμπειριών, αλλά ένα βιβλίο που μπορεί να συντροφεύσει τις γυναίκες ακόμη και μέσα στην πραγματική αίθουσα αναμονής. Κάθε νέο κεφάλαιο κρύβει μικρά δημιουργικά καλέσματα – όπως «ζωγράφισε ένα συναίσθημα που σε βαραίνει» ή «φτιάξε μια εικόνα που σου δίνει χαρά» –, δίνοντας τη δυνατότητα στις αναγνώστριες να παρέμβουν εικαστικά, να γράψουν, να σχεδιάσουν και να αφήσουν το δικό τους αποτύπωμα. «Με αυτόν τον τρόπο γίνεται ένας ζωντανός διάλογος ανάμεσα στις ιστορίες αυτών των γυναικών και σε όσους το κρατούν στα χέρια τους», σημειώνει η κ. Ζάχαρη και προσθέτει: «Είναι πολύ συχνό, παρ’ όλα αυτά, ασθενείς να μη θέλουν να διαβάσουν εμπειρίες άλλων, και είναι λογικό. Αντίθετα όμως, μέσα από την έρευνα και τις συζητήσεις που κάναμε συνειδητοποιήσαμε ότι το κόμικ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πηγή δύναμης για πολλούς από τους φροντιστές αυτών των ανθρώπων». Το «Ιστορίες από την αίθουσα αναμονής», αν και επικεντρώνεται στις γυναίκες που νοσούν, είναι ένα ανάγνωσμα για όλους. Δεν λειτουργεί σαν ένα κείμενο που απλώς αφηγείται εμπειρίες, αλλά σαν μια μορφή εκπαίδευσης, μέσα από έξυπνους και ζωντανούς διαλόγους που φέρνουν τον αναγνώστη αντιμέτωπο με συνθήκες τις οποίες ίσως να αγνοούσε. «Συνειδητοποίησα ότι όταν είσαι υγιής πολλά πράγματα δεν σε νοιάζουν. Ο αναγνώστης θα ήθελα να κρατήσει τα μάτια του ανοιχτά προς τον κόσμο, να δει την πραγματικότητα αυτών των ανθρώπων και να νιώσει την αισιοδοξία που αισθάνθηκα και εγώ συναντώντας όλες αυτές τις γυναίκες», καταλήγει η συγγραφέας και εικονογράφος. Και το σχετικό link...

Για τη λυτρωτική πλευρά της τέχνης μιλούν στην «Κ» η ιδρύτρια της οργάνωσης «Eyes of Light» Δήμητρα Ερμείδου αλλά και άνθρωποι που νόσησαν. «Νόσησα τον Μάρτιο του 2022. Ημουν 45 χρονών. Έμαθα τα αποτελέσματα της βιοψίας ενώ ήμουν σε εφημερία. Με έπιασαν τα κλάματα πάνω στη δουλειά». Η Ανθή Δρίτσα, γενική γιατρός – επιμελήτρια στα επείγοντα στο Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας, έχει ακόμα πολύ νωπές αναμνήσεις από την εμπειρία της με τον καρκίνο του μαστού. Και όπως τονίζει, το πρώτο σοκ δεν θα το ξεχάσει ποτέ. Ο επιθετικός καρκίνος και στους δύο μαστούς ήταν κάτι που δεν περίμενε καθόλου, και ας είχε «βαρύ» ιστορικό στην οικογένεια – τη μητέρα, τη γιαγιά και τη θεία της, όλες με καρκίνο του μαστού. «Είχα κάνει γονιδιακές εξετάσεις κληρονομικότητας σε εξειδικευμένο κέντρο στην Αμερική. Είχαν βγει αρνητικές ενώ όλες οι γυναίκες της οικογένειας είχαν νοσήσει γύρω στα 60. Είχα επαναπαυτεί», εξηγεί. Μέχρι να αποκλειστεί το ενδεχόμενο των μεταστάσεων, βίωσε πολύ μεγάλο άγχος. Μετά την ολική μαστεκτομή, ακολούθησαν δύσκολα σχήματα χημειοθεραπείας, ορμονοθεραπεία και ανοσοθεραπεία για έξι μήνες. Η Ανθή Δρίτσα πριν νοσήσει με επιθετικό καρκίνο του μαστού. Κάπου εκεί και ενώ, όπως περιγράφει, βρισκόταν «μέσα στο σύστημα του καρκίνου» έμαθε για τα προγράμματα της ΜΚΟ «Eyes of Light» για άτομα με εμπειρία της