Search the Community

«Εν Κατακλείδι»: το κόμικς που αποτυπώνει με ευαισθησία τον μύθο, τις αντιφάσεις και τη διαχρονική καλλιτεχνική κληρονομιά του Παύλου Σιδηρόπουλου. Αυθεντικός, εμβληματικός, αυτοκαταστροφικός. Αυτές οι τρεις λέξεις χαρακτηρίζουν τον θρύλο της ελληνικής ροκ μουσικής που εξέφρασε όσο λίγοι την ανάγκη για ελευθερία και την άρνηση κάθε συμβιβασμού: τον Παύλο Σιδηρόπουλο. Λίγες προσωπικότητες της ελληνικής μουσικής κουβαλούν το βάρος και τη γοητεία του μύθου όσο εκείνος. Υπήρξε ο «πρίγκιπας» του ελληνικού ροκ, σπουδαίος τραγουδοποιός και ερμηνευτής, αλλά και μια ανήσυχη καλλιτεχνική συνείδηση που εξέφρασε την ασφυξία, την ελευθερία, την αυτοκαταστροφή και την ανάγκη για αυθεντικότητα μιας ολόκληρης γενιάς. Μαζί με τον Νικόλα Άσιμο και την Κατερίνα Γώγου συναποτελεί την τριάδα των «αγίων» ή «καταραμένων» των Εξαρχείων, όπως τους θέλει ο ρομαντικοποιημένος μύθος. Και οι τρεις τους «έφυγαν» σε χρονικό εύρος μιας πενταετίας: το 1988 ο Άσιμος, το 1990 ο Σιδηρόπουλος, το 1993 η Γώγου. Στη σύντομη ζωή του ο σπουδαίος μουσικός άφησε το δικό του αποτύπωμα, κάτι που επιχείρησε να αποδώσει το κόμικς «Παύλος Σιδηρόπουλος – Εν Κατακλείδι» των Ηλία Κατιρτζιγιανόγλου (σενάριο) και Κωνσταντίνου Σκλαβενίτη (σχέδιο). Η εικονογραφημένη βιογραφική αφήγηση των 122 σελίδων που κυκλοφόρησε τον περασμένο Μάιο από τις εκδόσεις Μικρός Ήρως, κατάφερε να μεταφέρει όχι μόνο τα γεγονότα της ζωής του, αλλά και το ιδιαίτερο ψυχικό και καλλιτεχνικό του σύμπαν. Πώς προέκυψε αυτή η όμορφη δουλειά για τη ζωή του Παύλου Σιδηρόπουλου; Όπως αναφέρει ο Ηλίας (σεναριογράφος κόμικς και ένας από τους τέσσερις συνιδρυτές και συνδιοργανωτές του Comicdom CON Athens) στο εισαγωγικό του σημείωμα: «Κι όλα γίναν τόσο, μα τόσο ξαφνικά… Ένα βράδυ, ο Λεωκράτης [σ.σ.: Ανεμοδουράς, εκδότης του «Μικρού Ήρωος»] με γυρνούσε σπίτι με το αυτοκίνητο μετά από κάποια κομιξική δράση, και λίγο πριν φτάσουμε στο νούμερο 50 της οδού Δροσοπούλου, του είπα με έμφαση βέρου Κυψελιώτη που ξεναγεί κάποιον στο “χωριό” του: “Εδώ ήταν το σπίτι του Σιδηρόπουλου”. Δεν περίμενα αυτό που θα άκουγα: “Σκέφτομαι καιρό τώρα ένα γκράφικ νόβελ για τον Σιδηρόπουλο. Ξέρω ότι είσαι φαν, θα το έβλεπες να αναλάμβανες το σενάριο;”». Το πώς εξελίχθηκε αυτό, είναι ήδη προφανές. Ο Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου γνωρίζοντας πώς να εντοπίζει το ιδιαίτερο ταλέντο των εκάστοτε δημιουργών με τους οποίους θέλει να συνεργαστεί, αναγνώρισε στον σκιτσογράφο Κωνσταντίνο Σκλαβενίτη το κατάλληλο πρόσωπο για να εικονογραφήσει τον Σιδηρόπουλο και τη ζωή του. Ο Κωνσταντίνος έχει μια αισθητική που ισορροπεί «ανάμεσα στο ονειρικό και το βρόμικο» (draft σχεδίαση και πλακάτ παστέλ αποχρώσεις) και αυτός ο τρόπος τον καθιστούσε ιδανικό όχι μόνο για να υλοποιήσει το καλογραμμένο σενάριο του Ηλία, αλλά ακόμη περισσότερο να το ερμηνεύσει με τη δική του σκηνοθετική ματιά. Η καλλιτεχνική «συνάντηση» των δύο συνδημιουργών είχε ως αποτέλεσμα όχι μόνο μια προσεγμένη αφήγηση, αλλά και έναν φόρο τιμής προς ένα πρόσωπο που δεν έπρεπε ούτε να «αγιοποιηθεί», ούτε να παρουσιαστεί κιτρινιστικά με το στερεότυπο του «πεπτωκότος αγγέλου» ή του «καταραμένου ήρωα». Αντιθέτως, τον προσεγγίζουν ως έναν αντιφατικό άνθρωπο: ευαίσθητο, ευφυή, παρορμητικό, αυτοκαταστροφικό αλλά και βαθιά ανθρώπινο. Το σενάριό του βασίζεται σε εκτενή έρευνα και οργανώνει τη βιογραφία κινηματογραφικά, με εναλλαγές ανάμεσα στις σημαντικές στιγμές της καριέρας, στις προσωπικές του σχέσεις και στις εσωτερικές του συγκρούσεις. Το «Εν Κατακλείδι» ξεκινά στην Κυψέλη, όπου ο καπνός από το τσιγάρο του δημιουργεί ένα ονειρικό σκηνικό. Μέσα από έναν φανταστικό διάλογο με τον σεναριογράφο, ο Σιδηρόπουλος αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο τη ζωή του. Γεννημένος το 1948 στην Αθήνα και αρκετά καλός μαθητής με έφεση στα μαθηματικά, ακολούθησε τον δύσκολο δρόμο της μουσικής, παρά τις διαφορετικές προοπτικές που του προσέφερε το οικογενειακό του περιβάλλον. Από τους «Δάμων και Φιντίας» και τη συνεργασία του με τον Παντελή Δεληγιαννίδη, μέχρι τους «Σπυριδούλα» και τους «Απροσάρμοστους», διαμόρφωσε έναν ήχο που συνέδεσε το ελληνικό ροκ με τη γλώσσα και τις αγωνίες της ελληνικής πραγματικότητας. Η προσωπική του μάχη με τις εξαρτήσεις υπήρξε καθοριστική για τη δημόσια εικόνα του, χωρίς όμως να μπορεί να μειώσει ή, πολύ περισσότερο, να ανατρέψει την καλλιτεχνική του αξία. Ο πρόωρος θάνατός του, το 1990, σε ηλικία μόλις 41 ετών, ολοκλήρωσε τον μύθο, αλλά και άφησε ανολοκλήρωτη μια δημιουργική πορεία που πιθανότατα είχε ακόμη πολλά να προσφέρει. Αυτό που ξεχωρίζει περισσότερο είναι ο σεβασμός των δημιουργών απέναντι στο πρόσωπο που πραγματεύονται. Δεν επιχειρούν να εξηγήσουν τα πάντα ούτε να δώσουν εύκολες απαντήσεις για τις επιλογές του μουσικού, οι οποίες εύκολα θα διολίσθαιναν σε ηθικολογία. Απεναντίας, αφήνουν χώρο στις αντιφάσεις του – αντιφάσεις, άλλωστε, μιας ολόκληρης γενιάς και εποχής – αναγνωρίζοντας ότι η γοητεία του Σιδηρόπουλου βρισκόταν ακριβώς σε αυτή την αδυναμία του να χωρέσει σε εύκολες κατηγορίες. Ιδιαίτερα πολύτιμο είναι και το πολυσέλιδο παράρτημα του κόμικ με τη δισκογραφία του, μαρτυρίες ανθρώπων που τον γνώρισαν, τις πηγές που αξιοποιήθηκαν για το σενάριο, αλλά και πλήθος προσχεδίων. Τι μας έμεινε από την ανάγνωση της ζωής αυτού του «αλήτη διανοούμενου» με το φως και το σκοτάδι της; Μια γλυκιά μελαγχολία. Εντέλει, αυτό που κρατάμε είναι το απόφθεγμά του από συνέντευξή του στο περιοδικό «Ποπ και Ροκ»: «Άκου, φίλε. Η αγάπη είναι πολύ πιο μακροχρόνια από τον έρωτα, και όταν δημιουργηθεί δεν σβήνει. Ο έρωτας υπάρχει και χωρίς την αγάπη. Κι η αγάπη δεν έχει να κάνει με το φύλο». Και το σχετικό link...

