Απλά ναι, απλοϊκά όχι [Κουκουλάς Γιάννης, efsyn.gr, 28/02/2026]

[ramirez]

Είναι απαραίτητος ο ρεαλισμός στις αναπαραστάσεις των ανθρώπων στα κόμικς; Μήπως ένας κύκλος και λίγες γραμμές είναι ό,τι ακριβώς χρειάζεται για να δοθεί η ψευδαίσθηση της ανθρώπινης μορφής; Ορισμένα πλήρως σχηματοποιημένα stick figures αποδεικνύουν ότι η ακρίβεια και η λεπτομέρεια δεν αποτελούν προϋποθέσεις μιας επιτυχημένης αφήγησης.

 

 

 

 

Πριν από λίγες εβδομάδες, σε άρθρο με τίτλο «Προσωπικές Υποθέσεις» (7/2/2026) αναφερθήκαμε στα ιδεοτυπικά σχεδιασμένα και υπεραπλοποιημένα πρόσωπα πολλών χαρακτήρων των κόμικς που μπορεί να στερούνται λεπτομέρειες, χωρίς αυτό να στερεί τίποτα από την αφηγηματικότητα και την αρμονική σχέση εικόνας και κειμένου. Σχολιάζαμε, επίσης, τον ανθρωπομορφισμό, την προσπάθεια δηλαδή πολλών καλλιτεχνών να αποδώσουν ανθρώπινες μορφές σε αντικείμενα, ζώα κ.ά., καθώς και τη διαχρονική και αυθόρμητη τάση (ή ανάγκη;) του ανθρώπου να αναγνωρίζει χαρακτηριστικά προσώπου όπως μάτια, στόμα και μύτη σε οποιοδήποτε κλειστό σχήμα που μέσα του βρίσκονται δύο τελίτσες κοντά η μία στην άλλη, μια κατακόρυφη γραμμούλα από κάτω κι άλλη μία οριζόντια ακόμα παρακάτω.

 

Αυτή την έμφυτη συνήθεια περιγράφει ιδανικά ο Scott McCloud στο «Κατανοώντας τα Κόμικς», δεν προχωρεί όμως τον συλλογισμό του, τουλάχιστον στον ίδιο βαθμό, και στα σώματα των χαρακτήρων που σχεδιασμένα μόνο με τις απολύτως απαραίτητες λεπτομέρειες αποτελούν τις μορφές που αποκαλούνται «stick figures». Αυτές δεν χρειάζονται τίποτα περισσότερο από έναν κύκλο για κεφάλι, μια γραμμή ή, το πολύ, ένα παραλληλόγραμμο για σώμα και άλλες τέσσερις γραμμούλες για χέρια και πόδια. Κι έτσι σχηματίστηκε ένας άνθρωπος!

 

Το αποδεικνύουν ο «Cynical Man» του Matt Feazell, οι χαρακτήρες του «XKCD» του Randall Munroe, οι «Σπιφ και Σπαφ» του Τάσου Ζαφειριάδη. Και, με λίγο περισσότερες λεπτομέρειες είναι η αλήθεια, όχι τόσες όμως που να μην επιτρέπουν την κατάταξή τους στα stick figures, η σειρά «Cyanide and Happiness» των Kris Wilson, Ron DenBleyker, Matt Melvin και Dave McElfatric καθώς και το «Phat Comicz» του Βαγγέλη Χατζηδάκη.

 

 

 «Σπιφ και Σπαφ»

 

 

Σε μια εποχή όπου τα ψηφιακά μέσα, η τεχνητή νοημοσύνη, τα φίλτρα, τα προηγμένα προγράμματα σχεδίασης και τα τρισδιάστατα περιβάλλοντα επιτρέπουν τη μέγιστη δυνατή λεπτομέρεια και τη βελτιστοποίηση της αληθοφάνειας στην αναπαράσταση της ανθρώπινης μορφής χωρίς, πολλές φορές, ούτε καν την εμπλοκή του ανθρώπινου χεριού παρά μόνο με φωνητικές εντολές, τα stick figures ίσως είναι μια προσπάθεια διάσωσης της χειροποίητης δημιουργίας. Μια ανακουφιστική παραδοχή των ανθρώπινων ατελειών, μια συνθηκολόγηση και συμφιλίωση με το «ανθρώπινο λάθος» που πολύ σύντομα θα μας κάνει να είμαστε περήφανοι και να ξεχωρίζουμε από τις μηχανές.