νόσου, που τη βοήθησαν, όπως λέει, να ξαναβρεί τον βηματισμό της. Η λυτρωτική πλευρά της τέχνης Η αντιμετώπιση απαιτητικών ασθενειών, όπως ο καρκίνος, μέσα από θεραπευτικά προγράμματα τέχνης είναι ένα σχετικά νέο πεδίο στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη Δήμητρα Ερμείδου, ιδρύτρια της ΜΚΟ. Πρόκειται για ένα διεθνώς αναπτυσσόμενο πεδίο το οποίο υποστηρίζεται από σημαντικές έρευνες, ενώ τα οφέλη της ενασχόλησης με την τέχνη για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν δύσκολες νόσους, είναι αναγνωρισμένα από τον ΠΟΥ. Στην «Eyes of Light», το βασικό θεραπευτικό εργαλείο είναι η φωτογραφία. «Είναι ένα μέσο εύκολα προσβάσιμο και βοηθά τους ανθρώπους να εκτονώσουν σκέψεις και συναισθήματα», εξηγεί η κ. Ερμείδου. Στόχος της οργάνωσης είναι να συμβάλει σε μια πιο ανθρώπινη και ολιστική αντιμετώπιση του καρκίνου. Η ΜΚΟ διοργανώνει επίσης ξεναγήσεις σε εκθέσεις και μουσεία. «Θέλουμε οι ωφελούμενοι των προγραμμάτων να παραμένουν εξωστρεφείς. Η κοινωνικοποίηση και η αλληλοϋποστήριξη είναι πολύ σημαντικά στοιχεία για την ψυχολογία τους», σημειώνει η κ. Ερμείδου. Η δημιουργία δύο βιβλίων κόμικς με θέμα την καθημερινότητα των γυναικών που ήρθαν αντιμέτωπες με τον καρκίνο ήταν μία από τις δράσεις της οργάνωσης και έδωσε μεγάλη χαρά στις συμμετέχουσες. Καρέ από το συλλογικό κόμικ που δημιούργησαν γυναίκες με εμπειρία καρκίνου. Η κ. Δρίτσα ήταν μία από τα 25 γυναίκες σε όλη την Ελλάδα που επέλεξε η οργάνωση για να «πρωταγωνιστήσουν» στο πρώτο κόμικ. «Θέλαμε να έχουμε πολλά διαφορετικά προφίλ: μικρές γυναίκες, μεγαλύτερες, ελεύθερες, παντρεμένες, από την Αθήνα, από την περιφέρεια» περιγράφει η κ. Ερμείδου. «Ήμουν χαρούμενη γιατί μόλις είχα τελειώσει τις χημειοθεραπείες. Δεν με ένοιαζαν ούτε τα κιλά που είχα πάρει λόγω της χρήσης κορτιζόνης, ούτε η απώλεια των μαλλιών. Είχα ανάγκη να εξωτερικεύσω την εμπειρία μου», λέει με τη σειρά της η κ. Δρίτσα. Οι γυναίκες αφηγούνταν την ιστορία τους παρουσία μιας κοινωνικής λειτουργού από τον Σύλλογο Καρκινοπαθών ΚΕΦΙ, ενώ την ίδια στιγμή η σκιτσογράφος Γεωργία Ζάχαρη κρατούσε σημειώσεις και σχεδίαζε τα καρέ των ιστοριών. «Επικεντρώθηκα στα ανάμεικτα βιώματα που μου προκαλούσε η διπλή μου ιδιότητα – ασθενής και γιατρός την ίδια στιγμή. Μίλησα όμως και για άλλες στιγμές της καθημερινότητάς μου. Όπως την ημέρα που κάλεσα τους δύο κολλητούς μου φίλους σπίτι για να ξυρίσω τα μακριά κόκκινα, σγουρά μαλλιά μου πριν πέσουν από τις χημειοθεραπείες. Το περιέγραψα στη σκιτσογράφο σαν μια στιγμή απελευθέρωσης. Έχανα τα μαλλιά μου, αλλά ήμουν μαζί με τους φίλους μου και γελούσαμε», περιγράφει η κ. Δρίτσα. Τελικά, όταν η κ. Δρίτσα είδε το κόμικ ολοκληρωμένο – τυπώθηκαν 100 αντίτυπα και στη συνέχεια δημοσιεύτηκε και διαδικτυακά – η ίδια ένιωσε πως είχε πετύχει τον στόχο της. «Το να μοιραστώ την εμπειρία μου και κάποιος να νιώσει θετικά από όλο αυτό, ήταν κάτι που μου έδωσε ευχαρίστηση», μας λέει. Η μάχη ενάντια