Search the Community

Η ιστορική και η προσωπική μνήμη διασταυρώνονται στα «Κάτω Τουμπιώτικα», τον τρίτο τίτλο των εκδόσεων Oblik, με τον Βίκτορα Μοσχόπουλο να μας «ξεναγεί» στην Κάτω Τούμπα Θεσσαλονίκης. Παίρνοντας τη σκυτάλη από τον Θανάση Πέτρου και τα επιτυχημένα βιωματικά «οδοιπορικά» του στη Νεάπολη Θεσσαλονίκης («Τα Νεαπολίτικα») και στους Αμπελόκηπους της Αθήνας («Τ’ Αμπελοκηπιώτικα»), ο Βίκτωρ Μοσχόπουλος δημιούργησε τον τρίτο τίτλο της σειράς των εκδόσεων Oblik, με τον τίτλο «Τα Κάτω Τουμπιώτικα». Γεννημένος το 1972 στην Κάτω Τούμπα, ο Μοσχόπουλος ξεκίνησε το 1995 να εργάζεται ως γραφίστας, μακετίστας και στη συνέχεια ως εικονογράφος. Με «Τα Κάτω Τουμπιώτικα», ο δημιουργός εικονογραφεί με τη σειρά του μια περιήγηση στην Τούμπα Θεσσαλονίκης και στα «μυστικά» της, επιχειρώντας μια περιδιάβαση στον χώρο και στον χρόνο με οδηγούς την ιστορική διασταύρωση και την ατομική μνήμη. Όπως δηλώνει ο ίδιος: «Η δημιουργία των Κάτω Τουμπιώτικων με έβαλε σε μια πολύ όμορφη διαδικασία να ψάξω για την Τούμπα πράγματα που δεν ήξερα και να διασταυρώσω άλλα που ήξερα. Επίσης, με έβαλε να σκάψω στη μνήμη μου και να ανασύρω θαμμένες μνήμες από προσωπικές εμπειρίες κάνοντάς με, πολλές φορές, να καταλάβω πολλά πράγματα για τον εαυτό μου και να απορήσω για άλλα». «Τα Κάτω Τουμπιώτικα» είναι η εικονογραφική αφήγηση μιας λαϊκής γειτονιάς, με όλα τα υπέρ και τα κατά που τη συνοδεύουν, η οποία μας επιτρέπει να γνωρίσουμε μια περιοχή που αγνοούσαμε, εν είδει ξενάγησης. Παράλληλα, όμως, είναι και το σταδιακό ξετύλιγμα ενός προσωπικού οδοιπορικού, καθώς αναπόφευκτα υπάρχει πολύ έντονο το αυτοβιογραφικό στοιχείο, ιδίως στο δεύτερο μισό του βιβλίου. Προσπαθώντας κατ' αρχάς να οριοθετήσει χωροταξικά την Τούμπα μέσα στο χάος, ο Μοσχόπουλος ανατρέχει στα παιδικά του χρόνια και στη σχέση του με τη γειτονιά, όπως διαμορφώθηκε από γεγονότα όπως ο σεισμός του ’78, οι κομματικές ομαδοποιήσεις στις αρχές των '80s, τα πρώτα σχολικά ερωτικά σκιρτήματα και η ανέμελη καθημερινότητα μέσα από το παιχνίδι. Στην πορεία προς την εφηβεία και την ενηλικίωση, η «μικρή εικόνα» γίνεται μέρος μιας «μεγάλης εικόνας»: της ιστορίας της Θεσσαλονίκης από τον αρχαίο οικισμό της Τούμπας μέχρι τον 20ό αιώνα: την πυρκαγιά του 1917, την εγκατάσταση των προσφύγων του 1922, το πρώτο αντισημιτικό πογκρόμ του 1931 από τους φασίστες της «3Ε» (και τη δυναμική απάντηση που έλαβαν από τους κατοίκους της εβραϊκής συνοικίας), το Ολοκαύτωμα στη διάρκεια της Κατοχής και τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση. Πληθώρα πληροφοριών περνούν από τα μάτια μας για παλιά αρχοντικά με αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον, για τη «Φάμπρικα Υφανέτ», που απέκτησε δεύτερη ζωή μετά την κατάληψή της το 2004 από ομάδες του αντιεξουσιαστικού χώρου, και για τα πολυάριθμα ρέματα. Και… μισό λεπτό, παραλίγο να ξεχάσουμε τον «ναό», που δεν είναι φυσικά άλλος από το γήπεδο του ΠΑΟΚ! (Ευτυχώς, και παρά το χουλιγκανικό νταβαντούρι που χαρακτηρίζει την περιοχή, ο Μοσχόπουλος δηλώνει ότι ποτέ δεν τον συγκινούσε το ποδόσφαιρο, αντιμετωπίζοντας σκωπτικά την εκνευριστικά θορυβώδη «φυλή των οπαδών».) Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί, τέλος, η γλαφυρή αναφορά στις νεανικές μουσικές κουλτούρες της δεκαετίας του ’80, που κυμαίνονταν ανάμεσα στη χέβι μέταλ, τη χαρντ ροκ, την πανκ και τη νιου γουέιβ. Όλα αυτά συνθέτουν ένα σύμπαν όπου το προσωπικό «συνομιλεί» με το γενικό: την ιστορία μιας πόλης. «Δεν είμαι ερευνητής ή ιστορικός», γράφει ο Βίκτωρ Μοσχόπουλος, «και ούτε η μνήμη κρατάει τις ιστορίες απείραχτες και χωρίς να τις παραμορφώσει. Η γειτονιά μου δεν ήταν ούτε είναι κάτι το εξαιρετικό ή ιδιαίτερο. Ή μήπως είναι; Όπως είναι η καθημερινότητα σε κάθε γειτονιά, σε κάθε σημείο του κόσμου, κάθε ανθρώπου ή πλάσματος;». Και το σχετικό link...

Οδοιπορικά σε μορφή κόμικ που μας ξεναγούν στα δυτικά και τα ανατολικά προάστια της πόλης, με όχημα τις παιδικές αναμνήσεις, τη νοσταλγία και τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της. Το graphic novel φαντάζει ως η πλέον κατάλληλη μορφή για την αποτύπωση οδοιπορικών, καθώς προσφέρει σε αναγνώστη και δημιουργό τη δυνατότητα οπτικοποίησης της αφήγησης και της περιγραφής. Αυτό αντιλήφθηκαν και οι εκδόσεις Oblik στη Θεσσαλονίκη, οι οποίες έχουν ξεκινήσει μια πολύ όμορφη εκδοτική προσπάθεια, προσκαλώντας δημιουργούς κόμικς να κάνουν ένα οδοιπορικό στις γειτονιές τους, μέσα από τα βιώματα και τις ιστορίες που κουβαλούν και τους διαμόρφωσαν. Εκ πρώτης όψεως, μοιάζουν προσωπικές. Και πώς να μην είναι; Υπάρχουν φορές που το προσωπικό στοιχείο πυροδοτεί την αφήγηση, της δίνει παλμό. Στα οδοιπορικά όμως, ίσως και άθελά τους, μεταφέρουν εικόνες από μια άλλη εποχή, αποτυπώνουν προβληματισμούς που αντηχούν στο σήμερα και μας ξεναγούν σε γειτονιές τις οποίες τυχαίνει να γνωρίζουμε ονομαστικά, να τις έχουμε διασχίσει με το αυτοκίνητο ή τα μέσα, να τις έχουμε δει κάπου στο Google Maps, αλλά ποτέ δεν έτυχε να τις γνωρίσουμε εις βάθος. Η νέα σειρά των Oblik λοιπόν, ξεκινάει από μια δυτική συνοικία της Θεσσαλονίκης, περνάει μέσα από μια γειτονιά του κέντρου της Αθήνας και συνεχίζει στα ανατολικά της συμπρωτεύουσας. Εμείς θα επικεντρωθούμε μόνο στη Θεσσαλονίκη. Στις ανηφόρες της Νεάπολης Η αρχή έγινε το 2022, με τον Θανάση Πέτρου και τα «Νεαπολίτικα», ένα οδοιπορικό παιδικών αναμνήσεων, όπως το περιγράφει ο υπότιτλος. Γεννημένος και μεγαλωμένος στη Νεάπολη Θεσσαλονίκης, ο Έλληνας δημιουργός αναμοχλεύει τις μνήμες