Ένα νέο graphic novel των Ηλία Κατιρτζιγιανόγλου και Κωνσταντίνου Σκλαβενίτη επιχειρεί να φωτίσει τον Παύλο Σιδηρόπουλο, τον άνθρωπο πίσω από τον θρύλο του ελληνικού ροκ. Ο Παύλος Σιδηρόπουλος είναι ένας πραγματικός, σάρκινος ήρωας. Δηλαδή ένας άνθρωπος που μετά τον θάνατό του απέκτησε έναν μύθο όσο λίγοι άνθρωποι του τραγουδιού. Όσο κι αν αυτό είναι κάτι που συμβαίνει συχνά με όσους φεύγουν νωρίς, μέσα στην νιότη, στην ομορφιά, στην ακμή, ο Σιδηρόπουλος δικαιούται να έχει μύθο. Όπως όλοι όσοι άνοιξαν έναν δρόμο μόνοι τους με τα χέρια τους, δεν ακολούθησαν τίποτα έτοιμο και ήταν επιδραστικοί για τους επόμενους. Δύο εξαιρετικοί καλλιτέχνες ανέλαβαν το δύσκολο εγχείρημα να φτιάξουν ένα κόμικ για τον Παύλο. Και το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό. Φτιάχνουν κόσμο από τις πρώτες σελίδες. Τον βλέπεις να τριγυρνάει στην Αθήνα των δεκαετιών του 70 και του 80, τον ακούς να σκέφτεται, να τραγουδάει, να τσακίζει. Ο Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου έγραψε το σενάριο και ο Κωνσταντίνος Σκλαβενίτης το σκίτσο. Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Μικρός Ήρως». Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου Ο Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου Έχεις πει πως όταν σού έγινε η πρόταση για αυτό το βιβλίο, δεν απάντησες αμέσως γιατί αισθάνθηκες πως θα αναλάμβανες μία ευθύνη για την οποία δεν ήξερες αν ήσουν έτοιμος. Ποιες ήταν δηλαδή οι πρώτες σου σκέψεις και ποια είναι η ευθύνη; Οι πρώτες μου σκέψεις ήταν «Θέλω σαν τρελός να το κάνω, μπορώ όμως; Μπορώ να βιογραφήσω έναν άνθρωπο και καλλιτέχνη που σημαίνει τόσα πολλά για τόσο πολλούς ανθρώπους; Να αποτυπώσω μια τόσο αντιφατική προσωπικότητα – που μάλιστα δεν ζει για να καταθέσει τη δική του οπτική, να επιβεβαιώσει ή να διαψεύσει γεγονότα και συναισθήματα;» Από την επόμενη ημέρα κιόλας της πρότασης του εκδότη, Λεωκράτη Ανεμοδουρά, ξεκίνησα την έρευνα κι ένα μήνα μετά, έχοντας σχηματίσει στοιχειωδώς μια εικόνα των διαθέσιμων πληροφοριών σχετικά με τη ζωή και το έργο του, και με πλήρη επίγνωση του ρίσκου που έπαιρνα, είπα το «ναι». Είναι ένα βιβλίο για τον Παύλο ή για την ανάμνηση τού Παύλου; Εννοώ, είναι για τον άνθρωπο ή για τον μύθο του; Τολμώ να πω ότι είναι και τα δύο. Στο κόμικ ξετυλίγεται η ιστορία της ζωής του, όμως ο αφηγητής δεν είναι ο ίδιος ο Παύλος, παρότι έχει τη μορφή του. Είναι η «ηχώ» του, το απόσταγμα όσων έγραψε, είπε και άφησε πίσω του, και ταυτόχρονα το σύνολο των – συχνά αντιφατικών – αναμνήσεων όσων τον έζησαν. Αναμνήσεις που διαμορφώθηκαν από επιλογή ή από τη συγκυρία. Ουσιαστικά αποτυπώνεται η ζωή ενός ανθρώπου που έγινε. Πώς κατάφερες να επιλέξεις ποια κομμάτια από την ζωή του θα αναφερθούν και ποια θα μείνουν απ’ έξω; Το τι θα έμενε εν τέλει εκτός, ήταν ίσως η πιο δύσκολη διαδικασία απ’ όλες. Η προσέγγισή μου ήταν μια διαρκής άσκηση ισορροπίας ανάμεσα στον σεβασμό προς το πρόσωπό του και τη δραματουργική ανάγκη του έργου. Λειτούργησα με ένα φίλτρο προσωπικής ηθικής. Άφησα απ’ έξω οτιδήποτε αντιλαμβανόμουν ως διάθεση «κλειδαρότρυπας» και κιτρινισμού, και προτίμησα να δείξω τις συνέπειες πράξεων και γεγονότων, τον αντίκτυπο που είχαν οι επιλογές του, αποφεύγοντας φτηνούς εντυπωσιασμούς στις σκοτεινές στιγμές του, και κυρίως σε ό,τι αφορούσε τη χρήση και τις συνέπειές της. Πόσο εύκολο είναι να μιλήσεις για την ζωή ενός παιδικού σου ήρωα; Προσπάθησες να αποστασιοποιηθείς, να γίνεις «αντικειμενικός» ή η αντικειμενικότητα δεν έχει καμία θέση όταν αναφερόμαστε στις αγάπες μας; Η αποστασιοποίηση, η αποδόμηση κι εν συνεχεία η αποκατάσταση σε μια πιο ρεαλιστική βάση, ήρθαν αναπόφευκτα μέσα από την έρευνα, και τις συνεντεύξεις – πρωτογενείς και μη – με ανθρώπους που τον έζησαν. Επέλεξα να κρατήσω μια εύθραυστη ισορροπία, στεκόμενος με σεβασμό απέναντι στον άνθρωπο-καλλιτέχνη, επιτρέποντας όμως στον αναγνώστη να δει τις ρωγμές, τη δημιουργία και την αυτοκαταστροφή μέσω των οποίων και εκφράστηκε, όπως έλεγε ο ίδιος. Νιώθω ότι, στο τέλος της ημέρας, η αληθινή αγάπη για έναν καλλιτέχνη δεν κρύβεται πίσω από εξιδανικεύσεις. Κωνσταντίνος Σκλαβενίτης Ο Κωνσταντίνος Σκλαβενίτης Ποιες ήταν οι πρώτες σου σκέψεις όταν σου έγινε η πρόταση για αυτό το βιβλίο; Κάθε φορά που ξεκινάω ένα καινούργιο κόμικς μου αρέσει να διαφέρει από το προηγούμενο, να δοκιμάζω νέα πράγματα και προκλήσεις, κάνοντας όμως δουλειές που κι εγώ θα ήθελα να διαβάσω ως αναγνώστης. Πρέπει όμως να ομολογήσω πως δεν είχα φανταστεί ποτέ τη ζωή και το έργο του Παύλου σε μορφή κόμικς. Μέχρι που μου το πρότεινε ο Λεωκράτης (υπεύθυνος των εκδόσεων Μικρός Ήρως). Απ’ όσο ξέρω, ήταν κάτι που το επεξεργαζόταν καιρό, και ο Ηλίας είχε αναλάβει την έρευνα και το σενάριο. Αρχικά, δεν ήμουν σίγουρος ότι ήταν κάτι που θα μπορούσα να αναλάβω, μου έμοιαζε μεγάλη ευθύνη. Σύντομα όμως, όταν βρεθήκαμε από κοντά και συζητήσαμε γι’ αυτό, πώς το φαντάζεται ο καθένας μας, θέλησα κι εγώ να γίνω μέρος αυτού του πρότζεκτ που μου φάνηκε πολύ ενδιαφέρον και διαφορετικό από ό,τι είχα κάνει ως εκείνη τη στιγμή. Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση, η μεγαλύτερη δυσκολία και με ποιον τρόπο την έλυσες; Όταν σχεδίαζα τις πρώτες σελίδες, είχα στο μυαλό μου όσο γίνεται να πετύχω την ομοιότητα των προσώπων που παρουσιάζονται στην ιστορία μας και του ίδιου του Παύλου, φυσικά. Γρήγορα όμως, αυτό έπαψε να με απασχολεί τόσο και έδωσα περισσότερο βάρος στα συναισθήματα και στην απόδοση της ατμόσφαιρας. Έτσι, το πιο δύσκολο θα πω ότι ήταν να μπορέσω να δώσω μια μουσικότητα στα σχέδια, ένα ροκ αυθορμητισμό που θα ζωντάνευε τον χάρτινο Παύλο και την εποχή του. Αυτό προσπάθησα να το πετύχω μέσα από τις έντονες γραμμές και το παιχνίδι με το χρώμα ή την απουσία του. Σε ενδιέφερε να αποδώσεις με ρεαλισμό τις εικόνες και τα χρώματα της εποχής ή να φτιάξεις έναν δικό σου κόσμο; Προσωπικά, διαβάζοντας το βιβλίο ένωσα πως περπατούσα στους δρόμους της Αθήνας της δεκαετίας του 80. Πολύ χαίρομαι που το λες! Η σκέψη μου ήταν κάθε σκηνή να έχει τη δική της απόχρωση ανάλογα με την περίοδο που περιγράφεται σε αυτή, αλλά να αποτυπώνει και τα συναισθήματα, την κατάσταση στην οποία βρισκόταν τότε ο Παύλος. Καθώς η ιστορία μας εκτείνεται στο πέρασμα των δεκαετιών, βασίστηκα σε φωτογραφίες για τα κτίρια της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης του ’70 και του ‘80, όπως και για τα πρόσωπα και τα εξώφυλλα δίσκων που κυκλοφόρησαν τότε. Φυσικά, δεν με ενδιαφέρει να τα αποτυπώσω φωτογραφικά αλλά να δίνουν την εικόνα και την ατμόσφαιρα της εποχής. Γι’ αυτό κάποιες φορές τα παραλλάσσω και τα αποδίδω με τον δικό μου τρόπο ώστε να ταιριάζουν καλύτερα στη ροή της ιστορίας, οπότε ναι, ίσως πλέον μιλάμε για έναν δικό μου κόσμο, στα χνάρια του Παύλου. Όσο σχεδίαζα, άκουγα και τα αντίστοιχα τραγούδια του, οπότε, έστω και υποσυνείδητα, επηρέασαν κι αυτά το αποτέλεσμα. Ετοιμάζοντας το βιβλίο, υπήρξε κάποια σκέψη, κάποια ιδέα που την θεώρησες ακραία ή «επικίνδυνη» και τελικά δεν την προχώρησες; Σχεδιαστικά μιλώντας, ειδικά στις πιο «σκοτεινές» πλευρές της ζωής του, ήθελα να αποφύγω τις υπερβολικά δραματικές απεικονίσεις. Προτίμησα τα πράγματα περισσότερο να υπονοούνται παρά να επιδεικνύονται. Ήδη από την πρώτη μας συζήτηση με τον Ηλία και τον Λεωκράτη, όταν ακόμα φανταζόμασταν πώς θα είναι το τελικό αποτέλεσμα του βιβλίου, είχαμε πει ότι δεν θέλαμε να τονίσουμε τα σκοτάδια αλλά περισσότερο τις φωτεινές στιγμές του Παύλου. Γι’ αυτό έδωσα περισσότερο έμφαση στο ονειρικό στοιχείο, είναι νομίζω και κάτι που χαρακτηρίζει την δουλειά μου κι εδώ το βρήκα σαν ευκαιρία για πειραματισμό. Και το σχετικό link...

