Κατασκευάζοντας έναν νέο κόσμο [Κουκουλάς Γιάννης, efsyn.gr, 21/02/2026]

[ramirez]

Νέα τέχνη, νέα αρχιτεκτονική, νέα βιβλία, νέοι άνθρωποι, νέα ζωή. «Η Χώρα του Αύριο» ήταν το όνειρο της Οκτωβριανής Επανάστασης, που κινητοποίησε εκατομμύρια ανθρώπους να οικοδομήσουν έναν νέο κόσμο, πιο όμορφο και πιο δίκαιο για όλους.

 

 

 

 

Η Οκτωβριανή Επανάσταση κέρδισε ή έχασε; Η απάντηση δεν είναι εύκολη και δεν μπορεί να δοθεί με ένα ναι ή ένα όχι, καθώς μπορεί να μην υπάρχει πια η Σοβιετική Ένωση, αλλά τα οράματά της εξακολουθούν να φωτίζουν τους αγώνες των λαών όλου του κόσμου. Επιπλέον οι κατακτήσεις της έγιναν φάρος του εικοστού αιώνα σε ένα μεγάλο μέρος του πλανήτη και υιοθετήθηκαν από κράτη και κυβερνήσεις μετά από μαζικές διεκδικήσεις και λαϊκούς ξεσηκωμούς. Εξίσου δύσκολο είναι να διατυπωθούν με ασφάλεια και συναίνεση οι λόγοι που η πορεία προς τον κομμουνισμό από το 1917 μέχρι την οριστική διακοπή της δεν ήταν ποτέ ευθύγραμμη και ομαλή. Παρά τις διαφορετικές εκτιμήσεις ωστόσο για τις αιτίες που οδήγησαν το λεγόμενο ανατολικό μπλοκ στην κατάρρευση, είναι σίγουρο πως τα πρώτα χρόνια της επανάστασης αποτέλεσαν μια μοναδική, ξεχωριστή στιγμή στην ιστορία της ανθρωπότητας γεμάτη ελπίδα, αλληλεγγύη και αφοσίωση στην οικοδόμηση ενός νέου κόσμου χωρίς καταπίεση, φτώχεια και ανισότητες.

 

Στο «Η Χώρα του Αύριο» η Τάνια Σαφόναβα (μετάφραση: Λαμπριάνα Οικονόμου, Brainfood Εκδοτική / Φουρφούρι, 104 σελίδες) περιγράφει ευσύνοπτα αν και με κάποια δόση εξιδανίκευσης, όπως επισημαίνει και ο γενικός γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, Δημήτρης Κουτσούμπας, στον εύστοχο πρόλογό του, όλες τις κοσμοϊστορικές αλλαγές που οραματίστηκαν και εν μέρει υλοποίησαν οι κομμουνιστές τον πρώτο καιρό μετά τη σοσιαλιστική επανάσταση του 1917. Σε μια περίοδο που η πολιτική και κοινωνική αλλαγή δεν ήταν αξεδιάλυτες από την τέχνη της αποκαλούμενης Ρωσικής Πρωτοπορίας με σημαντικότερο ρεύμα της τον κονστρουκτιβισμό.

 

 

 

 

«Αν θέλουμε να μιλήσουμε με όρους φιλοσοφίας, θα λέγαμε πως το υπόβαθρο του κονστρουκτιβισμού είναι περισσότερο ένα κράμα υποκειμενικού ιδεαλισμού – και πιο ειδικά πραγματισμού – με τεχνοκρατικές αντιλήψεις, που ανήγαγαν τα νέα τεχνολογικά επιτεύγματα ως τον αποφασιστικό συντελεστή της κοινωνικής απελευθέρωσης, αντί για τις νέες, σοσιαλιστικές σχέσεις ιδιοκτησίας. Χωρίς όμως αυτή τη βαθιά κοινωνική τομή, η τεχνολογική πρόοδος θα ελεγχόταν και θα αξιοποιούνταν από την αστική τάξη για την ικανοποίηση των δικών της οικονομικών και ιδεολογικών συμφερόντων και όχι για την εξασφάλιση της γενικής λαϊκής προόδου και ευημερίας, που ήταν ο στόχος του σοσιαλισμού και των καλλιτεχνών της πρωτοπορίας, όπως με δύναμη και εκφραστικότητα μας τον παρουσιάζει το βιβλίο. Σε κάθε περίπτωση, το θέμα είναι σύνθετο, πολυδιάστατο, δεν επιτρέπει μονομέρειες και μια εμπεριστατωμένη ανάλυσή του δεν θα μπορούσε να γίνει αντικείμενο προλόγου σε ένα παιδικό βιβλίο. Η ουσία είναι ότι οι καλλιτέχνες της μεταεπαναστατικής Σοβιετικής Ένωσης ένιωθαν στην πλειονότητά τους την ευθύνη να μορφώσουν, να διαπαιδαγωγήσουν, να εξυψώσουν ηθικά, αισθητικά και πολιτισμικά τον λαό με την καλλιτεχνική και πολιτική δράση τους» σημειώνει ο Δ. Κουτσούμπας.