από τα παιδικά του χρόνια στο δυτικό προάστιο της Θεσσαλονίκης. Θυμάται σπίτια και αυλές που στην πορεία χάθηκαν με την ανοικοδόμηση, «σκάβει» μέσα στις ιστορίες σε δρόμους που πήραν τα ονόματα των αλησμόνητων πατρίδων και γείτονες που δεν υπάρχουν πια. «Στη Βενιζέλου, σχεδόν απέναντι από το σπίτι έμεναν δύο Αρμένηδες, αδέρφια. Ήταν καρβουνιάρηδες και πουλούσαν και καυσόξυλα. (…) Πέθαναν μπεκιάρηδες. Το σπίτι τους το πήρε ο δήμος, το γκρέμισε κι έχτισε ένα μοντέρνο κτίριο. Στο ισόγειο μια τράπεζα και στον όροφο το Δημοτικό Ωδείο Νεαπόλεως. Φαντάζομαι τους Αρμένηδες να στέκονται το σούρουπο, σαν gargoyles και ν’ ακούνε τα μαθήματα μουσικής», αναφέρει σε κάποια από τις σκόρπιες αναμνήσεις που απαρτίζουν αυτό το οδοιπορικό, συνοδεία του γκρεμισμένου κτιρίου, όπως το θυμάται ο συγγραφέας. Σίγουρα πρέπει να κατάγεται κανείς από τη Θεσσαλονίκη για να φανταστεί πώς είναι η οδός Βενιζέλου, αυτή η ανηφόρα-κατηφόρα με τις τρεις διαβαθμίσεις ύψους που συνδέει τη Νεάπολη με το κέντρο. Ή έστω, να καταλάβει σε ποιες άλλες οδούς αναφέρεται ο συγγραφέας. Ωστόσο, παρά την σκόρπια χαρτογράφηση των αναμνήσεων, η οπτικοποίησή τους δίνει μια όψη σε μια Θεσσαλονίκη που δεν υπάρχει πια. Αν επισκεφτείτε σήμερα τις ανηφόρες της Νεάπολης και τον λόφο του Στρεμπενιώτη και τις συγκρίνετε με τα σκίτσα του Πέτρου, θα παρατηρήσετε αναπόφευκτα αισθητές διαφορές. Μια βόλτα στην Κάτω Τούμπα Ο Βίκτωρας Μοσχόπουλος μάς κάνει βόλτα στην Κάτω Τούμπα. Για τους Θεσσαλονικείς ανήκει στο ανατολικό κομμάτι της πόλης, κι ας βρίσκεται γεωγραφικά νότια. Γενικά, τα όρια της Άνω και της Κάτω Τούμπας δεν είναι και πολύ διακριτά. Ο Μοσχόπουλος φροντίζει να μας το διευκρινίσει μέσα από έναν λαβύρινθο αναμνήσεων, όπου οι κάτοικοι των δύο συνοικιών διαχωρίζονταν ανάλογα την προσφυγική και την αστική προέλευσή τους. Σε κάθε περίπτωση, απ’ όταν χτίστηκε το γήπεδο του ΠΑΟΚ, το μυστήριο των ορίων διαλευκάνθηκε μια για πάντα. Γέννημα-θρέμμα Αγιοφανουριώτης, ο Θεσσαλονικιός εικονογράφος χρησιμοποιεί ένα τρυφερό χιούμορ και επιδίδεται στην απεικόνιση σκηνών από την καθημερινότητα στη γειτονιά, με τα χαρακτηριστικά εντοπιότητας της Θεσσαλονίκης να μην αποτελούν εμπόδιο στην ανάγνωση. Στην αφήγησή του συμπεριλαμβάνει και την Άνω Τούμπα και το προσφυγικό ιστορικό της. Τη σκυτάλη παίρνουν εφηβικές αναμνήσεις οι οποίες απαρτίζουν το μεγαλύτερο μέρος του εγχειρήματος: Αθλητικά συνθήματα γραμμένα σε σχολικούς φράχτες, συντηρητικοί δάσκαλοι, καλλιτεχνικές ανησυχίες και η «Αλλαγή» του ‘81 παρελαύνουν μέσα στις σελίδες ενός εκτενούς graphic novel. Όσοι και όσες ήταν έφηβοι την δεκαετία του ‘80 θα αναγνωρίσουν πολλά κομμάτια του εαυτού τους. Οι νεότεροι, απλώς θα αντικρίσουν την εφηβεία των γονιών τους. Και το σχετικό link...