Τη ζωή, το έργο και τον πρόωρο θάνατο του «Πρίγκηπα» του ελληνικού ροκ αφηγείται το κόμικ «Παύλος Σιδηρόπουλος – Εν Κατακλείδι». Το σενάριο του Ηλία Κατιρτζιγιανόγλου βασίστηκε σε έρευνα και συνεντεύξεις με ανθρώπους που γνώρισαν τον μουσικό, ενώ το σχέδιο του Κωνσταντίνου Σκλαβενίτη ισορροπεί ανάμεσα στο ρεαλιστικό και στο ονειρικό στοιχείο. «Είχε μια σκέψη που ήταν ξυραφένια, μια ευαισθησία που δεν έχω συναντήσει γύρω μου ξανά από τότε», έλεγε γι’ αυτόν ο σκηνοθέτης Ανδρέας Θωμόπουλος. «Η συνεργασία μας άλλαξε τη ζωή μου», τόνιζε ο κιθαρίστας των «Σπυριδούλα», Βασίλης Σπυρόπουλος, προσθέτοντας ότι «είχε έναν χαριτωμένο ναρκισσισμό, ζούσε τη ζωή του σαν ταινία». Και ο Αλέκος Αράπης, μπασίστας στους «Απροσάρμοστους», θα παρατηρούσε ότι «είναι αδιανόητο το πώς ένα εξαρτημένο από ναρκωτικά άτομο χρησιμοποιούσε τόσο λογικά επιχειρήματα, ώστε να σε αποτρέψει να πάρεις ουσίες». Τι ήταν, λοιπόν, για τους άλλους ο Παύλος Σιδηρόπουλος (1948-1990) ή σκέτα «Παύλος», όπως έμεινε γνωστός ακόμα και σε εκείνους που τον συνάντησαν μόνο μέσα από τα τραγούδια του; Τι αποτύπωμα άφησε στους γύρω του; «Αγάπη, τρυφερότητα, παράπονο για το άδικο φευγιό του», απαντά ο Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου, σεναριογράφος του κόμικ «Παύλος Σιδηρόπουλος – Εν Κατακλείδι», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Μικρός Ήρως σε σχέδια Κωνσταντίνου Σκλαβενίτη. «Δεν μας είπε κάποιος κάτι κακό για τον Παύλο», συνεχίζει. «Φυσικά, ήταν ένας άνθρωπος ατελής. Αλλά νομίζω ότι, με το πέρασμα του χρόνου, το απόσταγμα που έμεινε σε όλους ήταν ότι νιώθουν τυχεροί που πέρασε από τη ζωή τους». Εκτός από τις πρωτογενείς συνεντεύξεις που πήρε, ο Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου μελέτησε και βιογραφίες του Σιδηρόπουλου, συνεντεύξεις του ίδιου ή των μουσικών του, ενώ καθοδηγητικό ρόλο στην έρευνα είχε η Μελίνα Σιδηροπούλου, αδελφή του τραγουδιστή. «Αφηγητής στο κόμικ είναι και δεν είναι ο Παύλος», λέει ο σεναριογράφος, εξηγώντας ότι την ιστορία τη διηγούνται στο σήμερα η «ηχώ» του καλλιτέχνη, το σύνολο όσων έγραψε, είπε και άφησε πίσω του, αλλά και εκείνοι που τον έζησαν, κάτι σαν «το αποτέλεσμα μιας συλλογικής μνήμης». Το σχέδιο του Κωνσταντίνου Σκλαβενίτη, συνεχίζει ο σεναριογράφος, «έχει αυτή την υπέροχη ισορροπία ανάμεσα στο ονειρικό και το ρεαλιστικό, το καθαρό και το βρώμικο. Η βιογραφία ενός τόσο αντιφατικού ανθρώπου, με τόσα ετερόκλητα στοιχεία, δεν θα μπορούσε να εικονογραφηθεί αλλιώς». Υπάρχει εδώ το περιβάλλον στο οποίο γαλουχήθηκε, η αστική οικογένεια του Παύλου Σιδηρόπουλου, ο οποίος ήταν δισέγγονος του Αλέξη Ζορμπά και ανιψιός της Έλλης Αλεξίου. «Είχε μέσα του τον αστό, είχε και τον “αλήτη”. Την πρώτη ιδιότητα την πήρε από το σπίτι του, τη δεύτερη από την ιδιοσυγκρασία του», λέει ο Κατιρτζιγιανόγλου. Υπάρχουν επίσης οι σπουδές του στη Θεσσαλονίκη, η ενασχόλησή του με τη μουσική και τα συγκροτήματά του: οι «Δάμων και Φιντίας», τα «Μπουρμπούλια», οι «Σπυριδούλα» και οι «Απροσάρμοστοι», τους οποίους «ο Παύλος αναγνώριζε ως μπάντα του και ήταν αυτοί που τον συνόδεψαν ώς το τέλος». Το εξώφυλλο του graphic novel «Παύλος Σιδηρόπουλος – Εν Κατακλείδι», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Μικρός Ηρως σε σενάριο Ηλία Κατιρτζιγιανόγλου και σχέδια Κωνσταντίνου Σκλαβενίτη. Υπάρχουν ακόμη οι γυναίκες με τις οποίες συνδέθηκε. Και, φυσικά, η εξάρτηση. «Εκεί υπεισέρχεται στην αφήγησή μας το ονειρικό στοιχείο», σημειώνει ο σεναριογράφος. Το οποίο επιστρατεύθηκε ώστε να κρατηθεί μια ισορροπία στην αφήγηση. Αυτός εξάλλου ήταν και ο προβληματισμός του Ηλία Κατιρτζιγιανόγλου, όταν ο εκδότης Λεωκράτης Ανεμοδουράς του πρότεινε να γράψει το κόμικ, μια μέρα που περνούσαν έξω από το παλιό σπίτι του Σιδηρόπουλου, στην οδό Δροσοπούλου στην Κυψέλη. «Είπα το ναι, έχοντας στο μυαλό μου μια πυξίδα: ότι δεν θέλω να προκύψει ούτε μια αγιογραφία, ούτε ένας “κιτρινισμός”. Ο ίδιος ο Παύλος έλεγε ότι εμπεριέχει και τη δημιουργία και την αυτοκαταστροφή, ότι εκφράστηκε πότε με τη μία, πότε με την άλλη. Προσέγγισα λοιπόν το θέμα της εξάρτησης μέσα από γεγονότα, δείχνοντας τις συνέπειές τους τόσο στον ίδιο, όσο και στους γύρω του», λέει ο σεναριογράφος. Πιστεύει άραγε ότι ο Σιδηρόπουλος ταυτίστηκε με την εξάρτηση; «Επιστρέφω συχνά στην ατάκα που είχε πει ο Δημήτρης Πουλικάκος, για τις υποκριτικές αναδιπλώσεις της δισκογραφικής βιομηχανίας και του Τύπου», απαντά και παραθέτει τη φράση: «Πρεζάκιας εν ζωή. Έλληνας Τζιμ Μόρισον μετά θάνατον. Τυμβωρυχία κανονική». Μια απεικόνιση συνάντησης του Σιδηρόπουλου με τον Διονύση Σαββόπουλο. Στη διαδικτυακή του καμπάνια, το κόμικ συνοδεύεται και από μια playlist με τραγούδια: από τα «Μου ‘πες θα φύγω», «Ο Μπάμπης ο Φλου» και «Στην Κ.», μέχρι το «Βιβλίο των ηρώων», το «Ροκ εν ρολ στο κρεβάτι» κ.ά. Η έκδοση, που συνοδεύεται από πρόλογο του Γιάννη Αγγελάκα, θα παρουσιαστεί την Κυριακή στο πλαίσιο του φεστιβάλ Comicdom, στην Τεχνόπολη. Υπάρχει άραγε κάτι καινούργιο που ανακάλυψε ο Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου για τον Παύλο Σιδηρόπουλο στη διάρκεια της έρευνάς του; «Μου είπαν πολλοί ότι ήταν καλοπροαίρετος, στα όρια της παιδικής αφέλειας. Του έλεγες “είμαι σε ανάγκη” και δεν εξέταζε αν ήταν αλήθεια. Προσέφερε», απαντά. Κάποια τραγούδια που εκτίμησε εκ νέου; «Τα “Μπλουζ του Πρίγκηπα”, το ντέμο που κυκλοφόρησε μετά τον θάνατό του και είναι μόνο φωνή-κιθάρα», λέει. «Είναι ίσως η πιο επιτυχημένη πρόσμειξη μπλουζ και ρεμπέτικων που έχω ακούσει». Και το σχετικό link...

Με πλούσιο πρόγραμμα και όπως πάντα ελεύθερη είσοδο επιστρέφει το μακροβιότερο φεστιβάλ κόμικς στη χώρα. Επιλέγουμε όσα δεν πρέπει να χάσεις. Πολλοί αναρωτιούνται ποιος είναι ο τρόπος να φτιάξεις ένα φεστιβάλ που θα αντέχει στον χρόνο – ένα φεστιβάλ που θα εξελίσσεται, θα μεγαλώνει και θα ωριμάζει από έτος σε έτος, ξεπερνώντας αναποδιές και δεινά. Μια οικονομική κρίση και μια πανδημία αργότερα, το Comicdom Con Athens έχει τη συνταγή. Στο διάστημα των είκοσι χρόνων που συμπληρώνει αυτό τον Μάιο, έχει καταγράψει στο κοντέρ του δεκάδες χιλιάδες επισκέπτες, αμέτρητους προσκεκλημένους από την πρώτη γραμμή της αμερικανικής και της ευρωπαϊκής ένατης τέχνης, εκδόσεις, αποκλειστικές προβολές, επίκαιρες συζητήσεις, δικτυώσεις. Αλλά το κυριότερο όλων, με τη σταθερότητα και την εξωστρέφειά του, έχει συμβάλλει στη στήριξη και την ανάπτυξη της ελληνικής σκηνής κόμικς όσο τίποτε άλλο. Λίγες ώρες έμειναν μέχρι την 20η διοργάνωση του Comicdom, στην (καθιερωμένη πλέον ως έδρα του φεστιβάλ) Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων, όταν κάτω από την υψικάμινο του βιομηχανικού χώρου θα επικρατεί ο γνωστός χαρμόσυνος πανικός: κόσμος να βολτάρει με κόμικς στα χέρια, δημιουργοί να υπογράφουν, άλλοι να συζητάνε για τα νέα έργα, άλλοι να ψάχνουν τις εκθέσεις, να τρέχουν να προλάβουν ένα εργαστήριο, ένα Q&A, μια προβολή που τους τράβηξε το ενδιαφέρον από το όπως πάντα χορταστικό και με ελεύθερη είσοδο πρόγραμμα (15-17/5). Παρακάτω, ένας σύντομος οδηγός πλοήγησης για να μη χάσετε τα πιο ενδιαφέροντα. Αφιέρωμα στον Αντώνη Βαβαγιάννη – τιμώμενο καλλιτέχνη στο επετειακό Comicdom Αν υπάρχει ένας δημιουργός από τον κόσμο των comics και της γελοιογραφίας, το έργο του οποίου αναδείχθηκε σε εθνικό φαινόμενο, συγκρίσιμο μόνο με αυτό του Αρκά, τότε αυτός είναι ο Αντώνης Βαβαγιάννης, δημιουργός της εμβληματικής best seller σειράς Κουραφέλκυθρα, τον οποίον επέλεξε για τιμώμενο καλλιτέχνη το επετειακό Comicdom. Τα πιο αστεία έργα και strips του (επιλεγμένα από τον ίδιο) παρουσιάζονται σε ξεχωριστή έκθεση (που θα είναι προσβάσιμη καθ’ όλη τη διάρκεια του φεστιβάλ). Αναδρομή στην ιστορία των ελληνικών κόμικς Κάποτε τα έλεγαν «μικιμάου», σήμερα όλοι έχουμε από έναν φίλο που έχει ασχοληθεί με αυτοεκδόσεις. Μια αναδρομή από τα «πέτρινα χρόνια» μέχρι τη θεσμοθέτηση του Comicdom CON Athens και την τωρινή άνθιση της σκηνής περιμένει τον επισκέπτη στην κεντρική επετειακή έκθεση της φετινής διοργάνωσης (που θα είναι προσβάσιμη καθ’ όλη τη διάρκεια του φεστιβάλ). Περιλαμβάνεται