στο στίγμα και στον φόβο Τα ταμπού, ο φόβος και το στίγμα γύρω από τον καρκίνο, είναι ισχυρά ακόμα και το 2024 όπου η πρόοδος γύρω από τη νόσο είναι εντυπωσιακή, ενώ η επιστημονική κοινότητα έχει φτάσει στο σημείο να συζητάει για τα εμβόλια κατά του καρκίνου. «Υπάρχουν ακόμα γιατροί που φοβούνται να ψελλίσουν τη λέξη. Βλέπω πώς αντιδρούν κάποιοι συνάδελφοί μου ακόμα και έναν χρόνο μετά την επιστροφή μου στη δουλειά. Με κοιτάζουν με σοκ». «Ο καρκίνος δεν φεύγει απειλώντας τον με σφεντόνες» Για τον φόβο της κοινωνίας απέναντι στην ασθένεια αλλά και για το στίγμα, μας μίλησε και ο Βαγγέλης Ευαγγελίου, φωτογράφος και ποιητής, ο οποίος νόσησε και ο ίδιος από καρκίνο πριν από τρία χρόνια. Στις 4 Φεβρουαρίου, Παγκόσμια Ημέρα Κατά του Καρκίνου, ο κ. Ευαγγελίου θα είναι εισηγητής στην επόμενη μεγάλη δράση της Eyes of Light, έναν φωτομαραθώνιο ανοιχτό στο κοινό. Ο ίδιος ανακαλεί μια ημέρα πριν από δύο χρόνια, όταν επέστρεφε σπίτι του ύστερα από χημειοθεραπεία. Είχε ήδη χάσει όλα του τα μαλλιά. «Ένας γείτονας με είδε και χαμογελώντας με ρώτησε γιατί ξύρισα τα μαλλιά μου αφού με ήξερε 15 χρόνια με πολύ μακριά. “Ο καρκίνος είναι η αιτία”, του είπα και με το που άκουσε τη λέξη, άνοιξε την εξώπορτα αστραπιαία και χάθηκε μέσα σαν να φοβόταν ότι θα τον κολλήσω». Η κ. Δρίτσα κατά τη διάρκεια της εντατικής θεραπείας που ακολούθησε για έξι μήνες. Κάνοντας μια αναδρομή στη δική του εμπειρία αλλά και στην ευεργετική επίδραση της τέχνης στη μάχη με τη νόσο, σημειώνει τα εξής: «Με το που σηκώθηκα όρθιος από τις χημειοθεραπείες κατάλαβα πως ο καρκίνος δεν φεύγει απειλώντας τον με σφεντόνες. Θέλει η ψυχολογία σου να βρίσκεται “ψηλά” και αυτό το πετυχαίνεις όταν παραμένεις δημιουργικός. Δημιούργησα ενδιαφέρουσες συνθήκες μέσω της τέχνης, οι οποίες μου επέτρεψαν να βλέπω κανονικές τις ημέρες εκείνες, παρέα με τον καρκίνο, για να είμαι λειτουργικός και να αντέχω τη νέα καθημερινότητα που απλωνόταν μπροστά μου». Φωτογραφία του Βαγγέλη Ευαγγελίου, ο οποίος θα συντονίσει μία ομάδα συμμετεχόντων στον φωτομαραθώνιο της «Eyes of Light». Στον φωτομαραθώνιο που θα γίνει στις 4 Φεβρουαρίου μπορεί να δηλώσει συμμετοχή όποιος επιθυμεί. Την ίδια ημέρα, θα ανακοινωθούν πέντε θεματικές που θα εστιάζουν στη δημιουργικότητα, στη συμπερίληψη, στην αισιοδοξία και στην ελπίδα. Η έναρξη θα γίνει στην Αθήνα, με τα μέλη της κοινότητας της «Eyes of Light» να συμμετέχουν σε αυτόν μέσα από ομάδες που θα συντονίζουν στους δρόμους της πόλης πέντε φωτογράφοι: ο Ανδρέας Κατσικούδης, ο Θοδωρής Νικολάου, ο Βαγγέλης Ευαγγελίου, ο Άγγελος Μπαράι και ο Βασίλης Καρκατσέλης. * Το πρώτο κόμικ χρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα «Σημεία Στήριξης», μία σύμπραξη ελληνικών ιδρυμάτων με διαχειριστή το Ίδρυμα Μποδοσάκη και το δεύτερο από το υπουργείο Πολιτισμού. Ο φωτομαραθώνιος διοργανώνεται με την υποστήριξη του κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση. Και το σχετικό link...