 

 

 «XKCD»

 

 

Τέτοιες εσκεμμένες ατέλειες ή, καλύτερα, απλοποιήσεις υπάρχουν πολλές στο «XKCD», μια σειρά που παρά τον σχεδιαστικό μινιμαλισμό της – δεν υπάρχουν ούτε καν χαρακτηριστικά στα πρόσωπα των ανθρώπων – καταπιάνεται με απόλυτη επιτυχία με τα μαθηματικά, τις φυσικές επιστήμες, την τεχνολογική εξέλιξη, τις μηχανές αλλά και τις κοινωνικές αμηχανίες. Το χιούμορ δεν είναι τόσο απλό όσο οι μορφές και γεννιέται από τα λογικά και μαθηματικά παράδοξα, τις επιστημονικές υπερβολές αλλά και αυταπάτες, την πνευματική απόσταση των ανθρώπων παρά την ασφυκτική εγγύτητά τους στο εργασιακό τους περιβάλλον.

 

 

 «Cynical Man»

 

 

Στις περιπέτειες του «Cynical Man» τα σώματα είναι, ίσως, ακόμα πιο σχηματοποιημένα και απλά αλλά υπάρχουν πολύ έντονες εκφράσεις στα πρόσωπα των χαρακτήρων. Εδώ η υπεραπλούστευση των σωμάτων αντισταθμίζεται από την εκφραστικότητα των προσώπων που επιτυγχάνεται, ωστόσο, με εξαιρετικά τεχνάσματα και λιγοστές γραμμές κίνησης, μικρά σημαδάκια, σύντομες ονοματοποιίες κ.λ.π.

 

 

 «Cyanide and Happiness»

 

 

Στο «Cyanide and Happiness», ίσως το πιο δημοφιλές και μακρόβιο από αυτά τα κόμικς καθώς ξεκίνησε το 2005, τα πρόσωπα έχουν μόνο τα στοιχειώδη χαρακτηριστικά αλλά τα σώματα είναι παραλληλόγραμμα ή οβάλ που ορισμένες φορές φέρουν ακόμα και ενδυμασίες. Και εδώ η εκφραστικότητα είναι ιδιαίτερα έντονη καθώς παρά τις έγχρωμες ιστορίες, πολλές φορές το χιούμορ είναι μαύρο και σαρκαστικό, ενώ υπάρχει διάχυτη ειρωνεία μαζί με άφθονη βία και αίμα, πυροβολισμούς, ακρωτηριασμούς και δολοφονίες.

 

Τεχνοτροπικά, πιο κοντά στο «XKCD» και το «Cynical Man» βρίσκεται το «Σπιφ και Σπαφ» του Τάσου Ζαφειριάδη, με τους δύο πανομοιότυπους χαρακτήρες να μπερδεύονται ακόμα και μεταξύ τους για το ποιος είναι ποιος φιλοσοφώντας για τα υπαρξιακά τους προβλήματα, ενώ πλησιέστερα στο «Cyanide and Happiness» είναι το «Phat Comicz» με τα συνεχή λογοπαίγνια και τις μικρές αλλά καθοριστικές λεπτομέρειες στις κομμώσεις, τις ενδυμασίες, τα γένια κ.λ.π. που κάνουν τους σωματικά ολόιδιους χαρακτήρες να ξεχωρίζουν. Αποδεικνύοντας τελικά ότι σημασία δεν έχουν η σχεδιαστική ακρίβεια και η πιστότητα στην αναπαράσταση αλλά ο τρόπος που υπηρετείται το σενάριο και η αφηγηματικότητα.

 

 

 «Phat Comicz»

 

 

Όλες οι προηγούμενες σειρές με τα stick figures για πρωταγωνιστές συντίθενται από σπουδαίες αφηγήσεις που σε κάνουν να ξεχνάς την απλότητα και τον μινιμαλισμό των μορφών ή, κάποιες φορές, να θαυμάζεις τους δημιουργούς που με τόση απλότητα στο σχέδιο καταφέρνουν να μεταδίδουν τόσο σύνθετα νοήματα.

 

 

 

 

Και το σχετικό link...