πρωτότυπο αρχειακό υλικό, εκδόσεις, φωτογραφίες και σπάνια τεκμήρια, μαζί με ένα αφιέρωμα στις 20 εμβληματικές εκδόσεις που σφράγισαν την πρόσφατη ιστορία της σκηνής, δείχνοντας πώς εξελίχθηκε και ωρίμασε μέσα στα χρόνια. Γνώρισε από κοντά το «χέρι» του V for Vendetta Πώς είναι να γεννάς μια φιγούρα τόσο επιδραστική που στο τέλος ανάγεται σε παγκόσμιο σύμβολο αντίστασης; Ο διάσημος David Lloyd, δημιουργός του αριστουργηματικού V for Vendetta (ένα έργο-ορόσημο για την 9η τέχνη που απέδειξε ότι τα κόμικς μπορούν κάλλιστα να διαθέτουν λογοτεχνικό βάθος και ισχυρή πολιτική αλληγορία) ανήκει στους διεθνείς καλλιτέχνες που θα τιμήσουν με την παρουσία τους το επετειακό Comicdom, για χαλαρό QnA με το κοινό. Το Σάββατο 16/5, στις 14:45. Παίξε επιτραπέζια made in Greece Ποιος συνεχίζει να πιστεύει τις φήμες ότι η Ελλάδα όσο περνάνε τα χρόνια δεν παράγει τίποτα; Παράγει επιτραπέζια παιχνίδια – μάλιστα, παιχνίδια με βάθος, φαντασία, χιούμορ και (αναπόφευκτα) φιλότιμο. Ώρα να κάτσετε στο τραπέζι και να τα δοκιμάσετε: στο πλαίσιο του επετειακού Comicdom, o Σύλλογος Ελλήνων Δημιουργών Επιτραπέζιων Παιχνιδιών διοργανώνει έκθεση-παρουσίαση με τις πιο δυνατές κυκλοφορίες των τελευταίων χρόνων, μαζί με τους δημιουργούς που τα έφτιαξαν. Την Παρασκευή 15/5 (16:00-21:00) στους Νέους Φούρνους. Πρώτη πανελλήνια προβολή για το ντοκιμαντέρ Manara Eνώ όλη η Τεχνόπολη θα πάλλεται από κόσμο, φανταστικούς ήρωες και κομίστες, πίσω από την πόρτα του πρώην αεροφυλακίου θα επικρατεί ησυχία τόσο για τα πάνελ, όσο και γιατί στην οθόνη του (υπερ-σύγχρονου) αμφιθεάτρου θα έχουμε το πρόγραμμα προβολών του επετειακού Comicdom – ανάμεσά τους, ξεχωρίζει το ντοκιμαντέρ Manara της Valentina Zanella (σε πρώτη προβολή στη χώρα), ένα αφιέρωμα στη ζωή και το έργο του Ιταλού που έφερε επανάσταση στα comics δίνοντας φωνή στη γυναικεία επιθυμία. Την Κυριακή 17/5, 17:00. Προβολές σε συνεργασία με το Animasyros To μεγαλύτερο Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων στην Ελλάδα αλλά και ένα από τα σημαντικότερα σε όλη την Ευρώπη δηλώνει «παρών» στο Comicdom, με ένα προσεκτικά επιλεγμένο ποτ-πουρί: θα δούμε ένα πρόγραμμα ταινιών μικρού μήκους του δικτύου Festivals Animation Network, με θεματική την Ελευθερία (το Σάββατο 16/5, 16:00), αλλά και ένα δεύτερο αφιέρωμα με ταινιάκια animation που απευθύνονται κυρίως σε παιδιά και οικογένειες (την Κυριακή 17/5, 12:30). Το πάνελ για τον Παύλο Σιδηρόπουλο Με αφορμή το βιογραφικό graphic novel «Παύλος Σιδηρόπουλος – Εν Κατακλείδι» που κυκλοφόρησαν πρόσφατα οι διακεκριμένοι κομίστες Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου (σενάριο) και Κωνσταντίνος Σκλαβενίτης (σχέδιο), συντονίζεται ένα πάνελ για τον αθάνατο «πρίγκιπα των Εξαρχείων», όπου εκτός των δύο δημιουργών θα συμμετέχουν άνθρωποι που έζησαν και συνεργάστηκαν με τον Σιδηρόπουλο, όπως μέλη από το ιστορικό μουσικό συγκρότημα Απροσάρμοστοι, αλλά και ο σκηνοθέτης Ανδρέας Θωμόπουλος (Ασυμβίβαστος). Την Κυριακή 17/5, 14:00. Η συζήτηση για τα ελληνικά queer κόμικς Δεν είναι δα και εύκολο να μιλήσεις για ταυτότητα φύλου και queer εμπειρίες σε έναν καλλιτεχνικό «σύμπαν» που στηρίζεται σε αρρενωπούς σούπερ ήρωες, αλλά ένα πρώτο τόλμημα καταγράφηκε το μακρινό 2005. Στα μικρά και μεγάλα βήματα που έχουν μεσολαβήσει από τότε μέχρι σήμερα και τη διοργάνωση του Queer Con θα αναφερθεί ένα ξεχωριστό πάνελ του φετινού προγράμματος, σε συντονισμό του Μάνου Ζουράρη και με τη συμμετοχή δημιουργών που σημάδεψαν την queer έκφραση στα ελληνικά κόμικς. Την Παρασκευή 15/5 (19:30) στον χώρο του Innovathens. Για φρεσκοτυπωμένα ελληνικά φανζίν στο artists alley Πέρα από τα μεγάλα ονόματα και τα αφιερώματα, το ασυναγώνιστο προσόν κάθε διοργάνωσης Comicdom είναι ότι συγκεντρώνει σε ένα σημείο (στο artists alley) όλη την πρόσφατη εκδοτική δραστηριότητα της ελληνικής σκηνής, για να ξεφυλλίσεις ελεύθερα και να επιλέξεις: αυτή τη χρονιά, στους πάγκους του φεστιβάλ θα σε περιμένει ο αριθμός-ρεκόρ των σχεδόν 200 δημιουργών, ανερχόμενοι αλλά και καταξιωμένοι, για ένα speed dating με τα πιο δημιουργικά «χέρια» της χώρας. Σημείωση: Η διοργάνωση συνεχίζει να αποκλείει απευθείας συμμετοχές με έργα φτιαγμένα από ΑΙ. Παρακολούθησε τον διαγωνισμό Cosplay Είναι η πιο δημοφιλής δράση του φεστιβάλ – εσύ ακόμα να καταλάβεις τον λόγο; Είναι ξεκάθαρο ότι τα τελευταία χρόνια έχει ανέβει το επίπεδο, τόσο στα (πάντα, χειροποίητα) κοστούμια όσο και στο περφόρμανς. Λογικό, αφού το κίνητρο είναι μεγάλο: συνεχίζοντας τη συνεργασία με το Europa Cosplay Cup, το φεστιβάλ στέλνει το νικητήριο Cosplay (της ατομικής κατηγορίας) στη Γαλλία, για την ελληνική εκπροσώπηση στον διεθνή διαγωνισμό. Η παρουσίαση και επιλογή (από κριτική επιτροπή) θα γίνει το Σάββατο 16/5 (20:00). Και το σχετικό link...

Οι δημιουργοί του κόμικς «Εν Κατακλείδι» (Εκδόσεις Μικρός Ήρως) μιλούν στην ATHENS VOICE για την ξεχωριστή αυτή βιογραφία του Παύλου. Αντισυμβατικός, γνήσιος, ποιητής, επαναστατικός και δυστυχώς αυτοκαταστροφικός. Ο Παύλος Σιδηρόπουλος, ο «Πρίγκιπας» του ελληνικού ροκ και δισέγγονος του Αλέξη Ζορμπά υπήρξε ένας πανέμορφος – μέσα και έξω – άνθρωπος, ο οποίος μέσα από την ποίηση και τα τραγούδια άφησε ανεξίτηλο το στίγμα του στην εγχώρια μουσική σκηνή. Από τα πρώτα χρόνια στη Θεσσαλονίκη και τους «Δάμων και Φιντίας», μέχρι τις συνεργασίες με τους «Σπυριδούλα» και τον Γιάννη Μαρκόπουλο, ο Παύλος Σιδηρόπουλος άφησε ένα σαφές και ξεχωριστό αποτύπωμα στο ελληνικό ροκ, με τραγούδια που διαπέρασαν τα στεγανά του είδους και έγιναν το ηχητικό ισοδύναμο μιας ολόκληρης περιόδου της «ηλεκτρικής» ελληνικής μουσικής. Στη σύντομη αλλά μεστή και γεμάτη καριέρα του, ο Σιδηρόπουλος πρωταγωνίστησε μεταξύ άλλων στην ταινία του Ανδρέα Θωμόπουλου «Ο Ασυμβίβαστος» (1979). Όπως αναφέρει η εκπομπή «Μηχανή του Χρόνου», ο Φρέντυ Γερμανός έγραψε τότε σχετικά στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία: «Άραγε πώς θα έβρισκε την ταινία του εγγονού του ο ήρωας του Καζαντζάκη; Θα καμάρωνε σίγουρα και ίσως (όταν άναβαν τα φώτα) να μας έλεγε τα ίδια λόγια που είχε χαράξει στην τελευταία του κάρτα από τη Γιουγκοσλαβία: "Εύρον πράσινη πέτρα ωραιοτάτη..."». Ο Παύλος Σιδηρόπουλος έφυγε από τη ζωή στις 6 Δεκεμβρίου 1990 από υπερβολική δόση ηρωίνης. Ήταν μόλις 42 ετών. 36 σχεδόν χρόνια αργότερα, η κληρονομιά του Σιδηρόπουλου παραμένει ζωντανή στο ελληνικό τραγούδι και προσφάτως σε άλλες μορφές τέχνης, όπως τα κόμικς. Με ξεχωριστή αισθητική ματιά και όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν, χωρίς την οπτική της «κλειδαρότρυπας», ο Κωνσταντίνος Σκλαβενίτης (σκίτσο) και ο Ηλίας Κατιρτζιγιάνογλου (σενάριο) δημιούργησαν μια ξεχωριστή βιογραφία για τον Παύλο με τίτλο «Εν Κατακλείδι», καταδεικνύοντας τις συνθήκες και την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, γύρω από κάθε φάση της ζωής και καριέρας του καλλιτέχνη. Το κόμικ δανείζεται φυσικά τον τίτλο του από το θρυλικό τραγούδι που κλείνει τον δίσκο «Φλου», τη συνεργασία δηλαδή του Σιδηρόπουλου με τους Σπυριδούλα που θεωρείται μέχρι σήμερα ένα από τα πλέον ιστορικά άλμπουμ της εγχώριας ροκ παραγωγής. Οι δύο δημιουργοί μίλησαν στην ATHENS VOICE για το «Εν Κατακλείδι», δίνοντας πληροφορίες για την έρευνα στο πλούσιο αρχείο του τραγουδιστή και τη συλλογή του σχετικού υλικού. Κάνοντας μια αναδρομή στη ζωή, το έργο και τη δισκογραφία του Σιδηρόπουλου, ο Κωνσταντίνος Σκλαβενίτης και ο Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου απέδωσαν με σεβασμό και ρεαλισμό τις «αλήθειες» του καλλιτέχνη, του οποίου το αποτύπωμα παραμένει ζωντανό και επιβλητικό μέχρι σήμερα. Τo graphic novel «Παύλος Σιδηρόπουλος – Εν Κατακλείδι» κυκλοφορεί πανελλαδικά την Τετάρτη 20 Μαΐου, ωστόσο θα είναι διαθέσιμο και στο περίπτερο των εκδόσεων Μικρός Ήρως, στο Comicdom CON 2026 (15-17 Μαΐου – Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων). Εκεί αναμένεται να πραγματοποιηθεί η πρώτη παρουσίασή του βιβλίου, ενώ θα φιλοξενηθεί και σχετική έκθεση. – Πώς προσεγγίσατε τη ζωή και το έργο του Παύλου Σιδηρόπουλου; Πώς γίνεται