 

 

 

 

Όλες τις πλευρές της επανάστασης, αυτές που πέτυχαν και αυτές που ξεκίνησαν αλλά δεν ολοκληρώθηκαν, εξετάζει η Τάνια Σαφόναβα, η οποία στην εισαγωγή της ξεκαθαρίζει ότι «το βιβλίο αυτό είναι ο άτλαντας μιας χώρας που έκανε όνειρα και εδραιώθηκε πριν από εκατό χρόνια· περιγράφει μια εποχή όπου οι άνθρωποι ήθελαν να κάνουν επανάσταση – σε όλες τις πτυχές του βίου – και να δημιουργήσουν μια νέα τέχνη, μια νέα ζωή και έναν νέο άνθρωπο. Ένα νέο, πρωτοφανές οικοδόμημα χτίστηκε με γνώμονα τις ανάγκες της καθημερινής ζωής και θεμελιώθηκε με μόχθο προς το συμφέρον του Ανθρώπου». Πέραν των υπέροχων σχεδίων της που παραπέμπουν με παιχνιδιάρικο τρόπο τόσο στον σοσιαλιστικό ρεαλισμό όσο και στην αισθητική του κονστρουκτιβισμού, η Σαφόναβα φροντίζει να παράσχει στους αναγνώστες πλούσιες πληροφορίες για την εποχή, ένα σύντομο αλλά ουσιαστικό λεξικό (αγκιτάτσια, Κομσομόλ, κοινόβιο, ντάτσα κ.ά.) καθώς και βιογραφικά στοιχεία για σημαίνοντα πρόσωπα του πολιτισμού (Ελ Λισίτσκι, Τζίγκα Βερτόφ, Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, Βλαντίμιρ Τάτλιν, Αλεξάντερ Ροντσένκο, Γκούσταβ Κλούτσις κ.ά.).

 

 

 

 

Το βιβλίο δεν αξιώνει να θεωρηθεί μια ιστορική καταγραφή, ούτε δομείται με βάση κάποια χρονολογική σειρά, αλλά χωρίζεται σε κεφάλαια που το καθένα καλύπτει μια σημαντική έννοια και πτυχή της περιόδου: αγκιτάτσια, αρχιτεκτονική, κινηματογράφος, εκπαίδευση, μουσική, θέατρο, φωτογραφία, κοινοτικές κουζίνες, λογοτεχνία, βιβλίο, συλλογικές ψυχαγωγικές δραστηριότητες κ.ά. Δίνει έτσι μια όσο το δυνατόν πληρέστερη εικόνα, έστω και ωραιοποιημένη, για μια περίοδο αγώνα, οράματος και αισιοδοξίας για την παγκόσμια επανάσταση. Οι στόχοι μπορεί να μην ευοδώθηκαν, αλλά το μέλλον επιφυλάσσει εκπλήξεις. Το τέλος της Ιστορίας δεν έχει φτάσει.

 

 

 

 

Και το σχετικό link...

 

[Theo A]

Με αυτή την εικονογραφημένη έκδοση (ΟΧΙ Κομικ) είχαμε ασχοληθεί όταν ανακοινώθηκε από την Οξύ πριν μερικούς μήνες οπότε δεν θεωρώ ότι αξίζει να επιστρέψω σε αυτήν. Τότε είχα συστήσει στα μέλη του φόρουμ αν ενδιαφέρονται γι' αυτό που στην Ελλάδα ονομάστηκε "ρωσική πρωτοπορία" (ο κονστρουκτιβισμός είναι μία από τις πολλές τάσεις αυτής της πολύ επαναστατικής τέχνης) να ψάξουν για την συλλογή Κωστάκη πού έσωσε ένα πολύ μεγάλο αριθμό έργων της και βρίσκεται στην Θεσσαλονίκη στο Momus.

Η αναπαραγωγή από ένα δημοσιογράφο της ΕφΣυν των δελτίων τύπου του εκδότη, μου δίνει την ευκαιρία να καλέσω όσους σκέφτονται να αγοράσουν την εν λόγω έκδοση να σκεφτούν μήπως πρέπει να περιμένουν μέχρι την 1η Απριλίου γιατί στην Εθνική Πινακοθήκη θα κατέβει η συλλογή Κωστάκη για δεύτερη φορά μετά το 1995 και έχω την υποψία ότι ο κατάλογός της θα αξίζει πολύ περισσότερο. Θα είναι και αυτός εικονογραφημένος και τα κείμενά του θα υπογράφονται από ιστορικούς τέχνης όπως η ειδική σε αυτή την περίοδο Μαρία Τσαντσάνογλου. (Ο παλαιός κατάλογος ήταν πελώριος και μου είχε φανεί μάλλον ακριβός γι' αυτό δεν τον είχα πάρει αν θυμάμαι καλά)

Ακόμη και αν δεν σας έπεισα παραθέτω εδώ και μία συνέντευξη της διευθύντριας του Momus για την συλλογή Κωστάκη στην πολύ ποιο επιμελή γύρω από τέτοια θέματα LIFΟ (που είναι και δωρεάν):

https://www.lifo.gr/culture/eikastika/maria-tsantsanogloy-sti-mosha-elegan-ton-kostaki-treloellina

Πάντως οι οπαδοί του Σοσιαλιστικού Ρεαλισμού σίγουρα πρέπει να απολαύσουν τον πρόλογο της έκδοσης του Οξέως 

 

 

 

Edited February 22 by Theo A