η επιλογή για το ποια κομμάτια ενός δύσκολου παζλ αφήνει κανείς απ' έξω; Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου: Η προσέγγιση ήταν μια άσκηση ισορροπίας ανάμεσα στον σεβασμό και τη δραματουργική ανάγκη. Kι η επιλογή του τι θα έμενε εν τέλει εκτός, ήταν ίσως η πιο δύσκολη διαδικασία. Λειτούργησα με ένα αυστηρό φίλτρο αισθητικής, αφήνοντας έξω οτιδήποτε θα εξυπηρετούσε απλώς μια διάθεση «κλειδαρότρυπας». Κωνσταντίνος Σκλαβενίτης: Προσεγγίσαμε την ιστορία του Παύλου με σεβασμό και αγάπη προς το πρόσωπό του. Σκοπός δεν ήταν να δείξουμε τόσο την καθημερινότητά του όσο τον μουσικό Σιδηρόπουλο. Κάποια από τα περιστατικά που επιλέξαμε για τη δική μας ιστορία είναι πιο σύντομα, άλλα είναι εκτενέστερα και πιο λεπτομερή. Όλα όμως, είναι μια εκδοχή των πραγματικών γεγονότων από τη δική μας ματιά, με σχέδιο και χρώμα. – Θα ήθελα να μας περιγράψετε τη διαδικασία δημιουργίας του «Εν Κατακλείδι». Πώς έγινε η συλλογή του υλικού; Προηγούνται τα σκίτσα ή τα κείμενα σε αυτή την περίπτωση, ή είναι μια ταυτόχρονη διαδικασία; ΚΣ: Ο Ηλίας είχε αναλάβει την έρευνα και το σενάριο και, μαζί με τον Λεωκράτη, οι τρεις μας συζητήσαμε πολύ πάνω σε αυτό και πώς το φαντάζεται ο καθένας μας. Αρχικά, ξεκίνησα να σχεδιάζω μικρά πορτρέτα του Παύλου βασισμένος σε φωτογραφίες και εξώφυλλα από τα άλμπουμ του. Όταν ο Ηλίας άρχισε να μου στέλνει το σενάριο, το χωρίσαμε σε σελίδες και έκανα τα προσχέδια, το layout κάθε σκηνής. Πάνω σε αυτά δούλεψα μετά, κάνοντας διορθώσεις και προσθέτοντας λεπτομέρειες και χρώμα που ήταν και το τελικό στάδιο της εικονογράφησης. ΗΚ: Όπως είπε κι ο Κωνσταντίνος, ήμασταν τρεις σε αυτή την ιστορία, ο εκδότης μας Λεωκράτης Ανεμοδουράς είναι ο τρίτος αφανής δημιουργός του comic, καθώς συνεισέφερε τόσο σε επίπεδο ιδεών, όσο και ενορχήστρωσης της όλης διαδικασίας. Η συλλογή του υλικού ήταν το αποτέλεσμα διετούς εντατικής έρευνας: βιβλία, συνεντεύξεις του ίδιου, πρωτογενείς και μη συνεντεύξεις ανθρώπων-κλειδιά στη ζωή του, βίντεο, μαρτυρίες, και πολλή, πολλή ακρόαση των τραγουδιών του, αλλά και αγαπημένων του καλλιτεχνών, ώστε να κατανοήσω καλύτερα τα πράγματα που τον συγκινούσαν. – Δώστε μας πολύτιμες πληροφορίες από την έρευνα στο αρχείο του Σιδηρόπουλου. Κάποιες μαρτυρίες, ποιήματα ή στίχοι που άξιζε να δουν το φως της δημοσιότητας. ΗΚ: Στο σενάριο ενσωμάτωσα θραύσματα από τον ποιητικό του λόγο και χειρόγραφες σκέψεις του. Παράλληλα, διαβάζοντας το έργο μας ένας fan της μουσικής του Παύλου, θα βρει μέσα σε αυτό πληροφορίες που ήδη γνωρίζει, αλλά και κάποιες που για πρώτη φορά καταγράφονται. Κάθε συνέντευξη κρύβει πάντα κάτι καινούριο, ακόμη κι αν το άτομο έχει μιλήσει πολλές φορές στο παρελθόν για το ίδιο θέμα, εξ ου και ήταν σημαντικό να μιλήσουμε με όποιο σημαντικό πρόσωπο της ζωής του ήταν διαθέσιμο, αρκεί να το επιθυμούσε. Κάτι πάντως που ναι μεν έχει ξαναειπωθεί, αλλά αποτέλεσε αποκάλυψη για μένα, ήταν αυτό που είχε πει πριν χρόνια ο Δημήτρης Πουλικάκος στον Αντώνη Μποσκοΐτη, για τη – σχεδόν παιδική – αθωότητα του Παύλου. Παρά την οξύνοια και τη μόρφωσή του, ο Παύλος παρέμενε ένας καλοπροαίρετος άνθρωπος, συχνά απροστάτευτος. – Πώς αποφεύγεται η «αγιογραφία» για έναν άνθρωπο τόσο αγαπητό στο ευρύ κοινό, 36 χρόνια μετά τον θάνατό του; ΗΚ: Αποφεύγοντας την ωραιοποίηση των λαθών. Μέρος της γοητείας του Παύλου ήταν οι αντιφάσεις του, ή τουλάχιστον εκεί καταλήξαμε εμείς. Αν τον παρουσιάζαμε ως αψεγάδιαστο, θα τον προδίδαμε. Δείξαμε το σκοτάδι του με ειλικρίνεια αλλά και αξιοπρέπεια. Εξάλλου η «αγιογραφία» σκοτώνει την ουσία του βιογραφούμενου. ΚΣ: Θέλαμε να τονίσουμε περισσότερο τις φωτεινές στιγμές του Παύλου, χωρίς όμως να παραλείψουμε τα σκοτάδια και την πτώση του. Η προσέγγισή μας όμως έγινε με βάση την καλλιτεχνική του πορεία και το έργο του. Προσωπικά, θεωρώ πολύ άδικο να συνδέεται το όνομά του με τα ναρκωτικά και το περιθώριο και να ξεχνάμε το ταλέντο του και την τεράστια σημασία και επιρροή του στον χώρο του ελληνικού ροκ. – Πώς εναλλάσσονται τα χρώματα και το ύφος των σκίτσων, με βάση τις διάφορες περιόδους της ζωής και του έργου του Παύλου; ΚΣ: Η σκέψη μου ήταν κάθε σκηνή να έχει τη δική της απόχρωση ανάλογα με την περίοδο που περιγράφεται σε αυτή, αλλά να αποτυπώνει και τα συναισθήματα, την κατάσταση στην οποία βρισκόταν ο Παύλος. Έτσι, ανάλογα με το πώς εξελίσσεται η ιστορία αλλάζει και η χρωματική παλέτα και το σχέδιο αποκτά περισσότερες σκιές, μέχρι που σε σημεία το χρώμα απουσιάζει τελείως. Προσπάθησα με αυτό τον τρόπο να δείξω τα πολλά διαφορετικά πρόσωπα του Παύλου στο πέρασμα του χρόνου και παράλληλα να δώσω μια ροκ ατμόσφαιρα. – Ποια τραγούδια από τη δισκογραφία του Σιδηρόπουλου στάθηκαν ως βάση για το έργο σας και με ποιον τρόπο; ΗΚ: Αφήσαμε τα ίδια τα τραγούδια, τους στίχους και τα ποιήματά του να διαποτίσουν το σενάριο, όχι ως «playlist», αλλά ως λόγια και σκέψεις. Εξάλλου ο Παύλος έγραφε κατά κύριο λόγο, αν όχι αποκλειστικά, βιωματικά. Το «Εν Κατακλείδι» έδωσε φυσικά τον τίτλο και την υπαρξιακή βάση, οι διάσπαρτοι στίχοι του όμως είναι αυτοί που λειτουργούν μέσα στο comic ως η «ηχώ» του, καθοδηγώντας συχνά τον αναγνώστη σε κρίσιμες καμπές της ιστορίας. ΚΣ: Όσο σχεδίαζα κάθε σκηνή της ιστορίας, άκουγα και τα τραγούδια που αναφέρονται σε αυτή. Ένιωσα έτσι να μπαίνω πιο πολύ στο κλίμα του σεναρίου και κάποιοι στίχοι αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι το τραγούδι 'Ο κόσμος τους' όπου δείχνουμε τον Παύλο στο λεωφορείο που το γράφει επιστρέφοντας από Θεσσαλονίκη. Ο Ηλίας έχει εντάξει ιδανικά νομίζω στίχους και κομμάτια από τα τραγούδια στην αφήγηση που μπλέκονται με τα λόγια και τα σχέδια. – Στο Comicdom CON 2026 θα γίνει η πρώτη παρουσίαση του βιβλίου, ενώ θα υπάρχει και σχετική έκθεση. Τι να περιμένουμε από την έκθεση αυτή; ΚΣ: Το κόμικς αυτό είναι μια εξερεύνηση της ψυχής του έργου του Παύλου, ένα διαφορετικό πορτρέτο του για όσους τον ξέρουν και για όσους θέλουν να τον γνωρίσουν. Κατ' επέκταση, η έκθεση είναι κατά κάποιο τρόπο το χρονικό αυτής της δημιουργικής διαδικασίας. Περιλαμβάνει σελίδες, καρέ και προσχέδια δίνοντας και μια εικόνα από το παρασκήνιο της εικονογράφησης. ΗΚ: Να περιμένετε μια ματιά στο παρασκήνιο αυτής της διετούς διαδρομής. Ο επισκέπτης θα έχει την ευκαιρία να δει πώς – για παράδειγμα – ένα αρχειακό εύρημα ή μια προφορική μαρτυρία μετουσιώνεται σε προσχέδιο και τελικά σε σελίδα comic. Ο Γαβριήλ Τομπαλίδης, επιμελητής της έκθεσης, πέρα από καλλιτέχνης και ο ίδιος, είναι ιδρυτής της ιστορικής έκθεσης comics και εικονογράφησης, Εν Αιθρία, πράγμα το οποίο εγγυάται μια ξεχωριστή κι ενδιαφέρουσα προσέγγιση. – Αν ζούσε σήμερα ο Παύλος, για ποια πράγματα θα τραγουδούσε; ΗΚ: Θεωρώ πως οι κεραίες του θα έπιαναν την αποξένωση της ψηφιακής εποχής και τα σημερινά αδιέξοδα. Ενδεχομένως να τραγουδούσε για την απώλεια της αυθεντικότητας σε έναν κόσμο που εστιάζει στην εικόνα και το «φαίνεσθαι». Ωστόσο, προσωπικά, θα ήθελα να τον φαντάζομαι στο "happy end" που στερήθηκε: έναν Παύλο δικαιωμένο (η έλλειψη αναγνώρισης τον βασάνιζε πολύ), που θα είχε βρει τη λύτρωση, έστω από κάποιους δαίμονές του. ΚΣ: Νομίζω πως κάποια από τα τραγούδια και κάποιοι από τους στίχους του μοιάζουν να σχολιάζουν ακριβώς όσα ζούμε και συμβαίνουν μέχρι και σήμερα. Μοιάζουν διαχρονικά και επίκαιρα με κάποιον τρόπο. Ακούστε για παράδειγμα την 'Αποκάλυψη' ή το 'Welcome to the show' και πιστεύω θα συμφωνήσετε. – Τι μορφή θα είχε ένας Παύλος Σιδηρόπουλος αν κυκλοφορούσε αύριο το πρώτο του τραγούδι; ΚΣ: Θεωρώ ότι στο ύφος τουλάχιστον δε θα διέφερε και πολύ από τον Παύλο που ξέρουμε, καθώς πάντα ήταν ανένταχτος και ειλικρινής σε ό,τι έκανε. Πολύ πιθανό να μην είχε καν social και να μαθαίναμε τα τραγούδια του τυχαία, από κάποιο φίλο που θα μας έλεγε «άκου τι ανακάλυψα...». ΗΚ: Συμφωνώ με τον Κωνσταντίνο, κι εγώ δεν πιστεύω ότι θα διέφερε. Ίσως ως «προϊόν» της γενιάς του να μην έγραφε rock, αλλά hip-hop. Το μόνο σίγουρο είναι πως και έτσι, θα είχε συγκλονιστικά αιχμηρούς στίχους και θα ήταν ένας σπουδαίος performer. Και το σχετικό link...

Ο Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου και ο Κωνσταντίνος Σκλαβενίτης, που εργάστηκαν στο σενάριο και στο σχέδιο του «Παύλος Σιδηρόπουλος – Εν Κατακλείδι», εξηγούν πώς προσέγγισαν τη ζωή και την καλλιτεχνική πορεία αυτής της σύνθετης προσωπικότητας. Ο Παύλος Σιδηρόπουλος υπήρξε μία από τις πιο εμβληματικές μορφές της ελληνικής ροκ σκηνής. Αντισυμβατικός και βαθιά χαρισματικός, καθιερώθηκε ως ο κατεξοχήν ροκ επαναστάτης. Με έντονη καλλιτεχνική ταυτότητα και ανήσυχο πνεύμα, εξέφρασε μέσα από τη μουσική του τις αγωνίες, τις αντιφάσεις και την ευαισθησία μιας ολόκληρης γενιάς. Τα τραγούδια του διατηρούν μέχρι σήμερα τη δύναμη να συγκινούν και να εμπνέουν τους ακροατές κάθε ηλικίας, αφήνοντας ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ελληνική μουσική ιστορία. Το νέο graphic novel με τίτλο «Παύλος Σιδηρόπουλος – Εν Κατακλείδι», σε σενάριο του Ηλία Κατιρτζιγιανόγλου και σχέδιο του Κωνσταντίνου Σκλαβενίτη, επιχειρεί να εξερευνήσει τη ζωή και την καλλιτεχνική του πορεία. Η παρουσίασή του θα πραγματοποιηθεί στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων, στο αμφιθέατρο «Μιλτιάδης Έβερτ», στο πλαίσιο του Comicdom CON Athens 2026, την Κυριακή 17 Μαΐου στις 14:00. Στη συζήτηση θα πάρουν μέρος οι δημιουργοί, καθώς και οι μουσικοί Αλέκος Αράπης και Οδυσσέας Γαλανάκης από τους Απροσάρμοστους, το συγκρότημα του Σιδηρόπουλου, αλλά και ο σκηνοθέτης Ανδρέας Θωμόπουλος. Ταυτόχρονα θα τρέχει μια έκθεση με εικονογραφήσεις, καρέ και προσχέδια από το νέο graphic novel σε επιμέλεια του Γαβριήλ Τομπαλίδη. Προτού συμβούν όλα αυτά, ρωτήσαμε τον Ηλία Κατιρτζιγιανόγλου και τον Κωνσταντίνο Σκλαβενίτη πώς είναι να δημιουργεί κανείς ένα κόμικ για μια τόσο σύνθετη προσωπικότητα. – Πώς γεννήθηκε η ιδέα να γίνει η ζωή του Παύλου Σιδηρόπουλου κόμικ; Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου: Ένα βράδυ, ο Λεωκράτης Ανεμοδουράς των εκδόσεων Μικρός Ήρως με γυρνούσε σπίτι με το αυτοκίνητο έπειτα από κάποια δράση σχετική με κόμικς. Λίγο προτού φτάσουμε στο νούμερο 50 της οδού Δροσοπούλου, του είπα με ύφος βέρου Κυψελιώτη που ξεναγεί κάποιον στο «χωριό» του: «Εδώ ήταν το σπίτι του Σιδηρόπουλου». Η απάντησή του ήταν κάτι που δεν περίμενα: «Σκέφτομαι καιρό τώρα ένα graphic novel για τον Σιδηρόπουλο. Ξέρω ότι είσαι φαν, πώς θα σου φαινόταν να αναλάμβανες το σενάριο;». Ταλαντεύτηκα αρκετά αναλογιζόμενος το βάρος της ευθύνης προτού πω τελικά το «ναι». Κωνσταντίνος Σκλαβενίτης: Σε κάθε νέα μου δουλειά μού αρέσει να δοκιμάζω νέα πράγματα και προκλήσεις, κάνοντας όμως κόμικς που κι εγώ θα ήθελα να διαβάσω ως αναγνώστης. Ένα κόμικ για τη ζωή και το έργο του Παύλου Σιδηρόπουλου, ομολογώ, δεν είχε περάσει ποτέ από το μυαλό μου, μέχρι που μου το πρότεινε ο Λεωκράτης. Απ’ όσο ξέρω, ήταν κάτι που το επεξεργαζόταν ως ιδέα καιρό και το συζητούσε με τον Ηλία που είχε αναλάβει την έρευνα και το σενάριο. Όταν βρεθήκαμε και από κοντά και συζητήσαμε γι’ αυτό, πώς το φαντάζεται ο καθένας μας, θέλησα κι εγώ να γίνω μέρος αυτού του πρότζεκτ που μου φάνηκε πολύ ενδιαφέρον και διαφορετικό από ό,τι είχα κάνει ως εκείνη τη στιγμή. – Πώς ήρθατε για πρώτη φορά σε επαφή με το έργο του; Κ.Σ.: Στα εφηβικά μου χρόνια, τότε που με την παρέα μου γράφαμε κασέτες και ανακαλύπταμε μουσικές. Ακούγαμε ροκ εκπομπές στο ράδιο και θυμάμαι πως τότε, τέλος της δεκαετίας του ’90, μας έκαναν εντύπωση οι στίχοι του Σιδηρόπουλου, και αναρωτιόμασταν ποιο είναι αυτό το «βιβλίο των ηρώων του τρόμου» ή αν υπάρχει αυτή η «Κ». Σε σχέση με τα άλλα συγκροτήματα που ακούγαμε, έμοιαζε πιο σκοτεινός, ωστόσο είχε κάτι γοητευτικό με έναν δικό του απλό τρόπο. Η.Κ.: Ομοίως κι εγώ, στην εφηβεία. Πάντα κάποιος στην παρέα θα έπαιζε το «Να μ’ αγαπάς» στην κιθάρα – ήμασταν όλοι «ναμαγαπάδες» τότε – μέχρι που άρχισαν να διακινούνται οι κασέτες. Τότε ανακάλυψα τον πραγματικό Παύλο. Όχι εκείνον με τις όμορφες μπαλάντες από τον «Ασυμβίβαστο», αλλά τον πιο τραχύ, τον ρoκ Παύλο, που κατέγραφε βιώματα με αφοπλιστική ειλικρίνεια και πρωτόγνωρο βάθος. – Τι σας τράβηξε περισσότερο στη ζωή του; Η.Κ.: Οι αντιφάσεις του. Ήταν αστός και ταυτόχρονα «του δρόμου», διανοούμενος αλλά και «αλήτης», σίγουρος για τον εαυτό του και την ίδια στιγμή ανασφαλής. Ένας άνθρωπος ευγενής, που όμως γινόταν σκληρός και απότομος, γενναιόδωρος με τους συνεργάτες του, αλλά απόλυτα προστατευτικός με το έργο του. Ο Παύλος εμπεριείχε τα άκρα: το φως και το σκοτάδι, τη δημιουργία και την αυτοκαταστροφή. Κ.Σ.: Όλη η πορεία του και η προσπάθειά του να πετύχει αυτό που αγαπούσε παρά τις δυσκολίες και τις κακές επιλογές με γοητεύει και είναι κάτι που, νομίζω, αγγίζει πολύ κόσμο. – Πώς προσεγγίσατε έναν τόσο σύνθετο και αντιφατικό χαρακτήρα; Η.Κ.: Με τεράστια προσοχή, ώστε ο Παύλος να μην «αγιοποιηθεί», αλλά και σε καμία περίπτωση να μη διολισθήσει η ιστορία του στον εύκολο κιτρινισμό της κλειδαρότρυπας. Ήταν μια εύθραυστη ισορροπία, καθώς έπρεπε να αποτυπωθούν τα γεγονότα με ευθύτητα και τιμιότητα, αποφεύγοντας όμως τους φτηνούς εντυπωσιασμούς στις σκοτεινές του στιγμές, ιδίως σε ό,τι αφορούσε τη χρήση και τις συνέπειές της. – Τι ανακαλύψατε για εκείνον που δεν ξέρατε πριν; Κ.Σ.: Η μουσική του έχει μια ζωντάνια και μια νοσταλγία, μου δίνει την εντύπωση πως σαν να ήξερε τι θα ακολουθούσε. Ακούγοντας τα τραγούδια του ξανά όσο σχεδίαζα, θυμήθηκα κάποια που είχα ξεχάσει ή δεν τους είχα δώσει πολλή σημασία παλιότερα και μου φάνηκε σαν να καθρεφτίζουν την κάθε περίοδο της ζωής του όταν τα έγραφε. Η.Κ.: Έμαθα πολλά κατά τη διάρκεια της διετούς έρευνας που προηγήθηκε της συγγραφής. Αυτό όμως που δεν ήξερα και με άγγιξε περισσότερο είναι κάτι που έχει πει ο Δημήτρης Πουλικάκος, ο αγαπημένος του «θείος Νώντας»: ότι ο Παύλος ήταν καλοπροαίρετος με όλους, είχε μια σχεδόν παιδική αθωότητα. Μπορεί να ήταν ένας ευφυέστατος άνθρωπος, αλλά σε ορισμένα πράγματα παρέμενε αθώος, σαν μικρό παιδί. – Υπάρχουν φανταστικά ή συμβολικά στοιχεία στο κόμικ; Η.Κ.: Σαφέστατα. Ο αφηγητής στο κόμικ δεν είναι ο ίδιος ο Παύλος, παρόλο που έχει τη μορφή του. Είναι η «ηχώ» του, το απόσταγμα όσων έγραψε, είπε και άφησε πίσω του, και ταυτόχρονα το σύνολο των (συχνά αντιφατικών) αναμνήσεων όσων τον έζησαν. Αναμνήσεις που διαμορφώθηκαν από επιλογή ή από τη συγκυρία. Παράλληλα, ο αναγνώστης θα συναντήσει κάποιες ονειρικές σεκάνς με έντονο το στοιχείο του συμβολισμού. Κ.Σ.: Στις σελίδες της ιστορίας μας συναντάμε πολλούς διαφορετικούς Παύλους, μικρά πορτρέτα στα οποία προσπαθώ να αποτυπώσω τα συναισθήματα της στιγμής, τη διαρκή αλλαγή του στο πέρασμα του χρόνου. Αυτό γίνεται μέσα από το χρώμα και τη χρήση του ασπρόμαυρου σε σημεία, με έντονες γραμμές και τον κατακερματισμό της σελίδας σε μικρότερα καρέ, δίνοντας έμφαση σε στοιχεία όπως τα μάτια, η απουσία φόντου και οι σκιές. – Πώς διαχειριστήκατε τις πιο «σκοτεινές» πλευρές της ζωής του; Προσεγγίσαμε την ιστορία του Παύλου με σεβασμό και αγάπη προς το πρόσωπό του. Σχεδιαστικά δόθηκε μορφή και «ήχος» στα σιωπηλά καρέ, ενώ τόσο σεναριακά όσο και σχεδιαστικά αποφύγαμε το στοιχείο του σοκ ή τις υπερβολικά δραματικές απεικονίσεις. Προτιμήσαμε τα πράγματα περισσότερο να υπονοούνται παρά να επιδεικνύονται. – Υπήρξαν στιγμές που διστάσατε να συμπεριλάβετε κάτι; Κ.Σ.: Είχαμε πει από την πρώτη μας συζήτηση ήδη με τον Ηλία και τον Λεωκράτη, όταν ακόμα φανταζόμασταν πώς θα είναι το τελικό αποτέλεσμα του κόμικ, ότι δεν θέλαμε να τονίσουμε τα σκοτάδια αλλά περισσότερο τις φωτεινές στιγμές του Παύλου. Φυσικά δεν κάναμε αγιογραφία, ούτε παραλείψαμε τις εξαρτήσεις και την πτώση του. Η προσέγγισή μας όμως έγινε με βάση την καλλιτεχνική του πορεία και το έργο του. Προσωπικά, θεωρώ πολύ άδικο να συνδέεται το όνομά του με τα ναρκωτικά και το περιθώριο και να ξεχνάμε το ταλέντο του και την τεράστια σημασία και επιρροή του στον χώρο. Η.Κ.: Ό,τι έμεινε εκτός ήταν οτιδήποτε θα αποτελούσε «βούτυρο στο ψωμί» των θιασωτών του κιτρινισμού. Για παράδειγμα, δεν χρειάζεται να δείξεις έναν μεθυσμένο ή «πιωμένο» frontman επί σκηνής να φέρνει σε απίστευτα δύσκολη θέση την μπάντα του. Είναι φτηνό και οριακά ασεβές. Προτιμήσαμε να δείξουμε τις συνέπειες και το στίγμα της επερχόμενης πτώσης με άλλον τρόπο. Είναι καθαρά θέμα αισθητικής. – Πόσο επηρεάστηκες στο σχεδιαστικό κομμάτι από την αισθητική της εποχής στην οποία έδρασε; Κ.Σ.: Θεωρώ πως το κόμικ μας δεν είναι απλώς μια ροκ βιογραφία αλλά περισσότερο η απεικόνιση μιας εποχής και ενός ανθρώπου που μουσικά την καθόρισε όσο λίγοι. Καθώς η ιστορία μας εκτείνεται στο πέρασμα των δεκαετιών, κάθε σκηνή έχει στοιχεία που παραπέμπουν σε καθεμιά από αυτές. Σχεδίασα κτίρια και γωνιές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης του ’70, τα ρούχα των μουσικών με τις καμπάνες και τα τζιν να κυριαρχούν, τα μαλλιά και τα μουστάκια με τα χαρακτηριστικά στοιχεία της εποχής. Αυτό που μου άρεσε ιδιαίτερα ήταν που ξανασχεδίασα αφίσες και εξώφυλλα δίσκων που κυκλοφόρησαν τότε. Δεν με ενδιαφέρει να τα αποτυπώσω φωτογραφικά αλλά να δίνουν την εικόνα και την ατμόσφαιρα της εποχής, γι’ αυτό κάποιες φορές τα παραλλάσσω και τα αποδίδω με τον δικό μου τρόπο ώστε να ταιριάζουν καλύτερα στη ροή της ιστορίας. – Αν ζούσε σήμερα, πώς φαντάζεστε ότι θα ήταν; Η.Κ.: Δεν μπορώ να φανταστώ πώς θα ήταν, ξέρω όμως ότι θα ήθελα το happy end που στερήθηκε. Θα ήθελα έναν Παύλο απεξαρτημένο, που θα ζούσε για να δει την προσφορά του να αναγνωρίζεται, έναν Παύλο με τους δαίμονές του υπό έλεγχο, ακόμα κι αν αυτό σήμαινε πως δεν θα ήταν τόσο δημιουργικός όσο πριν. Κ.Σ.: Mα ζει, είναι παρών μέσα από τα τραγούδια και τους στίχους του, που μοιάζουν να σχολιάζουν όσα ζούμε και συμβαίνουν μέχρι και σήμερα, δεν έφυγε ποτέ με κάποιον τρόπο. Αυτή η διαχρονικότητά του είναι που τον κάνει κλασικό και προσιτό παράλληλα. – Υπάρχουν συγκεκριμένα τραγούδια που ενέπνευσαν σκηνές; Κ.Σ.: Όσο σχεδίαζα, άκουγα και τα τραγούδια της περιόδου στην οποία αναφέρεται η κάθε σκηνή. Σίγουρα, έστω και υποσυνείδητα, επηρέασαν το αποτέλεσμα. Η.Κ.: Αν και δεν ενέπνευσαν άμεσα συγκεκριμένες σκηνές, αποσπάσματα από τα τραγούδια και τους στίχους του – μην ξεχνάμε ότι ο Παύλος υπήρξε και εξαιρετικός ποιητής – έχουν ενταχθεί στην αφήγηση. – Τι σας δυσκόλεψε περισσότερο σε όλη τη δημιουργία του κόμικ; Η.Κ.: Με τον Λεωκράτη πήραμε πολλές συνεντεύξεις από συνεργάτες και οικείους του. Υπήρχαν όμως άνθρωποι που δεν ήθελαν ούτε να κατονομαστούν ούτε να «φωτογραφηθούν» μέσα από τα γεγονότα. Χρειάστηκε να επιστρατεύσω διάφορα σεναριακά ευρήματα ώστε να σεβαστούμε την επιθυμία τους, χωρίς όμως να αποσιωπήσουμε το αποτύπωμα που άφησαν στη ζωή του Παύλου. Πιστεύω ότι το εύρημα στο οποίο καταλήξαμε πετυχαίνει αυτή την ισορροπία. Κ.Σ.: Πολλές φορές σχεδίασα κάποια καρέ ή πρόσωπα ξανά και ξανά. Καθώς μιλάμε για κόμικ και όχι ρεαλιστική απεικόνιση ή προσωπογραφίες, με ενδιέφερε περισσότερο να αποτυπώσω την παρουσία των προσώπων στον χώρο, τα συναισθήματα και τη σχέση μεταξύ τους και όχι τόσο να πετύχω την ομοιότητα ή τη φωτογραφική τους απεικόνιση. Τα πιο δύσκολα ήταν ίσως τα σημεία όπου πολλά πρόσωπα έπρεπε να συνυπάρχουν ή να μιλάνε σε μια σειρά καρέ ή στην ίδια σελίδα. Προσπάθησα να το κάνω όσο πιο δημιουργικό και διασκεδαστικό γίνεται ώστε να φαίνεται αυθόρμητο και φυσικό το αποτέλεσμα. Ελπίζω να τα κατάφερα και να σας αρέσει. Το «Εν Κατακλείδι» κυκλοφορεί στις 17 Μαΐου από τις εκδόσεις Μικρός Ήρως. Και το σχετικό link...

Στο φεστιβάλ Comicdom Con Athens παρουσιάζεται έκθεση και γκράφικ νόβελ, σχεδιασμένο από τον σκιτσογράφο των «ΝΕΩΝ» Κώστα Σκλαβενίτη. Το Comicdom Con Athens, η μεγάλη γιορτή των κόμικς, της εικονογράφησης, του animation και των επιτραπέζιων παιχνιδιών επιστρέφει από 15 έως 17 Μαΐου, μετατρέποντας την Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων σ’ ένα πολύχρωμο σταυροδρόμι ιστοριών, φαντασίας και δημιουργών. Στην 20ή, επετειακή της χρονιά, η διοργάνωση φιλοξενεί τον συνδημιουργό του εμβληματικού «V for Vendetta» Ντέιβιντ Λόιντ, εκθέσεις, ντοκιμαντέρ για τον θρυλικό Μίλο Μανάρα και περισσότερους από 200 διεθνείς και εγχώριους καλλιτέχνες με νέες κυκλοφορίες κόμικς σ’ ένα πρόγραμμα δράσεων με ελεύθερη είσοδο. Ανάμεσα σε ήρωες που γεννιούνται από μελάνι και έμπνευση, ξεχωρίζει μια σκιτσαρισμένη φιγούρα όχι επειδή φοράει κάποια στολή αλλά επειδή κουβαλάει μνήμη. Είναι ο Παύλος Σιδηρόπουλος, ο «πρίγκιπας» της ελληνικής ροκ, πρωταγωνιστής της έκθεσης «Παύλος Σιδηρόπουλος – Εν κατακλείδι» που στήνεται στο Comicdom με αφορμή την κυκλοφορία του ομώνυμου graphic novel από τις εκδόσεις Μικρός Ήρως σε σενάριο Ηλία Κατιρτζιγιανόγλου και σχέδιο Κωνσταντίνου Σκλαβενίτη. Στην έκθεση σε επιμέλεια Γαβριήλ Τομπαλίδη επιχειρείται ένα οπτικό ταξίδι στη ζωή και το έργο του τραγουδιστή μέσα από εικονογραφήσεις, καρέ και προσχέδια της επικείμενης έκδοσης. ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ «Ο Παύλος Σιδηρόπουλος είναι μια προσωπικότητα με μεγάλο βάρος. Κουβαλάει μια ολόκληρη εποχή. Είναι η ιστορία της ελληνικής ροκ. Εμείς τον προσεγγίσαμε με πολύ σεβασμό, χωρίς να θίξουμε όσα δεν πρέπει, σε συνεννόηση πάντα με την αδελφή του, η οποία έχει τη διαχείριση των δικαιωμάτων του», αναφέρει στα «Πρόσωπα» ο σκιτσογράφος των «ΝΕΩΝ» Κωνσταντίνος Σκλαβενίτης, που έχει ετοιμάσει τα σχέδια του κόμικ. Αξιοποιώντας ο ίδιος το πλούσιο αρχειακό υλικό και τα στοιχεία που συγκέντρωσε με την έρευνά του ο Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου, μετέτρεψε ντοκουμέντα, μαρτυρίες και προσωπικές σημειώσεις σε μια συνεκτική εικαστική αφήγηση. «Η πρόκληση ήταν να μείνω όσο πιο πιστός γίνεται στην πραγματικότητα, αλλά να δώσω τα πάντα μέσα από το δικό μου στυλ. Δεν ήθελα να κάνω μια φωτογραφική αποτύπωση αλλά ένα κόμικ που να είναι στο ύφος μου», υπογραμμίζει ο σκιτσογράφος. Για να αποδοθεί με ακρίβεια η πορεία και η προσωπικότητα του Παύλου Σιδηρόπουλου, ο εικονογράφος χρειάστηκε να δημιουργήσει περισσότερα από 500 σκίτσα μέσα σε οκτώ μήνες, τα οποία ντύθηκαν με το σενάριο. «Η ιστορία ξεκινάει από τη δεκαετία του 1960 και καταλήγει στο 1990. Σε όλο αυτό το διάστημα αλλάζουν τα πρόσωπα, ο Παύλος περνάει σε διαφορετικές φάσεις, ακόμα κι εμφανισιακά και μεταβάλλεται το σκηνικό. Επειδή δείχνουμε τοπία κάθε εποχής σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, βασίστηκα σε εικόνες των κτιρίων ή των διάφορων σημείων ώστε να είμαστε όσο πιο πιστοί γίνεται και να φαίνεται η ατμόσφαιρα. Δώσαμε έμφαση στο έργο του, το πώς γεννήθηκε ο δίσκος “Φλου”, πώς ήρθε σε επαφή με το συγκρότημα Σπυριδούλα, την ανταπόκριση που βρήκε το άλμπουμ στον κόσμο και τη μετέπειτα πορεία του με το άλλο συγκρότημα, τους Απροσάρμοστους. Όλο αυτό χωρίζεται σε 14 κεφάλαια όπου το καθένα είναι ένας σταθμός της ζωής του. Κάποια είναι πιο μικρά, πιο σύντομα, άλλα είναι εκτενέστερα. Σκοπός δεν ήταν να δείξουμε τόσο την καθημερινότητά του όσο τον καλλιτέχνη Παύλο Σιδηρόπουλο», τονίζει ο Κωνσταντίνος Σκλαβενίτης. ΟΧΙ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Μέσα από τα σκίτσα σε 100 σελίδες, ξεδιπλώνονται όλες οι πτυχές του τραγουδιστή, από τη δημιουργική του λάμψη μέχρι τις πιο σκοτεινές και αντιφατικές στιγμές του ώστε η εικόνα του να παραμείνει αληθινή, πλήρης και ανθρώπινη. «Θέλαμε να σεβαστούμε κάποια πράγματα αλλά όχι σε υπερβολικό βαθμό ώστε να κάνουμε αγιογραφία. Θέλαμε να είναι μια όμορφη ιστορία που να είναι ειλικρινής» υπογραμμίζει ο σκιτσογράφος. «Σκιτσάροντας χρησιμοποίησα το χαρακτηριστικό μου στυλ και το χρώμα το έκανα ψηφιακά. Αυτό που διαφοροποίησε εδώ τα σχέδια όμως, είναι ότι σε κάθε κεφάλαιο που αντιπροσωπεύει τη διαφορετική περίοδο της ζωής του, έχω χρησιμοποιήσει διαφορετικό χρώμα. Κάθε περίοδος έχει τη δική της απόχρωση η οποία εξαρτάται από τα συναισθήματα, την κατάσταση στην οποία βρισκόταν ο Παύλος. Ξεκινάει πιο ατίθασος κι επαναστάτης και περνάει σε φάσεις πιο σκοτεινές και ρομαντικές, ανάλογα με το πώς εξελίσσεται η ιστορία. Προσπάθησα τα χρώματα να παίζουν με αυτό το μοτίβο. Έκανα, ωστόσο, δύο κεφάλαια πιο πειραματικά όπου δοκίμασα πράγματα που δεν τα κάνω συνήθως αλλά είναι εικονογραφικά. Το ένα εξ αυτών, δείχνει τις καταχρήσεις με σχέδια που παίζουν με το μαύρο και το άσπρο. Το άλλο έχει να κάνει με τις σχέσεις της ζωής του και μοιάζει με όνειρο», υπογραμμίζει ο εικαστικός δημιουργός του κόμικ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ Μέσα από την παρατεταμένη ενασχόληση με τη ζωή και την πορεία του «διανοούμενου αλήτη» που σφράγισε με τη μουσική του τις καρδιές τόσων ροκάδων, ο σκιτσογράφος κατέληξε σε δικές του προσωπικές ανακαλύψεις που τον βοήθησαν να κατανοήσει βαθύτερα τον άνθρωπο πίσω από τον μύθο, αναπτύσσοντας μια οικειότητα που τελικά διαμόρφωσε τον τρόπο που τον προσέγγισε. «Ανακάλυψα κάποια ποιήματά του που δεν τα είχα υπόψη μου. Ήξερα ότι έγραφε μόνος τα τραγούδια του αλλά στάθηκα στην ποιητικότητα που έχουν οι στίχοι του. Δεν είναι σαν τους υπόλοιπους ροκ στίχους, είναι λίγο πιο “ψαγμένοι”. Η ποίησή του είναι νομίζω πολύ σημαντική στο έργο του παρότι δεν της έχουμε δώσει πολλή σημασία. Υπάρχουν πολλά στοιχεία κρυμμένα εκεί, αναφορές στη ζωή αλλά και σε όσα τον απασχολούσαν», λέει ο Κωνσταντίνος Σκλαβενίτης. «Μου άρεσε που δεν διαχώριζε τη ζωή από τη δουλειά του και κάπως σαν να τα ταύτιζε. Αυτό που έδειχνε ήταν πολύ αληθινό. Στις συναυλίες του εμφανιζόταν όπως κυκλοφορούσε στον δρόμο, μ’ ένα μπλουζάκι και το τσιγάρο στο χέρι, πολύ απλός, καθόλου δήθεν. Ήταν πολύ ειλικρινής κι αυτό περνάει στην ιστορία μας». Και το σχετικό link...

To Φεστιβάλ Comicdom Con Athens γιορτάζει τα εικοστά του γενέθλια στην Τεχνόπολη στο Γκάζι με ένα πλούσιο πρόγραμμα γεμάτο εκθέσεις, ομιλίες, παρουσιάσεις, διαγωνισμούς, συζητήσεις και προβολές για μικρούς και μεγάλους. Η αφίσα του φεστιβάλ από τον Αντώνη Βαβαγιάννη. Μπορεί να έχουν περάσει 20 χρόνια από την πρώτη διεξαγωγή τού Comicdom Con Athens, αλλά όλα δείχνουν πως οι διοργανωτές του δεν έχουν κουραστεί. Παραμένουν αποφασισμένοι και συνεπείς σε όσα σχεδιάζουν και υλοποιούν ενώ οι επισκέπτες του φεστιβάλ αυξάνονται κάθε χρόνο και ανανεώνονται με την προσθήκη νεότερων φίλων των κόμικς. Από το κτίριο της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης και στη συνέχεια του Γαλλικού Ινστιτούτου, που στέγασαν το φεστιβάλ για πολλά χρόνια αλλά αποδείχτηκαν μικρά για τις χιλιάδες των επισκεπτών, μέχρι την πλατεία Κλαυθμώνος στην εποχή του Covid, το Comicdom δίνει σταθερά το ραντεβού με το πολυπληθές κοινό της ένατης τέχνης κάθε άνοιξη. Τα τελευταία χρόνια μάλιστα το Comicdom διοργανώνει και άλλες εκδηλώσεις, εκθέσεις, ομιλίες και συζητήσεις κατά τη διάρκεια του έτους για να κρατά ζεστή τη σχέση με τους φίλους του, ενώ η μετακόμιση στην Τεχνόπολη επιτρέπει ένα ακόμη πλουσιότερο πρόγραμμα με περισσότερους καλλιτέχνες και ποικίλες εκδηλώσεις με τα κόμικς στο επίκεντρο. Όπως κάθε χρόνο τον τόνο στο φεστιβάλ δίνουν οι εκθέσεις. 20 χρόνια Comicdom Con Athens, 30 χρόνια Comicdom Πολύ πριν από το φεστιβάλ, το Comicdom ήταν ένα fanzine που γραφόταν από μια παρέα φίλων με πάθος για τα κόμικς και κυκλοφορούσε από χέρι σε χέρι. Στην κεντρική επετειακή έκθεση, σε επιμέλεια της Λήδας Τσενέ, οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν την πορεία από το fanzine των λίγων δεκάδων αντιτύπων στο φεστιβάλ των δεκάδων χιλιάδων επισκεπτών μέσα από πρωτότυπο αρχειακό υλικό, εκδόσεις, αφίσες, φωτογραφίες και σπάνια τεκμήρια. Σχέδια του Μίλο Μανάρα. Στην έκθεση φιλοξενούνται επίσης τα έργα που φιλοτέχνησαν ειδικά για το φεστιβάλ οι προσκεκλημένοι δημιουργοί (Milo Manara, John Romita Jr, Mark Buckingham, David Lloyd, Emanuela Lupacchino, Μιχάλης Διαλυνάς, Ηλίας Κυριαζής, Τόμεκ, DaNi, Αγγελική Σαλαμαλίκη, Θανάσης Πέτρου κ.ά.), ενώ παρουσιάζονται και 8 νέες εικονογραφήσεις που έγιναν ειδικά για τα εικοστά γενέθλια. 20 έργα-σταθμοί: η άνθηση των ελληνικών κόμικς Μαζί με το Comicdom αυτά τα 20 χρόνια μεγάλωσε και η ελληνική σκηνή. Σε επιμέλεια Αριστείδη Κώτση, Ηλία Κατιρτζιγιανόγλου και Μέλανδρου Γκανά η έκθεση ανατρέχει στην πορεία των ελληνικών κόμικς και παρουσιάζει 20 από τα σπουδαιότερα ελληνικά έργα της τελευταίας εικοσαετίας («Αϊβαλί» του Soloup, «Ερωτόκριτος» των Δημοσθένη Παπαμάρκου, Γιάννη Ράγκου και Γιώργου Γούση, «Θανάσης Βέγγος: Η Γαλέρα της Ζωής μου» των Σπύρου Δερβενιώτη και Θανάση Πέτρου, «Σκουριές» των Λεωνίδα Οικονομάκη, Δημήτρη Δαλάκογλου και Αποστόλη Ιωάννου κ.ά.) που αντανακλούν την εντυπωσιακή, θεματικά και εικαστικά, ανάπτυξη της σκηνής. Παύλος Σιδηρόπουλος: Εν Κατακλείδι Απόσπασμα από το βιβλίο για τον Παύλο Σιδηρόπουλο των Ηλία Κατιρτζιγιανόγλου και Κωνσταντίνου Σκλαβενίτη. Με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου «Παύλος Σιδηρόπουλος – Εν Κατακλείδι» σε σενάριο του Ηλία Κατιρτζιγιανόγλου και σχέδια του Κωνσταντίνου Σκλαβενίτη (εκδόσεις Μικρός Ήρως), η έκθεση, σε επιμέλεια του Γαβριήλ Τομπαλίδη, παρουσιάζει εικονογραφήσεις, καρέ και προσχέδια από το έργο και πλαισιώνεται από την εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου με τη συμμετοχή ανθρώπων που έζησαν και συνεργάστηκαν στενά με τον αντισυμβατικό «πρίγκιπα» του ελληνικού ροκ. Πολυκατοικίες Οι «Πολυκατοικίες» σε σχέδιο του Δημήτρη-Κρις Αγκαράι. Ο Λεξ τραγουδά για τις «Πολυκατοικίες» και οι Μι Δέλτα (σενάριο) και Δημήτρης-Κρις Αγκαράι (σχέδια) εμπνέονται από τα λόγια του δημοφιλούς ράπερ και μεταφέρουν σε κόμικς τους στίχους του (εκδόσεις Μικρός Ήρως). Σε επιμέλεια του Γαβριήλ Τομπαλίδη η ομώνυμη έκθεση περιγράφει την πορεία του βιβλίου και της ιστορίας από τα προσχέδια μέχρι τα ράφια των βιβλιοπωλείων και συνοδεύεται από την παρουσίαση της έκδοσης. Τιμώμενος καλλιτέχνης: Αντώνης Βαβαγιάννης Με περισσότερα από 17 χρόνια συνεχούς παρουσίας στον έντυπο και ηλεκτρονικό κόσμο, δέκα βιβλία στο ενεργητικό του και χιλιάδες followers στα social media, ο Αντώνης Βαβαγιάννης είναι από τους πιο επιτυχημένους Έλληνες δημιουργούς κόμικς με τα «Κουραφέλκυθρά» του να αποτελούν ένα διαρκές best-seller (εκδόσεις Jemma Press). Στην έκθεση της οποίας τα έργα επιλέγει ο ίδιος καταγράφεται η εξέλιξη της σειράς μέσα στον χρόνο, ενώ ως τιμώμενος καλλιτέχνης επιμελείται το επίσημο εικαστικό του φετινού φεστιβάλ. Ο David Lloyd, σχεδιαστής του «V for Vendetta». Εκτός από τις εκθέσεις, στο 20ό Comicdom Con Athens ξεχωρίζει η παρουσία του David Lloyd, σχεδιαστή του εμβληματικού «V for Vendetta» που συνδημιούργησε με τον Alan Moore για να αναδειχτεί η εικονογραφία του σπουδαίου αυτού έργου σε σύμβολο των κοινωνικών κινημάτων. Δίπλα του θα βρεθεί ο P.J. Holden με τη μεγάλη καριέρα ως δημιουργός τού «Judge Dredd» στο βρετανικό 2000AD, η Arianna Turturro, καταξιωμένη επιμελήτρια της DC, και οι Simon Davis και Boo Cook, επίσης γνωστοί για τις δουλειές τους στο 2000AD. Το Artists' Alley. Στο artists' alley θα βρεθούν περίπου 200 δημιουργοί κόμικς και εικονογράφοι για να παρουσιάσουν τις δουλειές τους και να μιλήσουν με το κοινό, ενώ θα δώσουν το «παρών» και περισσότερες από 60 επιχειρήσεις με βιβλία, παιχνίδια, ρούχα και άλλα προϊόντα σχετικά με την pop κουλτούρα. Το πρόγραμμα συμπληρώνεται με προβολές, διαγωνισμό cosplay, παιχνίδια, θεματικές συζητήσεις, συναυλίες, εργαστήρια και sketch events καθώς και με την απονομή των Ελληνικών Βραβείων Κόμικς την Παρασκευή στις 21.30. ℹ️ 20ό Comicdom Con Athens | Παρασκευή 15 έως Κυριακή 17 Μαΐου 2026, 11.00-21.30 | Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων, Πειραιώς 100, Γκάζι | Για το πλήρες πρόγραμμα: www.comicdom-con.gr | Είσοδος ελεύθερη Και το σχετικό link...